SAVOL: «Hazrat payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam zamonlarida tasbeh bo'lmagan, tasbeh keyinchalik qo'llangan «bid'at» deyishadi. Shunga nima deysiz?»
Javob: Tasbeh – bid'at emas. Hazrat payg'ambarimiz Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallam zamonlarida ham tasbeh bor edi. Hurmo danaklaridan, mayda toshchalardan tasbeh o'rnida foydalanishardi. Abu Hurayra roziyallohu anhu bir ipni bir-biriga tugib chiqqanlar. U kishining ikki ming tugunli tasbehlari bor edi? Tasbehni bid'at deyish noto'g'ri, chunki, dinda bo'lmagan narsalarga bid'at, ya'ni, yangilik deyiladi!
Yuqorida aytilgan xurmo danaklari, mayda toshchalar, ip tugunlari sahobai kiromlar tomonidan tasbehlarni va zikrlarni sanash maqsadida foydalangan vositalardir.
Hazrat payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam zamonlarida ham barmoq bilan sanaganlar. Bu ham bir tasbeh. O'n to'rt bo'g'in o'ng qo'lda, o'n to'rt bo'g'in chap qo'lda, jami 28 bo'g'in. Bunga 5 ni qo'shsak, 33 ta bo'ladi, ammo 100 gacha, 1000 gacha barmoqlar bilan sanashda adashasiz. Shuning uchun tasbehlardan foydalanasiz.
Hazrat payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Ummu Honiy roziyallohu anhoga «har kuni 100 marta «Laa iloha illalloh» degin» deb aytganlar. Ummatlariga «har kuni 100 marta «astag'firulloh» ni aytinglar, men ham aytaman», – deganlar.
Endi bu 100 martani adashtirmaslik uchun insonning imkonida 100 bo'g'inli bir narsaning bo'lishiga nima zaruriyat bor? Zaruriyat shuki, bu sunnat amalning go'zal bir shaklda bajarilishi uchun vositadir. Yetmish to'qqiz, sakson... deb sanog'u hisobga mashg'ul bo'lmasdan tasbeh bilan sanasangiz, diqqatingiz ko'proq zikrda bo'ladi? Hisobda adashmayin desang fikring chalg'iydi. Butun diqqat-e'tiborni zikrga berishda tasbehning bizga foydasi ko'p. Shu sababli ham tasbeh – bid'at emas.
"Islom va axloq" kitobidan olindi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Qo‘shnimiznikida erkak kishi vafot etdi. Qo‘shni ayollar janoza o‘qilmasdan oldin ta’ziya bo‘lgan xonadonga chiqishlari to‘g‘rimi? Chunki ta’ziya bo‘lgan xonadonda darvoza oldida erkaklar tizilib o‘tirishadi. Ayollarni ularning oldidan o‘tishi juda noqulay. Ayollar janozadan keyin ta’ziya bildirishlari mumkinmi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Musibat yetgan xonadon egalariga ta’ziya bildirish mustahab amal sanaladi.
Har bir narsaning o‘ziga xos tartibi bo‘lgani kabi ta’ziya bildirishning ham shariat belgilab bergan tartibi bor.
Xususan, ayollar qo‘shni xonadonda musibat bo‘lib qolganda ta’ziya bildirishlari, ularning dardlariga sherik bo‘lib, sabrga chaqirishlari, mayyitning haqiga istig‘for aytishlari yaxshi amal hisoblanadi. Chunki musibat vaqtida har bir yupatuvchi gap dalda beradi, musibatni aritishda yordam beradi. Lekin bu holatda ayollar erkaklar to‘plangan joyda ular bilan aralashib ketmasligi kerak. Yana bir e’tiborli jihat shuki, ayol o‘zi iddada bo‘lsa, ta’ziya bildirish uchun, garchi qo‘shnisinikiga bo‘lsa ham chiqmasligi zarur.
Bizda odatda mayyitga janoza o‘qilgandan keyin barcha erkaklar mayyitni dafn qilish uchun qabristonga ketadilar va xonadon ulardan forig‘ bo‘ladi. Shu paytda qo‘shni ayollar chiqib, musibatzada ayollarga hamdard bo‘lib, ta’ziya bildirsalar, shariat talabini bajargan hamda ta’ziya bildirishni tom ma’noda amalga oshirgan bo‘ladilar.
Demak, ayollarning bir-birlariga ta’ziya bildirishlari shariatda qo‘llab-quvvatlanadi. Faqat bunda nomahram erkaklar bilan aralashib ketmaslik, janozaga ergashib qabristonga bormaslik va agar iddada bo‘lsa, uydan chiqmaslik talab etiladi. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi