Ilm olish hammaga farz
Dinimiz doimo ilmu ma'rifatga targ'ib qiladi. Qur'oni karimda: «Alloh sizlardan iymon keltirgan va ilm ato etilgan zotlarni (baland) daraja (martaba)larga ko'tarur» (Mujodala surasi, 11-oyat), deyilgan. Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Ilm talab qilish har bir musulmonga farzdir”, deganlar (Imom Ahmad rivoyati).
Farz Alloh taoloning qat'iy amri bo'lib, uni bajarish har bir mo'min-musulmon uchun majburiydir. Farzni bajarmaslik esa, ulkan gunohdir. U ikki qismga – farzi ayn va farzi kifoyaga bo'linadi.
Farzi ayn – har bir musulmon shaxsan bajarishi shart bo'lgan amal. Uni birov uchun boshqa odam ado eta olmaydi. Bunga namozni misol qilish mumkin. Balog'atga etgan har bir mo'min inson besh vaqt namozni o'qishi farzi ayn. O'qimagan odam qattiq gunohkor bo'ladi.
Farzi kifoya esa, ba'zi bir musulmonlar ado etsa, boshqalar uchun ham kifoya qiladigan amal. Bunga janoza namozini misol qilish mumkin. Bir musulmon vafot etsa, uning janozasini o'qib, dafn etish hamma musulmonlar uchun farz bo'ladi. Ammo farzi kifoya bo'lgani uchun bir insonning janozasini ba'zi musulmonlar o'qisa, boshqalardan farz soqit bo'ladi.
Ilm talab qilish borasida farzning ikkalasi ham ishtirok etadi.
Har bir musulmon o'zi uchun zarur ilmni, dinu diyonatni, halol-haromni bilib olishi farzi ayndir.
Musulmonlar jamoasi uchun zarur bo'lgan hunar va ilmlarni talab qilish esa farzi kifoyadir. Har bir sohada odamlar manfaatiga xizmat qiladigan mutaxassislarni etishtirish Islom jamiyatining barcha a'zolariga farzi kifoya bo'ladi. Ehtiyojlarni qondiradigan darajada mutaxassis tayyorlagan jamiyat a'zolaridan mazkur umumiy mas'uliyat soqit bo'ladi.
Bu farz o'sha mutaxassislar zimmasiga o'tadi. Agar jamiyatda ularning sohasi bo'yicha kamchilik yuzaga kelsa, o'sha mutaxassislar javobgardir. Farzandlariga ta'lim-tarbiya berishi, biror kasbning boshini tuttirishi har bir ota-onaning zimmasidagi majburiyatdir.
Demak, bugun jamiyatimiz uchun zarur bo'lgan turli soha mutaxassislarini tayyorlash barchamizning zimmamizdagi farzi kifoyadir. Buning uchun farzandlarimizni yoshligidan o'zi qiziqqan sohaga yo'naltirib, Vatanga, xalqqa, dinga xizmat qiladigan etuk mutaxassis bo'lishi uchun barcha sharoitlarni hozirlashimiz lozim. Shundagina bu farz bizdan soqit bo'ladi.
Muhammad Quddus ABDULMANNON,
Ho'jaobod tumani
“Yetti chinor” jome
masjidi imom noibi
Majlislar omonatdir
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
عن جابر بن عبد الله رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
« المجالس بالأمانة إلا ثلاثة مجالس: سفك دم حرام، أو فرج حرام، أو اقتطاع مال بغير حق »
Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Majlislar omonatdir. Faqat uch majlis bundan mustasno: nohaq qon to‘kish, harom shahvoniy aloqa (zino) va nohaq molni tortib olish haqidagi majlislar” (Imom Abu Dovud rivoyati).
“Majlislar omonatdir”, ya’ni odamlar yig‘ilgan har qanday majlisda aytiladigan gaplar omonat hisoblanadi. Agar suhbatdoshlar ma’lum bir gapning sir saqlanishini istasalar yoki vaziyat shuni taqozo etsa, u holda u gapni boshqalarga tarqatish joiz emas.
Bunga quyidagilar kiradi: shaxsiy sirlar; oilaviy maslahatlar; ishxona yoki tashkilot yig‘ilishlari; davlat ishlariga oid maxfiy suhbatlar; faqat ishtirokchilarga tegishli bo‘lgan ma’lumotlar.
“Omonat” degani faqat mol-mulkni saqlash emas, balki sirni, ma’lumotlarni va eshitilgan gapni ham saqlashni o‘z ichiga oladi.
Nima uchun majlis omonat deb atalgan? Chunki odamlar bir-biriga ishonib, erkin maslahatlashishi va dardini aytishi uchun ularning gaplari tashqariga chiqmasligi zarur. Agar majlisda yoki biror yig‘inda qatnashgan kishi eshitganlarini boshqalarga tarqataversa, odamlar bir-biriga ishonmay qo‘yadi, g‘iybat va chaqimchilik ko‘payadi, munosabatlar buziladi, jamiyatda o‘zaro ishonch yo‘qoladi. Shu bois solih salaflar majlis sirini oshkor qilishni omonatga xiyonat deb hisoblashgan.
“Faqat uch majlis bundan mustasno...” ya’ni ba’zi hollarda sir saqlash mumkin emas. Agar bir kishi: “Men falonchini o‘ldirmoqchiman yoki unga zarar yetkazmoqchiman” desa va uning bu ishi jiddiy ekani ma’lum bo‘lsa, uni yashirish joiz emas. Balki qotillikning oldini olish uchun tegishli mas’ullarni yoki huquqni muzofaza qiluvchi tashkilotlar vakillarini ogohlantirish shart.
“Harom shahvoniy aloqa (zino)”. Agar bir kishi zino qilish yoki birovning nomusiga tajovuz qilish niyati borligini bildirsa, bu haqda ham sukut qilish mumkin emas. Bunday holda jabrlanuvchini yoki buning oldini oladigan mas’ul shaxslarni ogohlantirish lozim bo‘ladi.
“Nohaq molni tortib olish”. Agar kimdir o‘g‘rilik, firibgarlik qilishni, birovning haqini tortib olishni rejalashtirayotganini aytsa, bu sirni ham saqlab turish joiz emas. Chunki bu boshqalarning haqiga tajovuzdir.
Xo‘sh, shunday vaziyatga duch kelgan kishi qanday yo‘l tutishi lozim?
Avvalo, o‘sha odamga nasihat qilinadi va Allohdan qo‘rqishi eslatiladi. Agar u fikridan qaytmasa va xavf haqiqiy bo‘lsa, zararning oldini olish uchun tegishli shaxslarga xabar beriladi. Bu xabar berish faqat jinoyatni to‘xtatish bo‘lishi kerak, odamni sharmanda qilish yoki obro‘sini to‘kish emas.
Xulosa qilib aytganda, barcha hadislar kabi mazkur hadis ham mo‘min-musulmonlarga juda muhim axloqiy qoidani o‘rgatadi: majlisda eshitilgan gaplar omonat hisoblanadi va ularni egasining roziligisiz tarqatish aslo mumkin emas. Biroq agar bu sirni saqlash oqibatida insonning joniga, nomusiga yoki mol-mulkiga katta xavf tug‘ilsa, zararning oldini olish uchun shu haqda xabar berish ba’zi hollarda vojib bo‘ladi. Shu tariqa Islom ham omonatni saqlashni, ham odamlarning hayoti, nomusi va mol-mulkini muhofaza qilishni ta’minlaydi.
Manbalar asosida
T.NIZOM tayyorladi.
