2. BAQARA SURASI, 178–179 OYaTLAR
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِصَاصُ فِي ٱلۡقَتۡلَىۖ ٱلۡحُرُّ بِٱلۡحُرِّ وَٱلۡعَبۡدُ بِٱلۡعَبۡدِ وَٱلۡأُنثَىٰ بِٱلۡأُنثَىٰۚ فَمَنۡ عُفِيَ لَهُۥ مِنۡ أَخِيهِ شَيۡءٞ فَٱتِّبَاعُۢ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيۡهِ بِإِحۡسَٰنٖۗ ذَٰلِكَ تَخۡفِيفٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَرَحۡمَةٞۗ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ١٧٨
178. Ey imon keltirganlar, o'ldirilganlar uchun hurga hur, qulga qul, ayolga ayol qasosi sizlarga farz qilindi. Endi kim birodari tarafidan avf etilsa, u holda yaxshilik bilan bo'yin egib, xunini ado etsin. Bu Parvardigoringiz tarafidan engillik va rahmatdir. Shundan keyin ham kim haddidan oshsa, unga alamli azob bordir.
Ushbu oyati karima Islomdagi qasos hukmlari haqida so'z yuritadi. Ibn Abbos roziyallohu anhumo rivoyat qiladilar: "Bani Isroilda o'ldirilgan odam uchun qasos olishar, xun haqi olishmas edi. Alloh taoloning ushbu oyati o'shalar xususida nozil qilingan (Buxoriy rivoyati). "Qasos" so'zi lug'atda "barobarlik, tenglik" ma'nolarini bildiradi. Islom kelmasidan oldin yahudiy va arablarda shunday qoida hukm surardiki, biror nasabli, ulug' odamning quli o'ldirilsa, o'rniga nasabi pastroq ozod kishini o'ldirishar edi. Yana ulug'lardan xotin kishi o'ldirilsa, past tabaqadagilardan er kishi, ulardan bir hur (ozod) o'rniga bulardan ikki hur o'ldirilar edi.
Alloh taolo yuqoridagi oyati karimada bu qoidani man etib marhamat qiladiki, qasddan o'ldirilganlik borasida tenglik lozim, chunki hamma jon (inson) barobardir. Hur o'rniga hur, qul o'rniga qul, ayol o'rniga ayol o'ldirilsin. Bu xususda nasabli-benasabli, amir-g'arib, qul-hur, ayol-er, yosh-qari, xasta-sog', boy-kambag'al – hamma barobardir. "Agar er kishi ayolni yoki hur odam qulni o'ldirsa, qasos olinadimi" deb so'raladigan bo'lsa, bu masalada mazkur oyati karimada biror hukm yo'qdir. Shuning uchun ulamolar bunda ixtilof qilishgan. Mazhabboshimiz Abu Hanifa rahmatullohi alayh Moida surasining 45-oyatidagi "Innan-nafsa bin-nafsi" (ya'ni jonga – jon) jumlasidan va "Al-muslimuna tatakaffaru bi-ahlihim" hadisidan istinbot qilib: "Agar qul qotilning o'z quli bo'lmasa, bu ikki holda ham qasos olinadi", deganlar. Hanafiy mazhabida zimmiyni (Islom mamlakatida ma'lum soliq to'lab yashayotgan g'ayrimuslimni) o'ldirgan musulmondan ham qasos olinadi. Agar o'ldirilganning vorislari afv etishsa, qotildan qasos olinmaydi.
وَلَكُمۡ فِي ٱلۡقِصَاصِ حَيَوٰةٞ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ١٧٩
179. Ey oqillar, sizlarga qasosda hayot borki, shoyad tiyilsangizlar!
"Qasosda hayot bor" jumlasiga kengroq sharh berishga to'g'ri keladi. Ma'lumki, Islom shariati nohaq o'ldirilgan bir yoki bir necha jon uchun qasosni joriy etib, Yer yuzida buyuk islomiy adolatni o'rnatgan. Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Payg'ambar alayhissalom: "Alloh taoloning Kitobi – qasosdir", deganlar (Buxoriy rivoyati). Qasos ayrimlar o'ylaganiday, qotilga bo'lgan dildagi nafratni qondirish emas, balki inson hayoti muhofazasi yo'lidagi ilohiy amrdir. Chunki shunday yo'l tutilganida bir begunoh insonni o'ldirishga qasd qilgan kimsa qasosni o'ylaydi, o'sha o'ldirmoqchi bo'lgan odamining yaqinlari qasos olish maqsadida o'zini ham o'ldirishlarini bilgani uchun niyatidan qaytadi. Ozchilik qotildan qasos olish ko'pchilik begunohlar jonini saqlab qoladi. Hanafiy mazhabi olimlaridan imom Nasafiyning tafsirida: "Bir guruh kishilar bir kishini nohaq qatl etsa, uning qasosi uchun o'sha guruhning hammasi qatlga mahkum", deyilgan.
Qasosning haqligi haqida chiroyli bir rivoyat bor: "Bir odam qotillik qilib, bir kishini o'ldirdi. Mirshablardan bir amallab qochgan edi, endi o'lganning qarindoshlari uni ta'qib qila boshlashdi. Qotil qocha-qocha Nil daryosi bo'yiga keldi, lekin u erda bir bo'rini uchratib, qo'rqqanidan shoxlari daryoga egilib turgan katta bir daraxtga tirmashib chiqib oldi va qalin shox-novdalar orasiga yashirindi. Ne ko'z bilan ko'rsinki, shundoqqina ro'parasida kattakon bir ilon tebranganicha turibdi. U ilondan qochib, o'zini suvga otdi. Lekin suvda och timsoh o'lja kutib yotgan ekan, uni shu zahoti yutib yubordi".
«Asrlarni birlashtiruvchi meros»: mediaforumda Qur’on, qo‘lyozmalar va sun’iy intellektga oid loyihalar taqdim etiladi
«Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumining uchinchi yalpi sessiyasi 26 avgust kuni «Asrlarni birlashtiruvchi meros. Islom sivilizatsiyasining ma’naviy mazmun-mohiyati» mavzusida bo‘lib o‘tmoqda. Sessiyada Qur’on merosi, qadimiy qo‘lyozmalar, xattotlik, hujjatli kino hamda tarixiy manbalarni o‘rganishda sun’iy intellektdan foydalanish masalalari o‘rin olgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Asosiy loyihalardan biri — «114 Qur’on: islom olami xattotligining 114 durdonasi» bo‘ladi. Uni Mueller & Schindler nashriyot uyi vitse-prezidenti Aleksandr Vilgelm taqdim etdi. Shuningdek, sessiyada «Katta Langar Qur’oni: haqiqat va afsonalar» xalqaro loyihasi taqdimoti bo‘lib o‘tdi. Uni Islom sivilizatsiyasi markazi ilmiy kotibi Rustam Jabborov taqdim qildi.
Sankt-Peterburg hujjatli filmlar studiyasi bosh direktori Aleksey Telnov «Yagona tarixiy meros sahifalari» loyihasi doirasida yaratilgan «Masjid» filmining treylerini namoyish etdi. Islomshunos va madaniyat arbobi Ketlin Gyobel ishtirokchilarni «Allohning 99 ismi: Uning go‘zal ismlari orqali Yaratganni anglash» noshirlik loyihasi bilan tanishtirdi.
Alohida blok yangi texnologiyalarga bag‘ishlanadi. Sberbank Istiqbolli texnologiyalarni rivojlantirish boshqarmasi ijrochi direktori Vladimir Kox hamda Islom sivilizatsiyasi markazi professori, bosh ilmiy xodimi Zohidullo Munavvarov «Sun’iy intellekt — qadimiy qo‘lyozmalarni o‘qishning raqamli kaliti» loyihasini taqdim etadi. Dasturdan, shuningdek, «Payg‘ambarning fazilatlari» kitobi va «O‘zbekiston tarix xaritasida: imperiyalar, sivilizatsiyalar, davrlar» loyihasi ham o‘rin olgan.
Xalqaro munozara «Jaholatdan ma’rifat sari: stereotiplar va islomofobiyani bartaraf etishda medianing o‘rni» mavzusida o‘tkaziladi. Unda Islom hamkorlik tashkiloti, shuningdek, Jazoir, Ummon, Pokiston, Saudiya Arabistoni, Iroq, Mali va O‘zbekistonning davlat va xalqaro ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etadi.
Bundan tashqari, O‘zbekiston Jurnalistlar uyushmasi raisi Shuhrat Orif «Jurnalistikada tarix va sun’iy intellekt: merosni onlayn makonda qanday saqlash mumkin?» loyihasini, Islom sivilizatsiyasi markazi media bo‘limi rahbari O‘ktam Usmanov esa «O‘zbekistonni dunyoga mashhur qilgan olimlar» kitobini taqdim etadi. Sessiya «Dunyo Qur’oni: xattotlik an’analaridan — kelajak merosi sari» taqdimoti bilan yakunlanadi. Islom sivilizatsiyasi markazi huzuridagi Xattotlik maktabi direktori Habibullo Solih turli mamlakatlar va islom xattotlik maktablari an’analarini birlashtiruvchi noyob Qur’onni yaratish bo‘yicha xattotlar o‘rtasidagi Jahon tanlovini e’lon qiladi.
Forumning asosiy maydoni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi bo‘ladi. Unda deyarli 50 mamlakatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafar vakili — mediakompaniyalar, axborot agentliklari va telekanallar rahbarlari, jurnalistlar, prodyuserlar, olimlar hamda kreativ industriya mutaxassislari ishtirok etadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
