Argentinada islom
Joylashuvi. Argentina Janubiy Amerikada joylashgan bo'lib, g'arbda Chili, shimolda Boliviya va Paragvay, shimoli-sharqda Braziliya hamda Urugvay bilan chegaradosh. Mamlakat sharq tomondan Atlantika okeaniga tutashgan. Hududining kattaligiga ko'ra dunyoda sakkizinchi, Janubiy Amerikada Braziliyadan keyin ikkinchi, aholisi soni bo'yicha uchinchi o'rinda turadi.
Tarixi. Qadim zamonlarda Argentina hududida ko'p sonli hindu qabilalari istiqomat qilgan. XVI asrning birinchi yarmida uning hududi ispanlar tomonidan bosib olina boshlandi. Ispanlar bu mamlakatni La-Plata (ispancha kumush) deb ataganlar. Mustamlakachilarga qarshi hindu qabilalari bir necha marta isyon ko'tardi. 1816 yilda viloyat vakillarining Tukuman shahridagi yig'ilishida La-Plata Birlashgan viloyatlari mustaqil deb e'lon qilindi. 1826 yilda Argentina Federativ Respublikasi tuzildi.
Iqtisodi. Argentina rivojlanish darajasi o'rtacha, industrial-agrar davlatdir. Qishloq xo'jaligida asosan bug'doy ekiladi. Baliqchilik ham katta ahamiyat kasb etadi. Mamlakat go'sht etishtirish va eksport qilish hamda asal va asal mahsulotlarini ishlab chiqarish sohasida dunyoda oldingi o'rinlardan birida turadi. Shuningdek, elektron va elektrotexnika buyumlar ishlab chiqariladi. Yog'ochni qayta ishlash va qog'oz ishlab chiqarish tarmog'i ham rivojlangan.
Ta'lim va madaniyat. Mamlakatda 6 yoshdan 14 yoshgacha bo'lgan bolalarning majburiy ta'limi joriy etilgan. Shuningdek, dalat ta'lim muassasalaridan tashqari xususiy maktablar ham faoliyat yuritadi. Buenos-Ayres, Kordova, La-Plata, Santa-fe va boshqa shaharlarda yirik universitetlar bor. Davlat poytaxtida Milliy kutubxona, tabiiy fanlar, Antarktika, tarix va rassomlik va boshqa muzeylar mavjud.
Dini. Mamlakatning 85 foizidan ortig'i oq tanlilar irqiga mansub. Hindular aholining 1,5 foizini tashkil etadi, qolgan qismi esa asosan metislar, mulat va osiyoliklardir. Mamlakatdagi dindorlarning aksariyati – nasroniylardir. Biroq, Argentina Janubiy Amerikadagi musulmonlar istiqomat qiladigan eng yirik davlatlardan biri hisoblanadi. “Pyu tadqiqod markazi” (Rew Research Centre)ning 2010 yilgi ma'lumotiga ko'ra, Argentina musulmonlarining soni taxminan jami aholining 2-3 foizi (900,000-1,000,000 atrofida)ni tashkil etadi. Ulardan 60 foizi sunniy, 30 foizi shia va 10 foizi alaviy (Shia yo'nalishi).
“Globalizatsiya va e'tiqod qarashlari” (Views on globalisation and faith) tashkilotining ma'lumotlariga ko'ra, musulmonlar 2-3 foiz, nasroniylar 67 foiz, yahudiylar 1 foiz, buddistlar 1 foiz, dinsizlar 15 foiz, boshqa dindagilar 7 foiz va ro'yxatga olinmaganlar 9 foizni tashkil etadi.
Argentina Ispanlar tomonidan mustamlaka qilingan paytda mavritaniyalik, marokashlik hamda turk musulmonlarning ko'chib kelishi natijasida mamlakatda Islom diniga e'tiqod qiluvchilarning soni ko'payib bordi. 1870 yillar atrofida Suriya, Livan va Falastindan kelgan musulmonlarning hisobiga Islom diniga e'tiqod qiluvchilar soni yanada ortdi. Argentinalik aksariyat musulmonlar Buenos-Ayres va unga yaqin shaharchalarda (Villa, Konstitutsion, Flores, Skalabrizi Ortiz va Kordova singari shaharlar) istiqomat qiladi. Argentina hukumatida diniy e'tiqod erkinligi ta'minlangan. Har yili bir necha turda ispan tilida Islom diniga oid kitoblar nashr etiladi. Yil sayin mamlakatdan Haj safariga boruvchilarning soni ortib bormoqda.
Argentina poytaxti Buenos-Ayres markazidagi Alberti ko'chasida joylashgan masjid mamlakatdagi eng yirik masjid hisoblanadi. U mahalliy argentinalik musulmonlar tomonidan 1989 yilda barpo qilingan ilk masjidlardan biridir. Shuningdek, boshqa shahar va tumanlarda ham bir qancha masjidlar mavjud, ulardan eng ko'zga ko'ringani uch chegaradosh davlat timsoli, ya'ni Argentina, Braziliya va Paragvayni aks ettiruvchi “Uch chegara” masjididir.
Poytaxtdagi “Shi'ite al-tavhid” masjidi 1983 yili Argentinadagi Eron elchixonasi hamkorligida barpo etilgan. “Al-Ahmad” masjidi esa 1986 yili Saudiya Arabistoni va Liviya tomonidan qurilgan. Masjidlar huzurida xususiy maktablar va oliygohlar ham faoliyat yuritadi.
1996 yil Saudiya qiroli Fahd bin Abdulaziz Sa'ud tashabbusi bilan “Qirol Fahd Islom madaniyat markazi” ochilgan. Markaz masjid, kutubxona, o'ttiztadan sinfxonasi bor ikkita o'rta ta'lim maktabi (biri yigitlarga, ikkinchisi qizlar uchun) va istirohat bog'ini o'z ichiga oladi. Markaz huzuridagi masjid Saudiya Arabistonining Vaqf va diniy ishlar vazirligi tomonidan boshqariladi. Masjidda 1,5 ming namozxon ibodat qila oladi. Bundan tashqari, mamlakatda shu kabi to'qqizta Islom markazlari faoliyat yuritadi.
Lotin Amerikasining Islom Tashkiloti (Islamic Organization of Latin America) (IOLA)ning boshqaruv organi ham Argentinada joylashgan.
Davron NURMUHAMMAD
“Uthaym” gazetasi: Madaniy merosni asrash Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining muhim yo‘nalishiga aylangan
Shri-Lankaning “Uthaym” nashrida O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosi, uni asrab-avaylash va kelajak avlodlarga bezavol yetkazish borasida amalga oshirilayotgan ishlarga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Materialda Yangi O‘zbekistonda milliy qadriyatlarni tiklash, madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish, ilm-fan va ma’rifatni rivojlantirishga qaratilgan islohotlar yuksak baholangan.
Ta’kidlanganidek, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda ma’naviy-ma’rifiy sohani tubdan takomillashtirish, xalqning ko‘p asrlik boy ilmiy-madaniy merosini o‘rganish hamda uni jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi.
Mamlakatda tarixiy obidalarni restavratsiya qilish, muzeylar va arxivlar faoliyatini modernizatsiya qilish, qo‘lyozmalarni asrab-avaylash va raqamlashtirish, milliy madaniy merosni xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga qaratilgan tizimli ishlar amalga oshirilayotgani qayd etilgan.
Maqolada Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan Uchinchi Renessans g‘oyasi mamlakat taraqqiyotining muhim strategik yo‘nalishi sifatida alohida e’tirof etilgan. Muallif fikricha, mazkur g‘oya nafaqat tarixiy merosni asrab-avaylash, balki ilm-fan, ta’lim, madaniyat va innovatsiyalarni uyg‘un rivojlantirish orqali mamlakatning intellektual va ma’naviy salohiyatini yuksaltirishga xizmat qilmoqda.
Uchinchi Renessans konsepsiyasi O‘zbekistonning buyuk ilmiy an’analarini qayta tiklash, yosh avlodni bilimli va vatanparvar etib tarbiyalash hamda mamlakatning xalqaro nufuzini yanada mustahkamlashga qaratilgan umummilliy dastur sifatida baholanmoqda.
Gazetaning yozishicha, O‘zbekistonda kechayotgan o‘zgarishlar faqat madaniy sohadagi islohotlar bilan cheklanmaydi. Ular mamlakatning ilmiy, ma’naviy va intellektual taraqqiyotini ta’minlashga qaratilgan uzoq muddatli strategiyaning ajralmas qismi hisoblanadi. Ilmiy muassasalar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, tarixiy manbalarni tadqiq etish, madaniy merosni muhofaza qilish va zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish kabi yo‘nalishlar yagona maqsad — Yangi O‘zbekistonning mustahkam ma’naviy poydevorini yaratishga xizmat qilayotgani alohida qayd etilgan.
Maqolada Toshkent shahrida barpo etilgan O‘zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyatiga keng o‘rin ajratilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi va g‘oyasi asosida barpo etilgan mazkur betakror majmua O‘zbekistonning madaniy va ilmiy siyosatidagi eng muhim istiqbolli loyihalardan biri bo‘ldi. Markazda VII asrga oid noyob Usmon Mus'hafi saqlanayotgani uning tarixiy ahamiyatini yanada oshiradi.
Shu bilan birga, bu yerda qo‘lyozmalarni ilmiy o‘rganish, restavratsiya qilish, arxiv materiallarini tizimlashtirish va zamonaviy texnologiyalar asosida raqamlashtirish uchun barcha zarur sharoitlar yaratilgan.
Gazetada O‘zbekistonning YUNЕSKO va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan madaniy merosni muhofaza qilish sohasidagi hamkorligi, tarixiy obidalarni asrab-avaylash, ularni xalqaro turizm va ilmiy tadqiqotlar bilan uyg‘un rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari haqida so‘z yuritilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
