Davriy nashrimizda: Alloh so'raganni yaxshi ko'radi
«Alloh biringizni biringizdan biror ne'mat bilan ortiq qilib qo'ygan bo'lsa, sizlar uni (hasadgo'ylik bilan) orzu qilmang! Erkaklar ham o'z kasblaridan ulush olurlar, ayollar ham o'z kasblaridan ulush olurlar. (Hasad qilish o'rniga) Allohning fazlidan so'rangiz. Albatta, Alloh hamma narsani biluvchidir» (Niso surasi, 32-oyat).
Ba'zi insonlar o'zida bo'lmagan ma'naviy va moddiy fazilatlarni o'zgalarda ko'rsa, qalbi siqiladi, xotiri buziladi. Unda ikki holatdan biri ro'y beradi: o'zida bo'lmagan u fazilatlarni ulardan ketishini tilaydi yo ularda bo'lgan fazilatlarga o'zi ham erishishini orzu qiladi.
Bu ikki holatdan birinchisi hasaddir. Hasad eng qabih illatlardan biridir. Hasad kishidan imon nurini ketkazishi bilan birga, dil va dunyosi buzilishiga sabab bo'ladi. Hasad tufayli kishilar o'rtasidagi do'stlik va inoqlik nafrat va adovatga aylanadi. Shuning uchun Alloh taolo biz bandalarini hasaddan qaytargan: «Alloh biringizni biringizdan biror ne'mat bilan ortiq qilib qo'ygan bo'lsa, sizlar uni (hasadgo'ylik bilan) orzu qilmang!..»
Shunday ekan, har bir aqlli kishi o'ziga Alloh taolo bergan ne'matlarga qanoat qilib rozi bo'lishi, o'zgalarga hasad qilmasligi kerak.
Ulamolar: “Boshqalarda bo'lgan fazilatni ulardan yo'qolishini tilamay, o'zida ham bo'lishini orzu qilish mumkinmi?” degan savolga ikki xil javob berganlar: ba'zilari bo'ladi deyishgan, ba'zilari esa aksincha – yo'q deyishgan. Chunki u fazilatlarga (boylik yo martabaga) erishish uning xulq-atvorini buzishi mumkin. Shuning uchun: “Yo Alloh! Dinu dunyoim, hayotim va oxiratimda menga xayrli bo'lgan narsani ber”, deb duo qilish lozim.
«…Erkaklar ham o'z kasblaridan ulush olurlar, ayollar ham o'z kasblaridan ulush olurlar…» Ya'ni, Ibn Jarir so'ziga ko'ra, har bir kishi amaliga muvofiq – yaxshi bo'lsa mukofot, yomon bo'lsa jazo oladi.
«…(Hasad qilish o'rniga) Allohning fazlidan so'rangiz. Albatta, Alloh hamma narsani biluvchidir». Ya'ni, Allohdan fazlini so'ranglar, sizlarga beradi, chunki u Zot Karim va Vahhobdir.
“Jalolayn” tafsirida bu oyat: “Ehtiyoj sezgan narsalaringizni so'rang, sizlarga beradi”, deb tafsir qilingan. “Tafsiri Nasafiy”da: “Kim Allohning fazlidan so'ramasa, (Alloh) unga g'azab qiladi”, deyilgan va ushbu hadis keltirilgan: «Alloh taolo ko'p yaxshiliklarni bandadan tutib turadi va: “Bandam Mendan so'ramaguncha bermayman”, deydi» (Imom Buxoriy rivoyati).
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytadilar: “Allohdan fazlini so'ranglar, chunki Alloh so'raganni yaxshi ko'radi” (Imom Buxoriy rivoyati). Demak, insonning o'zida yo'q, boshqalarda bor narsalarga, yoki o'zidan yuqoriroq insonlarga ko'zi tushsa, yoki bu haqda o'ylab, qalbida bezovtalikni sezsa, buning davosi – oyat tafsirini mushohada qilib, hayotda har kim qilgan ishiga yarasha nasibasini olishini anglagan holda, Alloh taoloning ulug' fazlidan so'rab, harakat qilishi kerak.
Abu Hurayra roziyallohu anhu rivoyat qiladi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Qaysi biringiz xulqi va molida o'zidan ustun insonga qarasa, o'zidan pastroqqa ham qarasin”, deb marhamat qildilar» (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu insonning siqilgan qalbi uchun foydali davodir va bu qarash qalblarda nadomat va hasratni paydo qilmaydigan qarashdir. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ummatlarining turli holatlarini yaxshi bilganlari uchun ularni mahzun bo'lib, g'am chekmaydigan, aksincha, qanoat hosil qilib, rozi bo'ladigan tomonga yo'naltirdilar. Ya'ni, kishi o'zidan ustun va a'loroq bo'lgan insonlarga qarab, qalbi siqilsa, hasrat cheksa, o'zidan pastroq va moli kamroq insonlarga qarab, Rabbiga shukronalar aytadi, Allohning ne'matlaridan hech kim benasib qolmayotganini ko'radi.
Ammo inson ibodatlar, toatlar, solih amallarda o'zidan ko'ra peshqadamroq, Allohga qurbati ziyodaroq kishilarga qarashi mustahab ishlardandir. Bu ko'rsatmalarga amal qilgan kishi hayotda rizolik va xotirjamlikka, rohat va sakinatga erishadi, o'zining butkul ne'matlar ichida ekanini his qiladi va bu ne'matlar shukrini ado etishga shoshiladi. Alloh taolo unga fazli – ehsonini yanada ziyoda aylaydi.
Ibrohim surasida bunday ogohlantirilgan: «…Qasamki, agar (bergan ne'matlarimga) shukr qilsangiz, albatta, (ularni yanada) ziyoda qilurman. Bordiyu, noshukrchilik qilsangiz, albatta, azobim (ham) juda qattiqdir» (7-oyat).
Tafsir kitoblari asosida
Odina SAIDAKBAR qizi tayyorladi.
“Mo'minalar” jurnalining 2020 yil, 5-sonidan
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
