Imom noib “Imom Buxoriy hayoti” kitobini tarjima qildi
Yurtimizdan Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy kabi jahonga dong'i ketgan buyuk allomalar etishib chiqqan. Ushbu kitobda ulug' muhaddis Imom Buxoriy haqida so'z boradi.
Imom Buxoriy tarjimai holini to'liq yoritish ko'p vaqtni, ko'p manbalarni o'rganib, chiqishni talab qiladi. Buxoriyning tarjimai holini batafsil yozishga katta jildlik kitob ham kamlik qiladi. Lekin hechdan ko'ra kech deganlaridek, ushbu kitobda ulug' allomaning tarjimai holidan muhim nuqtalari qalamga olingan.
“Muhsinxon To'ra Eshon” jome masjidi imom noibi Hasan Rasulov tarjima qilgan ushbu kitob XIX asrning ikkinchi yarmi HH asrning birinchi yarmida faoliyat olib borgan olimlardan biri Muhammad Jamoliddin Qosimiy qalamiga mansub. U muhaddis, mufassir sifatida islom ulamolari orasida qalamga olingan.
Olimning ushbu “Imom Buxoriy hayoti” asarida Imom Buxoriy hayotlariga daxldor ma'lumotlar qisqa satrlarda, ortiqcha tafsilot va talqinlarsiz berilishi bu kitobning asosiy uslubidir. Unda Imom Buxoriy haqida o'zbek tilidagi boshqa manbalarda uchramaydigan ma'lumotlarning ham keltirilishi e'tiborlidir.
Risolada buyuk vatandoshimiz – “Hadis ilmining sultoni” Imom Buxoriy bobomizning hayoti va ilmiy-ma'naviy merosi yoritilgan. Allomaning ustoz va shogirdlari, asarlari haqida ma'lumotlar, asarlaridan namunalar keltirilgan.
Risola soha mutaxassislariga, talabalarga va keng kitobxonlar ommasiga mo'ljallangan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matuot xizmati
18 avgust — Usmon Mus'hafi Toshkentga qaytgan kun
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
