Savobi Qur'onning to'rtdan biriga teng
بسم الله الرحمن الرحيم
إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ (١)
وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا (٢)
فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا (٣)
Mehribon va Rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman).
«(Ey Muhammad!) Qachonki Allohning nusrati (madadi) va g'alaba kelganida, odamlar to'p-to'p bo'lib, Allohning dini (Islom)ga kirayotganlarini ko'rganingizda, darhol Rabbingizga hamd bilan tasbeh ayting va Undan mag'firat so'rang! Zero, U tavbalarni qabul etuvchi Zotdir»(Nasr surasi).
Suraning avvalida “an-Nasr” so'zi kelgani uchun, “Nasr”, ya'ni g'alaba deb nomlangan. Nasr ulkan g'alaba, Makkai mukarrama fathidir. Bundan tashqari, suraning “Tavdiy'” – «vidolashuv» degan nomi ham bor.
Madinada nozil bo'lgan bu surada Makkaning fath etilishi, Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning mushriklar ustidan g'alaba qozonishlari, Arab yarimorolida Islom dinining yoyilishi, shirk va sanamlarning yo'q bo'lishi bildirilgan.
Shuningdek, bu surada Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning vafotlari yaqinlashgani haqida xabar va Alloh taologa tasbeh, hamd va istig'for aytishga buyurilgan.
Imom Bayhaqiy rahmatullohi alayh qilgan rivoyatda: “Nasr surasi Qur'onning to'rtdan biriga tengdir”, deyilgan.
Imom Nasoiy Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan rivoyat qiladi: «Ibn Abbos roziyallohu anhumo menga: “Qur'ondagi oxirgi nozil bo'lgan surani bilasanmi?” deganida, men: “Ha, bilaman, u “Iza jaa a-nasrullohi...” surasidir”, dedim, u zot: “To'g'ri aytding”, dedilar».
Imom Buxoriy rahmatullohi alayh rivoyat qiladi: «Ibn Abbos roziyallohu anhumo aytadi: “Umar ibn Hattob meni Badrda ishtirok etgan katta yoshli kishilar bilan birga (huzurlariga) kiritar edilar. Bundan ularning ba'zilari taajjublanishar edi. Kunlarning birida ularni huzurlariga chaqirtirib, meni ham ular bilan birga taklif qildilar. Buni faqat (kichik bo'lsam ham) qanday ekanimni ko'rsatish uchun qilganlar, deb o'yladim. U kuni Umar ibn Hattob: “Iza jaa a-nasrullohi valfathu...” surasi haqida nima deysizlar, deb ulardan so'radilar. Ulardan ba'zilari: “Agar g'alaba qozonib, bizga zafar berilsa, Allohga hamd va istig'for aytishimizni buyurgan”, deyishdi. Ba'zilari hech narsa deyishmadi. Umar ibn Hattob mendan so'radi: “Ey Ibn Abbos, sen ham shunday deysanmi?” Men: “Yo'q”, dedim. U zot: “Unda nima deysan?” dedilar. Men: “U Rasulullohning ajallaridir. Alloh taolo u zotga bildirgan”, dedim. Ya'ni, “Qachon Allohning yordami va g'alaba kelsa, mana shu ajalingiz alomatidir. Parvardigoringizga hamd ayting va Undan mag'firat so'rang. Zero, U tavbalarni qabul qilguchi Zotdir”. Hazrat Umar: “Men ham sen aytgan narsanigina bilaman xolos”, dedilar».
«(Ey Muhammad!) Qachonki, Allohning nusrati (madadi) va g'alaba kelganida...»
Oyatdagi “Allohning nusratida”dan murod shuki, albatta, nusrat Alloh tomonidan bo'ladi. Nusrat, madad va g'alaba U zotdan boshqa biror maxluqqa munosib emas. Faqat Uning hikmati bilan amalga oshadi. Shuning uchun bu nusrat ulug'lanmoqda. Ya'ni, u haqiqatda voqe bo'luvchidir.
Imom Ahmad, Imom Bayhaqiy va Imom Nasoiylar Ibn Abbos roziyallohu anhumodan qilgan rivoyatda keltirilishicha, “Iza jaa a-nasrullohi...” nozil bo'lganida, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Mening jonim (tez kunlarda) vafot etishi haqida xabar berilmoqda. Mana shu yil jonim uziladi”, dedilar».
«...odamlar to'p-to'p bo'lib, Allohning dini (Islom)ga kirayotganlarini ko'rganingizda...» Ya'ni, arab va boshqalarni sizga yuborilgan dinga jamoat-jamoat bo'lib kirishayotganining shohidi bo'lsangiz... deyilmoqda. Chunki dastlab insonlar bitta-bitta yoki ikkita-ikkita bo'lib dinga kirishar edi. Bora-bora qabilalar yoppasiga Islomni qabul qiladigan bo'ldi.
«...darhol Rabbingizga hamd bilan tasbeh ayting va Undan mag'firat so'rang! Zero, U tavbalarni qabul etuvchi Zotdir». Ya'ni, agar Makka fath etilib, Islom keng quloch yoysa, Allohning sizga bergan ne'matlari shukriga namoz o'qing va U zotga hamd va tasbeh ayting.
Bu erda hamd va tasbeh orasi birlashtirilmoqda. Chunki nusrat va fath Allohga hamd aytishni taqozo etadi. Bu Allohning ulug' fazli va marhamatidir.
Imom Buxoriy rahmatullohi alayh Oysha onamiz roziyallohu anhodan qilgan rivoyatda aytilishicha: “Iza jaa a-nasrullohi val fathu” surasi nozil bo'lgandan keyin Rasululloh namoz o'qiydigan bo'lsalar, albatta, unda “Subhanaka robbana va bihamdika, Allohummag'firliy”, der edilar.
Suradan o'rganganlarimiz:
Alloh taoloning har bir ne'matiga mos ravishda shukr, hamd va va sano aytish shart. Allohning Nabiyi alayhissalomga va u zotning ummatiga eng katta ne'matlarlardan biri dushmanlari ustidan nusrat va g'alaba berilgani hamda musulmonlar qiblasi, Ka'ba yoki Baytul-harom, Makkaning fath etilishidir.
Alloh taolo bu ulug' ne'mat – Makka fathiga yana boshqa bir ne'matni qo'shib berdiki, u ham bo'lsa arablar va boshqalarning Islom diniga jamoat-jamoat bo'lib kirishlaridir. Bu narsa Makka fath etilganida sodir bo'ldi.
Arablar: “Agar Muhammad sollallohu alayhi va sallam Haram ahli ustidan g'alaba qozonsalar, biror kuch yordam bera olmaydi. Alloh Haram ahlini fil sohiblari (Abraha qo'shinlari)dan omonda qilgan edi”, deyishar edi.
Bas, ular to'p-to'p bo'lgan holda Islomni qabul qilishdi.
Alloh taolo bu suraga O'zi uchun ko'p namoz o'qib, tasbeh aytib, zafar va fathlar payti Allohga hamd aytish, zikrda bardavom bo'lib, mag'firat so'rashni buyurish ila xotima yasamoqda. Chunki Alloh taolo tasbeh va istig'for aytuvchi bandalarining tavbalarini qabul etadi.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ma'sum (gunohlardan yiroq) bo'lishlariga qaramay, istig'for aytishga buyurilmoqda. Demak, ummatlariga ham bu narsa juda zarur ekani oydinlashadi.
Imom Muslim Oysha onamizdan rivoyat qiladi. «Rasululloh alayhissalom: “Subhonallohi va bihamdihi astag'firulloha va atubu ilayhi”, deb ko'p aytardilar. Shunda men: “Yo Allohning rasuli, Siz, “Subhonallohi va bihamdihi, astag'firulloha va atubu ilayhi”, deb ko'p aytayotganingizni ko'rmoqdaman”, desam, u zot: “Rabbim menga tez orada ummatim orasida ajoyib narsalarni ko'rishimning xabarini berdi. Agar o'sha alomatni ko'rsam,“Subhonallohi va bihamdihi, astag'firulloha va atubu ilayhi”, deb ko'p aytaman. Haqiqatan, men uni Nasr surasida ko'rdim. U Makkaning fath etilishi va odamlarning to'p-to'p bo'lib Allohning diniga kirishlaridir», dedilar.
Alloh huzurida haq din Islomdir. Bu haqda Alloh taolo Oli Imron surasining 19-oyatida: «Albatta Alloh nazdidagi (maqbul bo'ladigan) din Islom dinidir» va yana shu suraning 85-oyatida: «Kimda-kim Islomdan o'zga din istasa, bas (uning dini Alloh huzurida) hargiz qabul qilinmaydi va u oxiratda ziyon ko'rguvchilardandir», deb ogohlantirgan.
Alloh taolo avval tasbeh, keyin hamd, so'ngra istig'for aytishga buyurdi. Sahobalar bu sura Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning vafotlari xabarini beruvchi ekaniga ittifoq qilishdi. Rivoyat qilinishicha, bu sura nozil bo'lganida Rasululloh sollallohu alayhi va sallam xutba aytib: “Albatta, bandaga Alloh dunyo bilan oxiratga yo'liqish orasida ixtiyor berdi. Banda Allohga yo'liqishni ixtiyor qildi”, deganlar.
Tafsir kitoblari asosida Tolibjon NIZOM tayyorladi.
“Hidoyat” jurnalining 7-sonidan olindi.
O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI
Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz.
Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:
- Oila muqaddasligi – jamiyatning mustahkam asosi.
- Ota-onaga hurmat – ota-onani e’zozlash va ularning xizmatlarini qadrlash.
- Mehmondo‘stlik – mehmonni ochiq chehra va ochiq ko‘ngil bilan kutib olish.
- Mehnatsevarlik – halol mehnat va kasb-hunarni qadrlash.
- Kattalarga hurmat – oqsoqollar va nuroniylarni e’zozlash.
- Tinchliksevarlik – tinch-totuv hayotga intilish.
- An’analarni asrash – milliy urf-odat va udumlarni saqlash hamda davom ettirish.
- Ma’naviyat – yuksak axloq va milliy-diniy qadriyatlarga hurmat.
- Poklik – uyda, kiyimda, tanada va ko‘ngilda ozodalikka rioya qilish.
- Dasturxon saxovati – mehmonni saxovat va mehr bilan kutib olish.
- Qo‘shnichilik qadriyatlari – mahallada ahillik va o‘zaro yordam.
- Yordamga tayyorlik – yaqinlar va muhtojlarga muruvvat ko‘rsatish.
- Kamtarinlik – odobli va kamtarona hayot kechirish.
- Yosh avlodga g‘amxo‘rlik – farzandlar tarbiyasiga alohida e’tibor berish.
- Ayollarga hurmat – ona, rafiqa, opa-singillarni qadrlash.
- Ta’limga intilish – ilm olish va bilimni qadrlash.
- Or-nomus – halollik va vijdon bilan yashash.
- Marosimlarga rioya – milliy marosim va oilaviy udumlarni e’zozlash.
- So‘zga sodiqlik – va’daga vafo qilish.
- Matonat va sabr – qiyinchiliklarga bardosh bilan yondashish.
- Hunarmandchilikni qadrlash – milliy hunar va ustachilik an’analarini asrash.
- Tabiatga mehr – yer, suv va atrof-muhitni avaylash.
- Bag‘rikenglik – turli millat, din va madaniyat vakillariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish.
- Odob-axloq – yuksak muomala madaniyatiga amal qilish.
- Milliy bayramlarni e’zozlash – Navro‘z, hayitlar va Mustaqillik bayramini qadrlash.
- Adolat – halollik, tenglik va qonun ustuvorligini qadrlash.
- Milliy musiqa va raqslar – ajdodlardan meros bo‘lgan san’atni asrash.
- Til va madaniyatni asrash – o‘zbek tili va milliy merosni e’zozlash.
- Vatanparvarlik – Vatanni sevish va uning ravnaqiga hissa qo‘shish.
- Millatlararo totuvlik – turli millat va elat vakillari o‘rtasida ahillikni mustahkamlash.
- Jamoaviylik – hamjihatlik va o‘zaro hamkorlik.
- Minnatdorchilik – qilingan yaxshilikni qadrlash.
- Ustozga hurmat – ustozlarni e’zozlash va ularning mehnatini qadrlash.
- Milliy kiyimlar – milliy madaniyat va odob timsoli sifatida qadrlash.
- Ajdodlarga hurmat – tarixiy meros va milliy ildizlarni e’zozlash.
* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...
*** ENG muhimi: yo‘qotib qo‘yishdan oldin ularning QADRIGA yetish !!!
- Qur’oni karim oyati karimalari;
- Janobi Payg‘ambarimiz alayhissalomning muborak hadisi shariflari;
- dinimiz asoslari;
- shariatimiz ahkomlari;
- sharqona odoblarimiz;
- mazhabimiz me’yorlari;
- jamiyatshunoslik aloqalari;
- odamgarchilik munosabatlari;
- insoniy tuyg‘ular;
- ruhshunoslik sir-asrorlari;
- yurtimiz urf-odatlari;
- o‘zbekchilik qoidalari;
- madaniyatimiz axloqlari;
- insoniy aql va axloqiy normalar;
- dono maqollarimiz;
- milliy an’analarimiz;
- diniy qadriyatlarimiz;
- xalqimiz ong-tafakkuri;
- millatimiz mentaliteti,
- an’anaviy falsafasi;
- o‘zbek xalqining ilg‘or qadriyatlari;
- ulug‘larimiz hikmatlari;
- dono xalqimiz dunyoqarashi;
- musulmonchiligimiz ko‘rsatmalari
a s o s v a n ye g i z l a r i d a
- ulug‘ ajdodlarimizdan davom etib kelayotgan duru gavhar rivoyatlari va noyob hikmatlari,
- buyuk ota-bobolarimizdan eshitib kelayotgan tillo bilan teng pand-nasihatlari va betakror hikoyalari,
- mehribon ota-onalarimizdan o‘rganib kelayotgan gavhar o‘gitlari va mislsiz so‘zlari,
- elimiz tanigan va xalqimiz tan olgan ustozlarimizdan ta’lim olib kelayotgan zar tushunchalari va bebaho ilmlari,
- jannatmakon yurtimiz – muqaddas Vatanimiz ta’lim maskanlarida taralayotgan durdan a’lo fanlar va beqiyos bilimlar,
- zamonaviy olimlarning bilimlari, turli soha mutaxassislarining ajoyib kashfiyotlari,
- bugungi kunda va doim kerak bo‘ladigan hayotiy masalalar, dolzarb mavzular, qiziqarli ma’lumotlar hamda xalqimiz orasida e’tirof etilgan mezonlar
Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz.
Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!
Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!
Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!
Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!
Ibrohimjon domla INOMOV
