“Ramazon kirishi…” haqidagi uydirma hadis
CAVOL: Assalomu alaykum ustozlar. Hozirda ijtimoiy tarmoqlarda bunday xabarlar tarqamoqda: “Ramazon oyi 2021 yil 12 apreldan boshlanadi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Bir inson boshqa bir insonga Ramazon oyi kirib kelish sanasini birinchi bo'lib eslatsa, do'zax olovi o'sha inson uchun harom qilinadi” degan. Shu hadis ishonchlimi?
JAVOB: Va alaykum assalom. “Bir inson boshqa bir insonga Ramazon oyi kirib kelish sanasini birinchi bo'lib eslatsa, do'zax olovi o'sha inson uchun harom qilinadi” mazmunida hadis yo'q! Balki, bu Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga to'qilgan uydirmalardan biridir. Buni bir necha jihatdan asoslash mumkin:
Birinchidan – ushbu to'qima “hadis”ni biror hadis to'plamiga keltirilmagan va Rasululloh sallallohu alayhi vasallamgacha bo'lgan isnodi – roviylar silsilasi mavjud emas. Zero, har bir hadisning isnodi bo'lishi lozim. Agar biror rivoyatni isnodi bo'lmasa uni hadis deb, atashga hech kimning haqqi yo'q. Shuning uchun ham buyuk muhaddislardan biri Abdulloh ibn Muborak rahmatullohi alayhi: “Isnod dindandir! Agar isnod bo'lmasa, xohlagan kimsa o'zi xohlagandek gapiraveradi”, deganlar.
Ikkinchidan – Ramazon oyining kirib kelish sanasi oldindan hech kimga ma'lum bo'lmaydi. Balki, Ramazon oyining hilolini ko'rish bilan ma'lum bo'ladi. Demak, u haqida avvaldan eslatish mantiqan imkonsiz ishdir.
Uchinchidan – Ramazon oyi kirib kelish sanasini birinchi bo'lib eslatgan kishiga do'zax olovi harom qilinishi ham shariatimizning umumiy qoidalariga ziddir. Chunki, kim jannatga kirishi, kim do'zaxga kirishi bu kabi amallar bilan belgilanmaydi. Balki, shariat ko'rsatmalariga amal qilishi bilan belgilanadi.
Imom Jaloliddin Suyutiy rahimahulloh o'zining hadis ilmiga bag'ishlangan kitobida to'qima hadislar haqida so'z yuritib, muhaddis olim ibn Javziydan quyidagilarni naql qilib keltiradi:
“Agar biror hadisni aqlga to'g'ri kelmasligini yoki (sahih) naqllarga muvofiq emasligini yoxud asl manbalarga zid ekanini ko'rsang, bilginki, u – to'qima hadisdir. Asl manbalarga zid ekanidan murod – musnadlar va mashhur kitoblardan iborat Islom olamidagi (hadis) to'plamlariga kiritilmaganidir” (“Tadribur-roviy”, 469-bet).
Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallamga nisbatan yolg'on to'qish, bilib-bilmay turli gaplarni hadis deb aytish katta gunohdir. Bu o'sha odamning do'zaxga kirishiga sabab bo'ladi. Shuning uchun biror rivoyatning haqiqiy ekanligiga to'liq ishonch hosil qilmasdan turib, naql qilish yaxshi emas.
Abdulloh ibn Amr raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy sallallohu alayhi vasallam: “Kim menga qasddan yolg'on to'qisa, do'zaxdan o'z o'rnini tayyorlayversin”, dedilar” (Imom Buxoriy va Imom Termiziy rivoyat qilishgan).
Imom Muslimning rivoyatida: “Albatta, menga yolg'on to'qish boshqa birovga yolg'on to'qishdek emas. Kim menga yolg'onni bilib turib to'qisa, do'zaxdan o'z o'rnini tayyorlayversin”, deyilgan. Ya'ni Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam aytmagan gapni u zotdan, deb naql qilish, insonni do'zax tomonga etaklovchi amaldir. Bunday yo'l tutishdan nihoyatda ehtiyot bo'lish kerak.
Mug'iyra ibn Sho''ba raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Kim mening nomimdan yolg'on deb gumon qilingan hadisni aytsa, u yolg'onchilardan biridir”, dedilar” (Imom Muslim rivoyati).
Ulamolarimiz to'qima hadislarni aytish va tarqatishdan qattiq qaytarganlar. Hatto ba'zi ulamolar uni gunohi kabiralardan sanagan. Faqat o'sha “hadis” to'qima ekanidan ogohlantirish maqsadida aytishga ruxsat berilgan.
Shunday ekan bilmaganlar bilib olsin, bilganlar boshqalarga ham etkazib, ogohlantirib qo'ysin. Bu ishni qilib, to'qima rivoyatlarni tarqatib yurganlar tavba qilishsin, oddiy-asossiz gaplarni hadis deb taqatishni to'xtatishsin. Vallohu a'lam.
O'zbekiston musulmonlari idorasi fatvo hay'ati.
“Orta Lectura”: O‘zbekiston xavfsiz sayyohlik yo‘nalishi sifatida o‘z mavqeini mustahkamlamoqda
Ispaniyaning “Orta Lectura” nashrida O‘zbekistonda turizm sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Maqolada qayd etilishicha, so‘nggi yillarda O‘zbekiston turli nufuzli xalqaro reytinglarda hamda xorijiy davlatlarning sayyohlar uchun tavsiyalarida yuqori xavfsizlik darajasiga ega mamlakatlardan biri sifatida e’tirof etilmoqda.
World Justice Project (WJP) tomonidan e’lon qilingan “Rule of Law Index 2025” natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston “Tartib va xavfsizlik” ko‘rsatkichi bo‘yicha 143 ta mamlakat orasida 17-o‘rinni, Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyodagi 15 ta mamlakat orasida esa 1-o‘rinni egalladi.
WJP indeksi 215 mingdan ortiq fuqarolar hamda 4 ming 100 nafardan ziyod huquqshunos va ekspertlar o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnomalarga asoslangani bilan ahamiyatlidir.
“Gallup” kompaniyasining “2025 Global Safety Report” ma’ruzasida ta’kidlanishicha, O‘zbekiston aholisining 86 foizi kechasi yolg‘iz yurganda o‘zini to‘liq xavfsiz his qiladi. Bu ko‘rsatkich dunyo bo‘yicha o‘rtacha 73 foizlik darajadan sezilarli darajada yuqoridir. Shu bilan birga, “Law and Order Index”ning kengroq ko‘rsatkichi bo‘yicha mamlakatimiz 100 dan 91 ball to‘pladi.
Institute for Economics & Peace tomonidan tuziladigan “Global Peace Index 2026” natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston o‘z pozitsiyasini 30 pog‘onaga yaxshilab, 163 ta mamlakat orasida 1,726 ko‘rsatkich bilan 37-o‘ringa ko‘tarildi. 2026 yilgi rasmiy hisobotda mamlakatimiz tinchlik ko‘rsatkichlari eng yuqori sur’atda yaxshilangan davlatlar qatoriga kiritildi.
AQSH Davlat departamenti “Travel Advisories” tizimida O‘zbekistonga “Level 1 – Exercise Normal Precautions” darajasini, ya’ni “Odatiy ehtiyot choralariga rioya qilish” tavsiyasini bergan. 2026 yil yanvarda yangilangan tavsiyanomada xavf darajasi oshirilmadi. Bu AQSH Davlat departamenti tomonidan xalqaro sayohatlar uchun belgilanadigan eng past xavf darajasi hisoblanadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
