O'lchov va taroziga ehtiyot bo'laylik
«(Savdo-sotiqda o'lchov va tarozidan) urib qoluvchi kimsalar holiga voy! Ular odamlardan (biror narsani) o'lchab olgan vaqtlarida to'la qilib oladigan, ularga o'lchab yoki tortib bergan vaqtlarida esa urib qoladigan kimsalardir. Ular (o'lgandan keyin) qayta tiriluvchi ekanlarini o'ylamaydilarmi,Ulug' kunda (qiyomatda) – odamlar (butun) olamlar Parvardigori huzurida (hisob-kitob berish uchun) tik turadigan kunda?!» (Mutaffifun, 1–6).
Madinaliklar orasida o'lchov va tarozidan urib qolish odati bor edi. Payg'ambar (sollallohu alayhi va sallam) Madinaga kelganlarida: «(Savdo-sotiqda o'lchov va tarozidan) urib qoluvchi kimsalar holiga voy!»(Mutaffifun, 1) oyati nozil bo'ldi. Payg'ambar (sollallohu alayhi va sallam) ularga oyatni o'qib berdilar va aytdilar: “Besh narsaga besh narsa sabab bo'ladi: qaysi qavm ahdini buzsa, Alloh taolo ularga dushmanini hukmron qilib qo'yadi; qaysi bir qavm Alloh taolo bo'yinsunmasa, ularda faqirlik ko'payadi; qaysi qavmda fohishalik paydo bo'lsa, ularda o'lim ko'payadi; qaysi qavm o'lchov va tarozidan uradigan bo'lsa, ularda qurg'oqchilik bo'ladi; qaysi qavm zakotni bermasa, ularga yomg'ir yog'may qoladi”.
«(Savdo-sotiqda o'lchov va tarozidan) urib qoluvchi kimsalar holiga voy! ...»
Mufassirlar aytadilar: "Voy, ya'ni vayl, oxiratda bo'ladigan qattiq azobdir".
Ibn Abbos (roziyallohu anhu) aytadi: "Vayl do'zaxdagi bir vodiydir, unda yiring oqadi, uning ahli o'lchov va tarozidan urib qoluvchilardir...".
«Ular odamlardan (biror narsani) o'lchab olgan vaqtlarida to'la qilib oladigan, ularga o'lchab yoki tortib bergan vaqtlarida esa urib qoladigan kimsalardir».
Ibn Kasir tafsirida bunday deyilgan: "Insonlardan molni o'lchab olganda ko'paytirib oladigan, boshqalarga o'lchab berganda urib qoluvchi kishilar "mutaffif", ya'ni o'lchov va tarozidan urib qoluvchidir".
Sotuvchining o'lchov va tarozidan urib qolishiga indamay rozi bo'lib ketish kerak emas. Balki jamiyatda bunday illatga qarshi kurashish va uning oldini olish lozim.
Ulamolar: “Tarozidin ko'p va oz urib qolishning azobi oxiratda bir xil bo'ladi”,deyishgan. Hatto ba'zi olimlar, tarozidan urib qolishni niyat qilishning o'zi ham katta gunohlardan, deb hisoblaganlar.
Imom Moturidiy oyat tafsirida aytadi: “Kishi o'lchanadigan molni sotib olayotganda sotuvchining tarozidan urib qolayotganini bilib indamasa, unga rozi bo'lsa yo uni kechirib yuborsa, sotuvchining gunohiga sherik bo'ladi. Chunki tarozidan, o'lchovdan urib qolish oluvchi yo sotuvchidan birining zarar ko'rayotgani uchun harom emas, balki Alloh taolo tarozi va o'lchovdan urib qolishni man qilgani uchun, haromdir”.
Hazrat Ali (roziyallohu anhu) bir kuni za'faron o'lchab sotayotgan kishining yonidan o'tib ketayotganida, sotuvchi molni xaridorga og'irroq qilib berdi. Hazrati Ali (roziyallohu anhu) unga dedi: “Oldin tarozida teng qilib o'lchab ber, ana undan so'ng xohlaganingcha qo'shib ber”.Demak, sotuvchi oldin tarozini to'g'ri tortib, zimmasidagi vojibni ado etishi zarur. So'ng agar istasa, molidan bir miqdorini xaridorning xaltasiga solib, ehson qilishi mumkin.
Ibn Umar (roziyallohu anhu) sotuvchi oldidan o'tganlarida bunday der ekanlar: “Allohdan qo'rq, to'g'ri o'lcha, chunki tarozidan urib qoluvchilar qiyomat kuni to'xtatiladi, ularning badanlarini ter qoplaydi”.
Ba'zi olimlar aytishlaricha, nafaqat o'lchov va tarozidan urib qoluvchilar, balki molning aybini aytmay, xaridorni aldab sotuvchilar ham “mutaffif” hisoblanadi.
Ba'zi olimlar bunday deganlar: "Urib qolish o'lchov, vaznda bo'lgani kabi, namoz va tahoratda, so'zda ham bo'ladi. Ya'ni, kishi tahorat va namoz yoki boshqa ibodatlarning ruknlarini to'la, nuqsonsiz, mukammal bajarishi lozim, aks holda mutaffir bo'ladi".
Ibn Mas'ud (roziyallohu anhu) aytadi: "Namoz ham tarozidir (ya'ni tarozu kabi me'yordadir). Kim uni mukammal ado etsa, Alloh uning ajrini to'la beradi, kim uni nuqsonli qilsa, sizlar Alloh taoloning tarozidan urib qoluvchilar haqidagi so'zini eshitgansiz (ya'ni, tarozidan urib qoluvchilarning oqibati qanday bo'lishini bilasiz)”.
«Ular (o'lgandan keyin) qayta tiriluvchi ekanlarini o'ylamaydilarmi, Ulug' kunda (qiyomatda) – odamlar (butun) olamlar Parvardigori huzurida (hisob-kitob berish uchun) tik turadigan kunda?!» Ya'ni, o'lchovdan urib qoluvchilar qiyomat kuni qayta tirilib, barcha qilgan ishlari haqida javob berishlarini o'ylamaydilarmi?
Ibn Umar (roziyallohu anhu)ning “Vaylunlil mutoffifin” surasini o'qib «“Ulug' kunda (qiyomatda) – odamlar (butun) olamlar Parvardigori huzurida (hisob-kitob berish uchun) tik turadigan kunda” mazmunli oyatiga etganda o'qishdan to'xtab yig'ladilar va hushdan ketganlari» rivoyat qilingan.
Kundalik turmushda bo'ladigan savdo-sotiqda o'ta ehtiyot bo'laylik, bir-birimizni haqimizga xiyonat qilmaylik!
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi nomiga xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro anjumanlar ishtirokchilari tomonidan yo‘llanayotgan minnatdorlik va hamkorlik maktublari Markazning xalqaro maydondagi yuksak nufuzi tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat bermoqda.
Xususan, Malayziya Qirolichasi Raja Zarit Sofiya Zoti Oliyalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov nomiga yo‘llagan minnatdorlik maktubida O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi davomida ko‘rsatilgan yuksak mehmondo‘stlik va samimiy qabul uchun chuqur minnatdorlik bildirgan. Shuningdek, Qirolicha O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif unda unutilmas taassurot qoldirganini ta’kidlab, Markaz ekspozitsiyalari Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniy merosi hamda Islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarning ilmiy-ma’naviy merosini zamonaviy muzey yechimlari orqali keng va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholagan. Ayniqsa, Qur’on zalidagi ma’naviy muhit va noyob meros namunalari unda katta hurmat va hayrat tuyg‘ularini uyg‘otgani qayd etilgan.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda 2026 yil 7–11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak xalqaro e’tirofga sazovor bo‘lmoqda. Forum yakunlaridan so‘ng nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar va jamoat arboblari tomonidan minnatdorlik hamda hamkorlikni rivojlantirishga oid qator maktublar kelib tushdi.
Malayziya Xalqaro Islom universiteti (International Islamic University Malaysia – IIUM) huzuridagi Office of Strategic Institution Transformation rahbari, professor Shukron bin Abd Rahmon o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumining xalqaro ahamiyatiga alohida to‘xtalgan. Uning qayd etishicha, 40 dan ortiq mamlakatdan olimlar, davlat arboblari va xalqaro tashkilotlar vakillarini birlashtirgan mazkur anjuman islom sivilizatsiyasining tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini targ‘ib etish, davlatlar o‘rtasidagi ilmiy muloqot va akademik hamkorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutdi. Shuningdek, forumning yuqori saviyada tashkil etilgani, ishtirokchilar uchun yaratilgan sharoitlar hamda O‘zbekistonning boy ilmiy va ma’naviy merosi xalqaro jamoatchilikka munosib tarzda namoyon etilgani e’tirof etildi.
Rossiyaning “Rossiya – Islom dunyosi” strategik qarash guruhi tomonidan yuborilgan ikki alohida maktubda ham Forum va Markaz faoliyatiga yuksak baho berildi. Xususan, mazkur maktublarda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi XXI asr islom olamidagi eng yirik gumanitar va madaniy-ma’rifiy loyihalardan biri sifatida baholanib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ushbu tashabbusni amalga oshirishdagi yetakchi o‘rni va Markazni ilm-fan, tinchlik, ma’rifat, gumanizm hamda bunyodkorlik maskani sifatida shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari alohida e’tirof etilgan.
Shu bilan birga, Markazning kelgusida dunyo olimlari, tadqiqotchilari va talabalari uchun nufuzli ilmiy-ma’rifiy markazga aylanishiga ishonch bildirilib, muzeyshunoslik, tarix, arxeologiya, ta’lim, kitobshunoslik va nashriyotchilik sohalarida qo‘shma ilmiy va madaniy loyihalarni amalga oshirishga tayyorlik bildirilgan.
Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi Madaniyat vazirligi Bosh kotibi professor Nidal Al-Ahmad ham o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak saviyada tashkil etilganini ta’kidlab, anjuman Islom sivilizatsiyasining insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasini xalqaro maydonda yana bir bor namoyon etganini qayd etgan. Shuningdek, turli mamlakatlardan tashrif buyurgan olimlar, davlat va din arboblarini bir maydonga jamlagan mazkur forum tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini ilgari surishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro muloqot platformasiga aylangani ta’kidlangan.
Markazning xalqaro maydondagi faoliyatiga bildirilayotgan yuksak ishonchning yana bir amaliy ifodasi sifatida ICESCO ning Boku shahridagi mintaqaviy ofisi tomonidan Markaz rahbariyatiga 2026 yil 27–28 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan Global Foresight Focal Points Initiative xalqaro tadbirida ishtirok etish uchun rasmiy taklifnoma yuborildi. Taklifda ICESCOga a’zo davlatlarda strategik prognozlash, davlat boshqaruvida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va kelajakni rejalashtirish sohalarida hamkorlikni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgani qayd etilgan.
Xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli olimlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bildirilgan mazkur e’tiroflar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining qisqa vaqt ichida xalqaro ilmiy-ma’rifiy hamkorlikning muhim platformalaridan biriga aylanganini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu esa Markaz tomonidan islom sivilizatsiyasining boy ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar xalqaro darajada yuksak baholanayotganining yorqin ifodasidir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
