Bir savol so'rasam: To'rt nafar qizning otasi farzandlarining uvoliga qoldi-mi?
— To'rt nafar qizim bor. Erim qiz tuqqanim uchun bizni tashlab uydan chiqib ketgan. Hozirda umuman xabar olmaydi. Shu farzandlarning uvoli tutadi-mi? Dinimizda bunday otalar haqida nima deyilgan?
— Alloh taolo Qur'oni Karimda bunday marhamat qiladi:
﴿لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ﴾
“Osmonlaru erning mulki Allohnikidir. U zot xohlagan narsasini yaratur. U zot xohlagan kishisiga qizlar hadya etur va xohlagan kishisiga o'g'illar hadya etur. Yoki ularni juftlab o'g'il-qiz qilib berur va xohlagan kishisini tug'mas qilur. Albatta, U zot o'ta bilguvchi va o'ta qodirdir”(Shuro surasi, 49-50 – oyatlar).
Insonga hamma narsani faqat Alloh taolo berishining yorqin namunasi farzand masalasida ko'rinadi. Ayni shu masalada inson o'zining ojizligini his etadi. O'z xohishiga ko'ra biron narsani bor qila olmasligini, Alloh taoloning madadi va inoyatiga muhtoj bo'lib turishini anglab etadi.
Abu Sa'iyd Hudriy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Kimning uchta qizi bo'lsa yoki uchta singlisi bo'lsa yoxud ikki qizi yoki ikki singlisi bo'lsa, u ularning suhbatini yaxshi qilgan bo'lsa va ularning haqqida Allohga taqvo qilgan bo'lsa, unga jannat berilur”, dedilar (Imom Termiziy, Imom Abu Dovud rivoyati).
Qiz ko'rgani uchun ayol aybdor-mi?! Kimga qanday farzand ato etishni Alloh taoloning O'zi biladi. Savolda ko'zda tutilgan erkak pastkashlik qilgan, Alloh taoloning qazoi qadariga rozi bo'lmagan, ayolini mas'ullikda ayblab, unga tuhmat qilgan, o'zining zimmasidagi otalik mas'uliyatini his qilmagan, nafaqa degan muhim vojib amalni tark etgan kimsa hisoblanadi. Agar u o'zini tuzatib, tavba qilib, oilasini qaytarib olib kelmasa, dunyoda ham, oxiratda ham og'ir ahvolda qoladi. Vallohu a'lam!
Muhammad Ayyub HOMIDOV
Fir’avn uchun qabrdagi so‘roq-savoli va azob qanday bo‘ladi?
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Kitoblarda Fir’avnning ko‘milmagani, odamlarga ibrat bo‘lishi uchun yer yuzida qoldirilgani aytiladi. Agar u qabrga ko‘milmagan bo‘lsa, uning qabrdagi so‘roq-savoli va azoblanishi qanday bo‘ladi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Inson vafot etganidan keyin uning bu dunyo bilan aloqasi uzilib, “Barzax olami” deb ataladigan boshqa bir olamga ko‘chadi. Uni oddiy qilib qabr hayoti deb ataladi. Qabr deganda faqat yerdan qazilgan chuqurlik nazarda tutilmaydi, balki inson vafot etganidan keyin uning jasadi qayerda bo‘lsa, o‘sha joy uning qabri hisoblanadi. Shu bois, odatda barzax olamidagi azob “qabr azobi” deb hisoblanadi.
Mayyit dafn qilinmagani uchun yer yuzida qoldirilgan bo‘lsa ham uni dunyo olamida emas, balki barzax olamida deyiladi. Alloh taolo O‘zining cheksiz hikmati bilan barzax olamidagi haqiqatlarni odamlardan yashirib qo‘ygan. Shu sababli mayyitning boshidan o‘tayotgan yaxshi yoki yomon holatlarni bu dunyodagilar ko‘ra olmaydi.
Fir’avnning jasadi yoki uning tana a’zolari qayerda va qaysi holatda bo‘lmasin, unga qilgan jinoyatlari va amallariga yarasha barzax azobi beriladi.
Mashhur yurtdoshlarimizdan So‘fi Ollohyor hazratlarining “Sabotul ojizin” kitobida mazkur masala quyidagicha tushuntirilgan:
“Agar chandi ki go‘rsiz o‘lsa inson, So‘rolur, albatta, beshakku nuqson.
Agar daryoda o‘lsun yo osilsun, Azob etsa, bani odam na bilsun.
Daranda odam o‘g‘lin qilsa xo‘rok, gumon yo‘qdur, so‘rar qornida, ey pok.
Agar banda muazzab bo‘lsa anda, qolur tuymay bu ishni ul daranda.
Nechuk qilsa erur Qodiru Nosir, Bu yerda bandasining aqli qosir”.
Demak, inson vafot etgandan keyin u uchun barzax olami boshlanadi va qay holatda bo‘lishidan qat’iy nazar uning so‘roq-savoli hamda azob yoki rohati muqarrar sodir bo‘ladi. Musulmon inson mana shunday e’tiqodda bo‘lishi zarurdir. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi
