Mehnat kodeksining yangi tahriridagi “Mehnat muhofazasi” bobidagi 8 ta asosiy o'zgarishga e'tibor bering. Mehnatni muhofaza qilish choralarini oldindan rejalashtiring, xodimlarning hayoti va sog'lig'iga xavf soladigan omillar yo'qmi, aks holda ortiqcha xarajatlardan qutulib qololmaysiz.

“Mehnat muhofazasi”, “Ishlab chiqarishda baxtsiz hodisa”, “Kasbga oid kasallanish” kabi tushunchalarning mazmuni ochib beriladi.

Amaldagi Mehnat kodeksida xodimning mehnatni muhofaza qilish normalari, qoidalari va yo'riqnomalariga rioya qilish majburiyati haqidagi modda bor, ammo bu sohada ish beruvchining bunday majburiyatlari haqida moddalar yo'q. Endi qonun loyihasida xodimning ham, ish beruvchining ham mehnatni muhofaza qilish sohasidagi huquq va majburiyatlariga e'tibor berilgan.

Hodimni ishga kirishda, boshqa ishga o'tkazishda, ishlash jarayonida uning mehnati muhofaza qilinishiga bo'lgan huquqini kafolatlaydigan moddalar kiritilmoqda. Agar ish beruvchining faoliyati mehnatni muhofaza qilishdagi qoidabuzarliklar tufayli to'xtatilsa, xodimning ish joyi (lavozimi) va o'rtacha ish haqi saqlanadi. Bu vaqtda ish beruvchi xodimni uning roziligi bilan boshqa ishga o'tkazishi va bajarayotgan ishiga qarab ish haqi to'lashi mumkin, ammo bu ish haqi oldingi ishidagi o'rtacha maoshidan kam bo'lmasligi kerak.

Amaldagi Mehnat kodeksining 219-moddasi talablariga ko'ra, xodim ish jarayonida o'zining hayoti yoki sog'lig'iga tahdid soluvchi holatlar yuzaga kelganligi to'g'risida ish beruvchiga darhol xabar qiladi. Mehnatni muhofaza qilinishini tekshirib borish va nazorat qilish bilan shug'ullanuvchi organlar ana shu holatlarni tasdiqlagan taqdirda ish beruvchi ularni bartaraf etishi shart. Umuman olganda, xodim mehnatni muhofaza qilinishini tekshirib borish va nazorat qilish bilan shug'ullanuvchi organlar bunday tahdidlar mavjudligini tasdiqlab, ish beruvchi ularni bartaraf etmaguncha, xodim o'zining hayoti yoki sog'lig'iga tahdid soluvchi holatlar ta'siri mavjud sharoitda ishlashni davom etaveradi. Bunday sharoitlarda xodimning hayoti va sog'lig'iga zarar etkazilishi ehtimoli yuqori bo'ladi.

Shu sababli Mehnat kodeksining yangi tahririda xodim o'zining hayoti yoki sog'lig'iga tahdid soluvchi holatlar yuzaga kelganligi to'g'risida ish beruvchini darhol xabardor qilishi va ushbu holatlar bartaraf etilmaguncha tegishli ishlarni bajarishdan bosh tortishi mumkinligi nazarda tutiladi. Bu davr uchun xodimning o'rtacha ish haqi saqlanadi.

Qonun loyihasida xodimning ishlarni bajarishdan asossiz bosh tortishiga yo'l qo'yilmasligi choralari ko'rilgan. Agar xodim ishlarni bajarishdan bosh tortishiga vaj qilib ko'rsatgan uning hayoti yoki sog'lig'iga tahdid solayotgan holatlar mavjudligiga asosli gumonlar bo'lib, aslida uning hayoti yoki sog'lig'iga hech qanday tahdidlar yo'q bo'lsa, ish beruvchi bu xodimga nisbatan xizmat tekshiruvini tayinlashi mumkin.

Agar xizmat tekshiruvi natijasida xodim mehnat shartnomasi bo'yicha ishlarni bajarishni asossiz rad etganligi aniqlansa, ish beruvchi bu xodimni intizomiy javobgarlikka tortishga haqli.

“Mehnat muhofazasi” bobiga mehnatni muhofaza qilishni tashkil etish bo'yicha 13 ta moddadan iborat paragraf kiritiladi. Loyihada mehnatni muhofaza qilish xizmatlari, mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari, ishlab chiqarish ob'ektlarini mehnat muhofazasi, ish joylarining xavfsizligi, xodimlarga sanitariya-maishiy xizmatini ko'rsatish va tibbiy ta'minlash talablari yuzasidan attestatsiyadan o'tkazish, ob'ektlarni loyihalashtirish, qurish, rekonstruktsiya qilish va ulardan foydalanishda mehnatni muhofaza qilish haqida moddalar birinchi marta nazarda tutilmoqda.

Shuningdek, qonun loyihasida mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va kuzatuvi, kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilishni tashkil etishdagi huquqlari haqida moddalar bor.

Amaldagi Mehnat kodeksidagi kabi, qonun loyihasida ham ish beruvchining xodimlarni normativlar bo'yicha yakka tartibdagi himoya vositalari bilan ta'minlash majburiyati haqida me'yor bor. Yangi tahrirda bu majburiyat yanada aniqlashtirildi, unga ko'ra, endi xodimlarni yakka tartibda himoya qilish vositalarini sotib olish, saqlash, yuvish, tozalash, ta'mirlash, dezinfektsiya qilish va zararsizlantirish faqat ish beruvchining mablag'lari hisobiga.

Amaldagi Mehnat kodeksida ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni, xodimlarning ular mehnat vazifalarini bajarayotganda boshqacha tarzda shikast etkazilishini hisobga olib borish va tekshirish bitta moddada keltiriladi. Ammo tekshiruvni o'tkazish tartib-tamoyili va muddatlari, xodimlarning mehnat faoliyati bilan bog'liq baxtsiz xodisalarni tekshirish komissiyasini tashkil qilish tartibi haqida hech narsa deyilmagan.

O'MI xodimi

 Jahongir HATAMOV