Qur’oni karimning ikkinchi surasi “Baqara” deb nomlanib, u Madinada nozil bo‘lgan, 286 oyatdan iborat. “Baqara” so‘zi sigir ma’nosini bildiradi. Bu sura Baqara deb nomlanishiga sabab shuki, o‘tmishda Bani isroillik bir kishi o‘ldirilganida uning qotili topilmaydi. Shunda Alloh taolo Muso alayhissalomga vahiy yuborib: “Qavmingga ayt, sigir so‘yib, uning bir bo‘lagi bilan o‘likni ursin”, deb buyuradi. Allohning buyrug‘i bajarilganidan so‘ng o‘likka jon kirib, qotili kimligini aytib beradi.

Surada sigir bilan bog‘liq voqea keltirilgani uchun unga Baqara deb nom berilgan. U Qur’ondagi eng yirik sura bo‘lib, unda e’tiqod, ibodat, iqtisod, muomala, axloq, nikoh, taloq, idda kabi masalalar bilan bir qatorda Muso alayhissalom Fir’avn va Bani Isroil qavmi o‘rtasidagi mojarolar o‘z aksini topgan.

Suraning avvalida mo‘minlar, kofirlar va munofiqlar sifatlari haqida bayon qilinib, keyin insonning yaratilish qissasi, ro‘za, haj va umra ibodati masalalari, ko‘pgina ijtimoiy masalalar oila, taloq, emizish, idda, mushrika ayolga uylanish haromligi, sudxo‘rlikning man etilgani va uning oqibatlari, qarz oldi-berdi masalalari, qiyomat kuni dahshatlari zikr qilinadi. Shuningdek, Bani Isroilning o‘tmishda qilgan makr-hiylalari, xiyonati, aldamchiliklari, buzuq tabiati haqida xabardor qiladi. Suraning oxirida mo‘minlarning tavba qilishga, Allohga doimo tazarruda bo‘lishiga chaqiriq keladi.

Ushbu suraning fazilatlari haqida hadislarda ham bayon etilgan. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Qur’onni o‘qinglar, chunki u qiyomat kuni o‘z ahli uchun shafoatchi bo‘ladi. Ikki yorituvchi nur – Baqara va Oli Imron suralarini o‘qinglar. Zero, bu ikkisi qiyomat kuni ikki bulut yoki bir guruh saf-saf qushlar shaklida kelib, o‘z sohiblarining hojatini ravo qiladi. Baqara surasini o‘qinglar. Uni o‘qish baraka, tark etish esa hasratdir», deganlar (Imom Muslim, Imom Dorimiy, Imom Ahmad rivoyati).

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Uylaringizni qabrga aylantirmanglar! Baqara surasi o‘qilgan uyga shayton kirmaydi», dedilar (Imom Termiziy rivoyati).

Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Payg‘ambar alayhissalom: «Har narsaning sanomi – ko‘zga ko‘ringan joyi bo‘ladi. Baqara surasi Qur’onning sanomidir. Albatta, shayton (qaysi bir) uyda Baqara surasi o‘qilayotganini eshitsa, (u yerdan) chiqib ketadi», dedilar (Imom Hokim rivoyati).

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Qur’on oyatlarining sayyidi Oyatul Kursiydir», deganlar (Imom Hokim rivoyati).

Ubay ibn Ka’b roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Ey Abu Munzir, Allohning kitobidan sen yod olgan qaysi oyat ulug‘ ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Allohu laa ilaha illa huval hayyul qoyyum», dedim. Shunda u zot ko‘ksimga urib: «Ilm muborak bo‘lsin, ey Abu Munzir», dedilar (Imom Muslim rivoyati).

Abu Umoma rivoyat qilgan hadisda Payg‘ambarimiz alayhissalom: «Kim har farz namozdan keyin “Oyatul Kursiy”ni o‘qisa, uning jannatga kirishini faqat o‘lim to‘sib turadi, xolos» dedilar (Imom Nasaiy rivoyati).

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu: «Kim Baqara surasidan o‘n oyatni – avvalidan to‘rt oyat, oyatul kursiy va undan keyingi ikki oyat hamda oxiridan uch oyatni kechasi o‘qisa, o‘sha uyga shu kechasi shayton kirmaydi» (Imom Dorimiy rivoyati).

Rasululloh sollallohu alaĭhi va sallam: «Kim Baqara surasi oxiridagi ikki oyatni bir kechada o‘qisa, kifoya qiladi», dedilar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati). Olimlar hadisdagi “kifoya qiladi”ni ushbu oyatlarni o‘qigan inson barcha yomonliklardan saqlanishi, savob olishi, tunni ibodat bilan o‘tkazishiga kifoya qiladi deb sharhlaganlar.

Ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Jabroil alayhissalom Rasululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlarida o‘tirgan edilar, ustlarida yangrayotgan bir ovozni eshitdilar. Boshlarini ko‘tarib, bu osmondagi bir eshik bo‘lib, bugun shu eshik ochildi. Faqat bugun ochildi, hamda u yerdan bir farishta tushdi. Shu farishta yer yuziga bugun tushdi, xolos. Bundan oldin tushmagan edi. Farishta salom berib, ikki nur bashoratini ber, dedi.  «Bundan oldin biror payg‘ambarga berilmagan, dedi. U Fotiha surasi va Baqara surasining oxiridir. Undan biror harf o‘qisangiz, uning savobi beriladi», dedi (Imom Muslim rivoyati).

Ushbu sura haqida Ibn Arabiy: «Mening uztozlarim ushbu sura haqida shunday zikr qiladilar: Bu surada mingta amr, mingta nahiy va mingta xabar bor», deganlar.

Zubayd Abdurahmon ibn Asvaddan rivoyat qiladi: «Kim Baqara surasini o‘qisa, buning evaziga unga jannatda toj kiydiriladi» (Imom Dorimiy rivoyati).

Baqara surasini muntazam o‘qib yurgan va unga amal qilgan inson shayton, ins va jinlarning yomonligidan, sehr-jodudan, hasad va nafratdan, balo va ofatlardan, turli xil kasalliklardan omonda bo‘lib, Alloh taoloning himoyasida bo‘ladi. Shuningdek, uning yuzi nurli, umri barakali, rizqi keng, mol-dunyosi ziyoda bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Agar kasal bo‘lsa dardiga davo topadi, qiyomatda shafoatchi bo‘ladi, qiyomat kuni dahshatlaridan omonda bo‘ladi, do‘zaxdan esa parda bo‘ladi. Surani o‘qib keyin qilingan duolar mustajobdir, chunki bu surada Alloh taoloning go‘zal ismlari bor. Ushbu surani o‘qish, o‘rganish, oyatlarini tadabbur qilish, unga ixlos bilan amal qilish ulkan ajr, xayr va barakadir. Alloh taolo barchamizni ushbu suraning fazilatlariga muyassar qilsin.

“Tafsiri hilol”, “Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri”
va boshqa manabalar asosida Dilshodjon MAMADALIYEV tayyorladi.