Qur'onning yozilishi va saqlanishi
Payg'ambar alayhissalom Alloh taolo Qur'onda:
وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ
ya'ni: “Siz ilgari biror kitobni tilovat qiluvchi emas edingiz va qo'lingiz bilan xat ham yozgan emas edingiz. Aks holda buzg'unchilar, albatta, shubhaga tushgan bo'lur edilar” (Ankabut surasi, 48-oyat), deb guvohlik berganidek, o'qishni ham, yozishni ham bilmaydigan besavod bir kishi edilar. Shuning uchun ham Rasululloh sallallohu layhi savallam o'zlariga kelgan vahiyni nozil bo'lish vaqtidayoq yodlab olishga harakat qilar edilar. Bunga quyidagi oyatda ishora qilingan:
لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ. إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآَنَهُ.فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآَنَهُ.ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ.
ya'ni: “(Ey, Muhammad! Qur'onni) tezroq (yodlab) olish uchun tilingizni u bilan (ko'p) harakatlantiravermang.Zero, uni (Sizning dilingizda) jamlash ham, (tilingizdagi) qiroati ham Bizning zimmamizdadir.Bas, qachon Biz (Jabroil tilida) uni o'qisak, Siz ham uni o'qishga ergashing!So'ngra uni (Qur'onni) bayon qilib berish ham, albatta, Bizning zimmamizdadir” (Qiyomat surasi, 16-19-oyatlar).
Rasululloh sallallohu layhi savallamning bir nechta kotiblari bo'lib, ular Qur'on oyatlarini suyak, hurmo barglari, yapaloq tosh va shunga o'xshash narsalarga yozib borar edilar. Yozilgan oyatlar Rasululloh sallallohu layhi savallamning uylarida turar, kotiblar ham o'zlari yodlashlari uchun undan ko'chirma olar edilar. Payg'ambar alayhissalom ularga har bir oyatni suraning qaysi joyiga qo'yilishini ko'rsatib berar edilar.
Ulamolar o'rtasida suralardagi oyatlarning joylashish tartibi tavqifiy (ya'ni, Rasululloh sallallohu layhi savallam tomonidan belgilangan) ekanligi haqida hech qanday ixtilof yo'q. Bunga Usmon ibn Os raziyallohu anhudan rivoyat qilingan ushbu hadis dalil bo'ladi. U kishi shunday deganlar: “Men Rasululloh sallallohu layhi savallamning huzurlarida o'tirgan edim. Shu payt U zot ko'zlarini bir yumib ochdilar va shunday dedilar: “Hozir huzurimga Jabroil alayhissalom kelib mana bu oyatni mana bu suraga qo'yishimni buyurdilar”:
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
ya'ni: “Albatta, Alloh adolatga, ezgu ishlarga va qarindoshga yaxshilik qilishga buyuradi hamda buzuqchilik, yovuz ishlar va zulmdan qaytaradi. Eslatma olursiz, deb (U) sizlarga (doimo) nasihat qilur” (Nahl surasi, 90-oyat).
Suralarning joylashishi tartibi haqida esa, ulamolar bir nechta fikrlar bildirishgan. Ba'zilari, uni sahobalarning ijtihodlari orqali tartib qilingan desa, boshqalar, tavqifiy deb aytishgan. Bu fikrlarning tavqifiy degani quvvatliroq. Darhaqiqat, Qur'onni to'liq yodlagan Ibn Mas'ud raziyallohu anhu kabi ba'zi sahobalar Payg'ambar alayhissalom bilan Jabroil alayhissalom o'rtalarida bo'ladigan Qur'on darslarida hozir bo'lishgan. O'shanda Qur'onning sura va oyatlari ana shu tartibda qiroat qilinar edi.
Rasululloh sallallohu layhi savallamning eng mashhur kotiblari to'rt xalifa, Ubay ibn Ka'b, Zayd ibn Sobit, Muoviya ibn Abu Sufyon, Yazid ibn Abu Sufyon, Mug'ira ibn Shu'ba, Zubayr ibn Avvom, Holid ibn Valid raziyallohu anhumlardir. Abdulloh ibn Mas'ud, Solim ibn Ma'qal, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Ka'b, Zayd ibn Sobit raziyallohu anhumlar Payg'ambar alayhissalomning davrlarida Qur'onni mukammal yodlagan sahobalar jumlasidandir.
Qur'ondagi Makkiy va Madaniy suralar
Yuqorida aytib o'tildiki, Qur'oni karim qariyib yigirma uch yil davomida nozil bo'ldi. Bu muddat ikki qismga bo'linadi: Rasululloh sallallohu layhi savallam Makkada hijratdan oldin yashagan o'n uch yil va hijratdan keyin Madinada yashagan o'n yil. Aynan mana shu jihatdan Qur'on suralari Makkiy va Madaniyga ajratiladi. Qur'oni karimni tushunishda suralarning Makkiy va Madaniyga ajratish katta ahamiyat kasb qiladi. Oyatning nosix (bekor qiluvchi) va mansux (bekor qilingan) ekanligi uni Makkiy yoki Madaniy ekanligini bilishga bog'liqdir.
Ulamolar o'rtasida Makkiy va Madaniy suralar haqida uch xil atama mavjud:
Birinchi, Makkiy deb Makkada nozil bo'lgan suraga aytiladi, garchi u hijratdan keyin nozil bo'lgan bo'lsa ham. Madaniy deb, Madinada nozil bo'lgan suraga aytiladi. Bu fikrga binoan safar vaqtida (Makka va Madinadan tashqarida) nozil bo'lgan suralar Makkiy ham emas, Madaniy ham emas, balki u alohida uchinchi qismdir.
Ikkinchi, Makkiy – Makka aholisiga qarata xitob qilingan oyatlar, Madaniy – Madina aholisiga qarata xitob qilingan oyatlar.
Uchinchi, eng mashhur fikr, Makkiy – hijratdan oldin nozil bo'lgan sura, Madaniy – hijratdan keyin nozil bo'lgan sura, garchi u Makkada nozil bo'lgan bo'lsa ham. Misol uchun, Niso surasi, Moida surasining 3-oyatidagi “Bugun men sizlarga diningizni komil qilib berdim” jumlasi. Yahyo ibn Salamdan shunday rivoyat ham bor: Makkada va Payg'ambar alayhissalom Madinaga etib bormay turib yo'lda nozil bo'lgan suralar Makkiy, Madinaga kelganlaridan keyingi safarlari davomida nozil bo'lgan suralar Madaniydir. Bundan hijrat safari mobaynida nozil bo'lgan surani ham Makkiy deb atash ma'lum bo'ladi.
Ulamolar Qur'on suralarining qaysilari Makkiy va qaysilari Madaniy ekanligi ustida tortishganlar. Ba'zilar Qur'ondagi 19ta sura Madaniy ekanligiga ulamolar ittifoq qilganlarini aytishgan. Ular: Baqara, Oli Imron, Niso, Moida, Anfol, Tavba, Nur, Ahzob, Qitol, Fath, Hujurot, Mujodala, Hashr, Mumtahana, Jum'a, Munafiqun, Taloq, Tahrim, Nasr. Qolgan suralar Makkiy bo'lib, ularning ba'zisiga ittifoq qilingan bo'lib, ularning soni 71ta, ba'zisi ustida ixtilof bor, ular 24ta. Makkiy ekanligi ustida ixtilof bo'lgan suralar quyidagilar: Fotiha, Yunus, Ra'd, Haj, Furqon, Yosin, Hadid, Sof, Tag'obun, Inson, Mutaffifin, Balad, Vallayl, Qadr, Bayyina, Zalzala, Odiyot, Takosur, Ma'un, Kavsar, Ixlos, Falaq, Nos. Ehtimol bu suralar ustidagi ixtilofning asosiy sababi, bu suralarning ko'pchiligining ba'zi oyatlari Makkiy, ba'zilari Madaniy bo'lganligidir.
Makkiy va Madaniy suralarning bir-biridan farqi
Ulamolar suralarning Makkiy yoki Madaniy ekanligini ajratadigan belgilarni aniqlashgan bo'lib, ular quyidagicha;
- Farz, vojib, had kabi ahkomlarni bayon qiluvchi oyatlarning ko'pchiligi Madaniydir. Makkiy oyatlarda esa, dindagi bosh maqsad, u ham bo'lsa Allohning birligi, Uning mavjudligiga hujjat va dalillar keltirish, shirk poydevorlarini buzish, qalblarni razolatdan poklashga, go'zal axloqli bo'lishga undash bayon qilingan. Makkiy oyatlar ichida bunday ma'nolarning bo'lishi insonlarning o'sha vaqtdagi ruhiy holatlarini to'g'rilash uchun juda-juda zarur edi. Darhaqiqat, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam kelganlarida u erdagi kishilarning qalbiga shirk o'rnashib olgan, ular butlarga, sanamlarga ibodat qilar edilar. Oxirat hayoti haqida hech qanday tushunchaga ega emas, u erdagi savob va azobdan bexabar edilar. Shunday ekan, ularga o'zlarining ahvollariga munosib yo'l ko'rsatilishi, meros, savdo-sotiq va boshqa qonunlar hayotlariga kiritilishi lozim edi. Shuning uchun ham Qur'on birinchi navbatda ularning qalbidagi shirkni ildizi bilan qo'porib tashlashni, ular cho'mib yurgan iflosliklarning gunoh va zararlarini bartaraf qilishni maqsad qildi. So'ngra ularga, Allohni, oxirat kunini eslatdi, ularga qiyomat kunini, unda bo'ladigan qo'rqinch va daxshatlarni tavsiflab berdi. Jannat va do'zax haqida nihoyat darajada keng bayon qildi. Ulardan oldin yashab o'tgan qavmlar hayotidan misollar keltirdi, ularga qilmishlari oqibatidan etgan balolar haqida bayon qildi. Shuningdek, ularni aqllari orqali hidoyat topishlari uchun o'zlari haqida, ularni o'rab turgan atrof-muhit haqida tafakkur qilishga chaqirdi.
- Makkiy suralarda xitob gohida “ياايهاالناس” (ey, insonlar), gohida “يا بني آدم” (ey, Odam bolalari) siyg'asida kelsa, Madaniy suralarda ko'pincha “يا ايها الذين آمنوا” (ey, imon keltirganlar) siyg'asida keladi. Madaniy suralarda xitob “ياايهاالناس” (ey, insonlar) siyg'asida faqat ettita oyatdagina kelgan. Ulardan ikkitasi Baqara surasida bo'lib, ular 21-oyatda “يَا أَيُّهَا النَّاسُاعْبُدُوا رَبَّكُمُ” (ey, insonlar rabbingizga ibodat qiling) va 168-oyatda “يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا” (ey, insonlar Yer yuzidagi halol pok narsalardan englar), to'rttasi Niso surasida bo'lib, ular 1-oyatda “يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ” (ey, insonlar Rabbingizga taqvo qiling), 133-oyatda “إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآَخَرِينَ” (Agar xohlasa, ey, insonlar, sizlarni yo'q qilib, boshqalarni keltiradi), 170-oyatda “يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ” (Ey, insonlar! Payg'ambar sizlarga Rabbingizdan Haqni keltirdi) va 174-oyatda “يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ” (Ey, insonlar! Sizlarga Rabbingizdan hujjat (Payg'ambar va mo''jizalar) keldi). Bittasi, Hujurot surasi 13-oyatda “يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى” (Ey, insonlar! Darhaqiqat, Biz sizlarni bir erkak (Odam) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik).
- Makkiy oyatlar Rasululloh sallallohu alayhi vasallam va boshqa musulmonlar yodlashlari oson bo'lishi uchun Madaniy oyatlarga qaraganda qisqaroq shaklda nozil bo'lgan. Masalan, Madaniy sura bo'lmish Anfol surasi 75 oyatdan iborat bo'lsa, Makkiy sura bo'lmish Shuaro surasi 227 oyatdan toshkil topgan. Vaholangki, har ikki suraning hajmi yarim poradan iborat. 28-poradagi suralar Madaniy – Sof va Tag'obun suralari ustida ixtilof bor – bo'lib, ular 137 oyatdan iborat bo'lsa, 30-poradagi suralar Makkiy bo'lib, undagi oyatlar miqdori 570tani tashkil etadi.
- Munofiqlar haqida zikr qilingan suralar – Ankabutdan tashqari – Madaniydir. Chunki, Makkada munofiqlar bo'lmagan.
- Sajda oyati kelgan suralarning barchasi Makkiydir, faqatgina Haj surasigina Madaniydir.
- “كَلَّا” (Yo'q (unday emas)) kalimasi kelgan har bir sura Makkiydir. Bundagi hikmat shuki, inkor, nafrat ma'nosidagi iboralarni faqatgina o'sha vaqtda Makkada yashab turgan zo'ravon-zolimlargagina ishlatish o'rinli bo'lgan. Madina ahli bo'lgan yahudiylar esa, zaifhol kishilar edilar. Shuning uchun ularga nisbatan o'z holatlariga mos tarzda xitob qilishga rioya qilingan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi
raisining birinchi o'rinbosari
Homidjon Ishmatbekov
https://t.me/tuhur
Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi
(2026 yil 28 avgust, Toshkent sh.)
Assalomu alaykum, qadrli vatandoshlar!
Hurmatli mehmonlar!
Bugun muqaddas Vatanimiz mustaqilligining qutlug‘ o‘ttiz besh yillik bayramini katta iftixor va tantana bilan nishonlayapmiz.
Aziz xalqimiz, jumladan, muhtaram nuroniylarimiz, shijoatli yoshlarimiz, mo‘tabar ayollarimizni, yurtimizdagi barcha millat va elat vakillarini, xorijdagi vatandoshlarimizni ushbu ayyom bilan chin yurakdan samimiy tabriklayman.
Eng ulug‘ bayramimiz Yangi Toshkentda o‘tkazilayotgani tantana shukuhini yanada oshirmoqda.
Kelgusida ilm-fan, ta’lim va madaniyat markazi bo‘ladigan ushbu hududda kuni kecha Yangi O‘zbekiston universiteti, Nizomiy Ganjaviy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti, O‘zbekiston milliy kutubxonasining muhtasham binolarini ishga tushirdik.
Bugun sizlarning ishtirokingizda ochiladigan favvora dunyodagi eng baland musiqali favvora sifatida Ginnesning rekordlar kitobidan joy olgani ham bayram kayfiyatiga yanada baland ruh bag‘ishlaydi.
Bir necha yuz yillik orzular ro‘yobga chiqayotgan bu betakror makonda butun xalqimiz bilan hali yana ko‘plab quvonchli va tarixiy voqealarga guvoh bo‘lamiz.
Aminmanki, Yangi Toshkent poytaxtimizning ko‘rkiga ko‘rk qo‘shib, biz barpo etayotgan Yangi O‘zbekistonning kuch-qudratini namoyon etadigan chinakam taraqqiyot markaziga aylanadi!
Qadrli do‘stlar!
Biz 1991 yilda xalqimizning xohish-irodasi va qat’iyati bilan o‘z davlat mustaqilligimizni qo‘lga kiritdik. Aslida buyuk istiqlolimiz ildizlari uch ming yildan ziyod bo‘lgan davlatchilik an’analarimiz va qadimiy sivilizatsiyamiz tarixiga borib taqaladi.
Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Mir Alisher Navoiy kabi buyuk allomalarimiz bashariyat tafakkuri xazinasini boyitgan.
Sohibqiron Amir Temur bobomiz barpo etgan davlat esa adolat va bunyodkorlik timsoli sifatida tarix zarvaraqlaridan munosib o‘rin olgan.
Vatan ozodligi va milliy istiqlol yo‘lida jonini fido qilgan Behbudiy, Munavvarqori, Fitrat, Qodiriy, Cho‘lpon kabi jadid bobolarimizning hurriyat haqidagi orzu-niyatlari bugun Yangi O‘zbekistonda to‘liq ro‘yobga chiqmoqda.
Mustaqillik, eng avvalo, bizga shonu sharafimizni, muqaddas dinimizni, ona tilimizni, unutilayotgan milliy qadriyatlarimizni qaytarib berdi.
Istiqlol tufayli biz o‘zligimizni angladik, nomi hamisha e’zozda bo‘lgan ota-bobolarimizning munosib vorislari ekanimizni butun dunyoga namoyon etdik.
Ushbu hayajonli daqiqalarda bugungi erkin hayot uchun jonini fido qilgan ulug‘ ajdodlarimiz, jadidlar xotirasiga ta’zim bajo keltiramiz.
Mana shu tarixiy sanada o‘tgan 35 yil davomida mustaqilligimizni mustahkamlashga munosib hissa qo‘shgan barcha marhum yurtdoshlarimizning fidokorona mehnati va jasoratini yana bir bor e’tirof etishni joiz, deb bilamiz.
Birinchi Prezidentimiz, atoqli davlat va siyosat arbobi Islom Abdug‘aniyevich Karimovning yorqin xotirasini ehtirom bilan yod etamiz.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Mustaqillikning buyuk ahamiyati, avvalo, inson qadri va erkin hayotida namoyon bo‘ladi. Shu bois, biz islohotlarni boshlagan birinchi kunlardanoq xalqning qalbiga quloq soldik, aholining dardiga darmon bo‘lishni maqsad qildik. “Inson qadri uchun!” degan g‘oyani davlat siyosatining markaziga olib chiqdik. Birinchi galda “paxta qulligi”, “majburiy mehnat va bolalar mehnati”, “konvertatsiya cheklovi”, “propiska” kabi odamlarni yillar davomida qiynab kelgan muammolarga barham berdik.
Eng asosiysi, fuqarolarimiz yuragidagi qo‘rquv va hadik o‘rnini ishonch va xotirjamlik egalladi. Har bir inson erkin va farovon yashaydigan jamiyat barpo etish uchun keyingi o‘n yilda tinimsiz izlandik, qattiq mehnat qildik.
Katta siyosiy iroda ko‘rsatib, O‘zbekistonni dunyoga keng ochdik. Xususan, chegara muammolari hal qilindi, qo‘shnilarimiz bilan do‘stlik va hamkorlik mustahkamlandi. Valyuta, soliq, bojxona va investitsiya siyosatida tub o‘zgarishlar amalga oshirildi. Natijada “Iqtisodiy erkinlik indeksi”dagi o‘rnimizni 80 pog‘ona yaxshilab, “iqtisodiyoti mo‘tadil erkin” davlatlar qatoridan joy oldik.
Ilgari iqtisodiyotimizga yiliga 2-3 milliard dollar xorijiy investitsiya olib kelingan bo‘lsa, hozirgi paytda 40-50 milliard dollar chet el sarmoyasi jalb qilinmoqda. Yurtimizga investitsiyalar bilan birga ilg‘or texnologiyalar, zamonaviy bilim va yangi iqtisodiy imkoniyatlar kirib kelmoqda.
Biz uch yil oldin 2030 yilda yalpi ichki mahsulot hajmini 160 milliard dollarga yetkazishni reja qilgan edik. Global logistikadagi uzilishlar, dunyodagi notinch vaziyatga qaramasdan, bu vazifani shu yilning o‘zida ortig‘i bilan amalga oshiramiz va daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan davlatlar qatoriga kiramiz.
E’tiborli jihati – biz bunday yuksak natijalarga xalqimizning fidokorona mehnati, intellektual salohiyati hamda millat va davlat birdamligi tufayli erishyapmiz. Ijobiy o‘zgarishlarni har bir inson, har bir oila o‘z hayotida chuqur his etyapti, desam, fikrimga qo‘shilasiz, albatta.
Yangi davrda zamonaviy uy-joyga ega bo‘lgan 650 mingdan ziyod oilaning quvonchini so‘z bilan ta’riflab bo‘ladimi?
Minglab mahallalarimizga Yangi O‘zbekiston qiyofasi kirib bormoqda.
Kambag‘allik masalasini ochiq tan olib, uni keskin qisqartirish bo‘yicha Yangi O‘zbekiston tajribasini yaratdik. Ehtiyojmand oilalarning daromadi, kasbi, salomatligi, farzandlarining ta’lim olishi va yashash sharoitini yaxshilash bo‘yicha “mahallabay” ishlash tizimini yo‘lga qo‘ydik.
Izchil sa’y-harakatlarimiz tufayli bugungi kunda kambag‘allik darajasini 2017 yildagi 35 foizdan 4 foizga tushirishga erishdik. Ushbu raqamlar zamirida ro‘zg‘origa baraka kirib, turmush sifati yaxshilangan 10 million insonning quvonchi va shukronalik tuyg‘ulari mujassam.
Muhtaram yurtdoshlar!
Dunyo hamjamiyatida munosib o‘rin egallashimiz uchun bizga bilimli, kelajak kasblarini puxta egallagan, mustaqil fikriga ega bo‘lgan yangi avlod mutaxassislari kerak. Shu bois, ta’limga sifat va mazmun olib kiryapmiz. Muallimning obro‘-e’tiborini tiklab, daromadini oshirib boryapmiz.
O‘tgan o‘n yilda, aholimiz 8 millionga ko‘paygan sharoitda ham bog‘cha qamrovini 78 foizga yetkazdik. Maktablarda 1,5 million qo‘shimcha o‘quvchi o‘rni yaratildi. Prezident, ijod va ixtisoslashgan maktablar tashkil etilgani farzandlarimizga yetakchi xorijiy ta’lim maskanlaridan kam bo‘lmagan darajada chuqur bilim egallash uchun keng imkoniyatlar eshigini ochdi.
Yoshlarga xorijiy tillar va kasb-hunar o‘rganishlari uchun munosib sharoitlar yaratdik.
Oliygohlarda o‘qish uchun qulay sharoitlarni kengaytirganimiz hisobiga hozirgi kunda talabalar soni 1 million 600 ming nafarga yetdi. Quvonarlisi, yoshlarda bilim olishga ishtiyoq kuchaydi. Ota-onalar uchun farzandini oliy ma’lumotli qilish faqat orzu emas, erishsa bo‘ladigan maqsadga aylandi.
Ayniqsa, talabalarning yarmidan ko‘pini xotin-qizlar tashkil etayotgani – Uchinchi Renessansning o‘ziga xos qiyofasi, desak, to‘g‘ri bo‘ladi. Chunki, bilimli qizlar – bilimli oila, bilimli avlod va ma’rifatli jamiyat deganidir.
Biz ta’lim bilan bir qatorda ilm-fan, zamonaviy texnologiya va innovatsiyalarni ham taraqqiyotimizning hal qiluvchi omili, deb bilamiz.
Shu bilan birga, IT, sun’iy intellekt, kreativ iqtisodiyot kabi yo‘nalishlar rivojiga yangi ruh berib, juda katta harakatni boshlab yubordik. Bu orqali 10 million yoshlarimizni raqamli industriya va kelajak kasblariga olib kiramiz.
Istiqlol bayramimiz arafasida xitoylik hamkorlarimiz bilan “Samarqand – 2028” sun’iy yo‘ldoshini fazoga uchirganimiz bizga alohida g‘urur bag‘ishlaydi.
Mening niyatim: O‘zbekiston texnologiya sohalarida jahonga ilg‘or tashabbuslarni taklif qiladigan markazga aylanishi zarur.
O‘zbek tili – raqamli dunyoda ilm va texnologiya yaratiladigan til bo‘lishi lozim.
Aziz vatandoshlar!
Inson qadri haqida so‘z yuritganda, aholimizning sog‘lig‘i masalasiga alohida e’tibor qaratishimiz tabiiy. So‘nggi yillarda ushbu sohaga ajratilayotgan mablag‘ni 8 karradan ziyod oshirdik. Eng muhimi, sifatli tibbiy xizmat olish imkoniyati nafaqat markazda, balki hududlarda ham yaratildi.
O‘tgan davrda yurtimizda 652 ta yangi tibbiyot muassasasi barpo etilgani, xususiy sektorga keng imkoniyat berilgani tufayli tibbiy xizmatlar hajmi 3 karra oshdi. Yuqori malakali shifokorlar tayyorlashni yo‘lga qo‘yib, ularga sharoit yaratganimiz
o‘z natijasini beryapti. Ilgari xorijda amalga oshirilgan 100 dan ziyod murakkab diagnostika va davolash usullari bugun yurtimizda ham mukammal bajarilmoqda.
Umuman, aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 1991 yildagi 66,4 yoshdan 2025 yilda 75,4 yoshga yetgani, go‘daklar va onalar o‘limi ko‘rsatkichi 4 barobar kamaygani sohadagi islohotlarimizning eng muhim natijasidir.
Qadrli do‘stlar!
Jonajon Vatanimiz azaldan ulug‘ mutafakkirlar, aziz avliyolar, buyuk allomalar yurti bo‘lib kelgan. Biz mana shunday bebaho merosga munosib ravishda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmualari kabi betakror ilmiy-ma’rifiy dargohlarni barpo etdik.
Bu muhtasham va tabarruk maskanlar bugun nafaqat yurtimiz va islom olami, balki butun jahon ahlining haqli e’tirofiga sazovor bo‘lmoqda. Biz bunday bunyodkorlik ishlarini jadal davom ettiramiz.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Bizning eng katta boyligimiz – ertangi kunimizning hal qiluvchi kuchi bo‘lgan Yangi O‘zbekiston yoshlaridir. Intiluvchan va tirishqoq o‘g‘il-qizlarimizni qo‘llab-quvvatlash, ularga keng imkoniyatlar ochish uchun har yili 20-25 trillion so‘m ajratilmoqda.
Bugungi kunda O‘zbekistondagi biznes vakillarining 35 foizini yosh tadbirkorlar tashkil etyapti.
Tokio va Parij Olimpiya hamda Paralimpiya o‘yinlarida, dunyo maydonlarida yosh sportchilarimiz erishgan tarixiy yutuqlar xalqimizga cheksiz iftixor bag‘ishladi.
Futbolchilarimiz ilk bor jahon chempionatida ishtirok etib, o‘zbek sporti tarixida yangi sahifa ochdi. Ular boshlagan yo‘l albatta davomli va zafarli bo‘ladi, deb ishonamiz.
Yaqin kunlarda Samarqandda katta sport anjumani – Jahon shaxmat olimpiadasi boshlanadi. Noyabr oyida esa mashhur grossmeysterimiz Javohir Sindorov jahon shaxmat toji uchun kurashga kirishadi.
Ushbu musobaqalarda shaxmatchi o‘g‘il-qizlarimga ulkan zafarlar tilayman!
Xalqaro fan olimpiadalarida, tanlov va festivallarda yuqori o‘rinlarni egallayotgan yoshlarimizni – Yangi O‘zbekiston yulduzlari, kelajak bunyodkorlari, deb bilaman!
Oldinga qarab intilishdan va doimiy izlanishdan hech qachon to‘xtamang, aziz farzandlarim!
Muhtaram yurtdoshlar!
Bugun biz tarixning yanada mas’uliyatli va hal qiluvchi pallasida turibmiz. Mamlakatimiz taraqqiyotning mutlaqo yangi davriga qadam qo‘ymoqda. Kelgusi o‘n yillik – biz uchun milliy yuksalish davri bo‘ladi.
Buni faqat va faqat xalqimizning aql-zakovati, mehnati va birdamligi orqali o‘zimiz bunyod etamiz. Shu maqsadda kelgusi yillarda yurtimizda inson qadrini yanada yuksaltiradigan 7 ta milliy dasturni amalga oshiramiz.
Birinchi milliy dastur bilim va malakani kelgusi taraqqiyotimizning asosiy kapitaliga aylantirishdan iborat bo‘ladi.
Bolalarning 6 yoshli tayyorlov guruhlariga qamrovini qisqa muddatda 100 foizga olib chiqamiz. Xususiy bog‘cha tashkil qilish bo‘yicha mavjud imtiyozlar saqlab qolinadi.
Barcha maktablar xalqaro baholash dasturlari bilan to‘liq qamrab olinadi.
Yurtimizdagi texnikumlarda xalqaro ta’lim standartlarini joriy etamiz. Ularda yoshlarimizni yuqori daromadli kasblarga o‘qitishni yo‘lga qo‘yib, qamrovni 1 millionga yetkazamiz. Bir so‘z bilan aytganda, Yangi O‘zbekistonda kasb egallamagan birorta yigit-qiz qolmaydi.
Biz kelgusi yillarda kamida 10 ta universitetimizni TOP mingtalikka kiritishni katta marra sifatida belgilaymiz.
Ikkinchi milliy dastur xalqimizning sog‘lom bo‘lishi va uzoq umr ko‘rishini ta’minlashga xizmat qiladi.
Shu maqsadda aholi salomatligi bilan bog‘liq davlat xarajatlarini kelgusi besh yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5 foizga yetkazamiz.
Biz tibbiyotda profilaktikani kuchaytirish orqali salomatlikni asrash modeliga o‘tamiz. Davlat tibbiy sug‘urtasi mamlakatning barcha xonadonlariga kirib boradi.
Ixtisoslashgan tibbiyotda raqobat muhitini kuchaytirish maqsadida dunyoning eng nufuzli kamida 5 ta klinikasini olib kelamiz.
Yurtimizni zamonaviy tibbiyot, farmatsevtika, biotexnologiyalar va tibbiy ta’lim taraqqiy etgan maskanga aylantiramiz.
Hurmatli tadbir ishtirokchilari!
Uchinchi milliy dastur – iqtisodiyotimizni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o‘tkazish.
Buning uchun kelgusi o‘n yilda 450 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilamiz. Iqtisodiyotda yuqori o‘sish sur’atini saqlagan holda, 2030 yilgacha yalpi ichki mahsulot hajmi 300 milliard dollarga yetkaziladi, sanoatda 2 millionta yuqori daromadli ish o‘rni yaratiladi.
Yoshlarimizning salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishda startap, venchur va sun’iy intellektni rivojlantirish ustuvor yo‘nalishga aylanadi.
Shuningdek, kichik biznes – o‘rta biznesga, o‘rta korxonalar esa yirik kompaniya va korporatsiyalarga aylanishi uchun yaxlit ekotizimni yo‘lga qo‘yamiz. Bularning hisobiga kelgusi o‘n yilda jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi 10 ming dollarlik marradan oshadi.
Aziz do‘stlar!
Global iqlim o‘zgarishi sharoitida suv va ekologiya masalalari yanada dolzarb bo‘lib bormoqda.
Shu bois, to‘rtinchi milliy dastur suv va tabiatga munosabatni tubdan o‘zgartirishga qaratiladi.
Kelgusi besh yilda ekin maydonlarida suv tejaydigan texnologiyalar qamrovini 100 foizga olib chiqamiz. Bu – umummilliy marraga aylanadi.
Tabiatga munosabat – xalqning madaniyati, davlatning mas’uliyati va taraqqiyotning sifat ko‘rsatkichidir. Shuning uchun mamlakatimizda “Yashil makon” umummilliy harakatini yangi sifat bosqichiga olib chiqamiz. Maktab, bog‘cha, shifoxona va ko‘p qavatli uylar atrofidagi yashil hududlar jamiyatning daxlsiz boyligi sifatida muhofaza qilinadi. Yaqin yillarda tuman va shahar markazlarida yashillik ko‘lamini 30 foizga yetkazamiz.
Qadrli yurtdoshlar!
Adolat qaror topgan joyda iqtisodiy o‘sish ham, ijtimoiy ishonch ham yuksaladi.
Bu borada beshinchi milliy dastur – sud mustaqilligini kuchaytirish va qonun ustuvorligini ta’minlashni umumiy qadriyatga aylantirishdan iborat.
Buning uchun huquqiy tarbiyani maktabdan boshlab aniq tizim asosida yo‘lga qo‘yamiz. Fuqarolar va tadbirkorlarning qonuniy kafolatlarini kuchaytirish bo‘yicha islohotlarimizni qat’iy davom ettiramiz. Kiberjinoyatchilik, giyohvandlik va odam savdosining oldini olish bo‘yicha choralarni yanada kuchaytiramiz.
“Yashirin iqtisodiyot”, uyushgan jinoyatchilik, ayollar va bolalar huquqini kamsitishga qarshi kurashni yangi bosqichga ko‘taramiz.
Aziz vatandoshlar!
Odamlarimizning kayfiyati, oilalarning farovonligi, yoshlarning orzu-istagi, tadbirkorlarning tashabbuskorligi, eng avvalo, mahallada namoyon bo‘ladi.
Shuning uchun oltinchi milliy dastur mahallani jamiyat taraqqiyotining asosiy buyurtmachisiga aylantirishga yo‘naltiriladi.
Endi davlat dasturlarini ishlab chiqish bo‘yicha yondashuv butkul o‘zgaradi. Tuman budjeti, investitsiya dasturi hamda infratuzilma loyihalari mahalla buyurtmasi asosida ishlab chiqiladi. Bunda fuqarolarning talab va ehtiyoji, mahallaning farovonligi – eng asosiy mezon sifatida belgilanadi.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Yettinchi milliy dastur – O‘zbekistonning tinchlik va do‘stlik diyori, bag‘rikeng o‘lka sifatidagi nufuzini har tomonlama yuksaltirishdan iborat.
Yurtimizda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 ta diniy konfessiya a’zolari bir oila farzandlaridek ahil va inoq yashamoqda.
Bugungi notinch zamonda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik xalqimizning oltin fondi, bebaho boyligidir.
Bizning ochiq, pragmatik va tinchlikparvar siyosatimiz uzoq muddatli taraqqiyotimizni ta’minlashga qaratilgan.
Markaziy Osiyoda ahil qo‘shnichilik, strategik sheriklik va do‘stlik aloqalarini kengaytirishda tarixiy yutuqlarga erishildi.
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi, Yevropa Ittifoqi, Amerika, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va arab-musulmon dunyosi davlatlari bilan munosabatlarimiz yanada mustahkamlandi. Sharqiy Yevropa, Afrika va Lotin Amerikasida yangi hamkorlik yo‘nalishlari ochildi.
Mamlakatimiz bilan diplomatik munosabat o‘rnatgan davlatlar soni qariyb 170 taga yetdi.
O‘zbekistonni xalqaro diplomatiyaning muhim markaziga aylantirish uchun ko‘pqirrali, vazmin va muvozanatli tashqi siyosatni davom ettiramiz. Iqtisodiy diplomatiya tashqi siyosatimizning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qoladi.
Mamlakatimiz 2027-2029 yillarda Qo‘shilmaslik harakatiga ilk marotaba raislik qiladi. Dunyodagi 120 dan ortiq davlatni birlashtirgan ushbu global tuzilma samaradorligini oshirishga qaratilgan tashabbuslarni faol ilgari suramiz.
Yon qo‘shnimiz bo‘lgan Afg‘oniston bo‘yicha konstruktiv siyosatimizni qat’iy davom ettiramiz.
Fursatdan foydalanib, bugungi tantanamizda ishtirok etayotgan diplomatik korpus vakillariga, xorijiy ommaviy axborot vositalari xodimlariga, AQSH, Turkiya va Singapurdan kelgan yuqori martabali mehmonlarimizga samarali hamkorlik uchun alohida minnatdorlik bildiraman.
Aziz va muhtaram vatandoshlarim!
Bir fikrni ishonch bilan aytmoqchiman.
Biz bugun kechagidan kuchlimiz. Nasib etsa, ertaga bundan ham kuchli bo‘lamiz.
O‘ttiz besh yillik mustaqil taraqqiyot yo‘limiz bizga bir haqiqatni o‘rgatdi: xalq va davlat yagona maqsad yo‘lida birlashib, astoydil harakat qilsa, zabt etib bo‘lmaydigan marraning o‘zi yo‘q.
Bunday buyuk qudratga ega xalq va davlatni yenga oladigan kuchning o‘zi yo‘q.
Biz yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va buyuk kelajagimizni birgalikda barpo etamiz!
Ishonchim komil, matonatli, mard va olijanob xalqimiz o‘z oldiga qo‘ygan ulug‘ maqsadlarga albatta yetadi.
Vatanimizning oltin davrini, yangi buyuk tarixini albatta barchamiz birgalikda yaratamiz!
Bizga mustaqillik ne’matini bergan Parvardigorimizga cheksiz shukronalar bo‘lsin!
Istiqlolimiz ijodkori va haqiqiy bunyodkori bo‘lgan xalqimizga shon-sharaflar bo‘lsin!
Sizlarni, sizlar orqali butun xalqimizni bugungi ulug‘ bayram – O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi bilan yana bir bor tabriklayman.
Yurtimiz tinch, xonadonlarimiz obod va farovon bo‘lsin!
Yashasin O‘zbekiston Respublikasi!
Yashasin O‘zbekiston xalqi!
