Haj safari vaqtida ayollar hayz ko'rib qolsa (5 qism)
- Haj safari vaqtida ayollar hayz ko'rib qolsa, masjidi Nabaviyga, masjidi Haromga va boshqa masjidlarga kirmaydi. Hayz holatida masjidga kirsa qattiq gunohkor bo'ladi.
- Ayollar haj amallarini boshlashdan oldin hayz boshlanib qolsa, mehmonxonada g'usl qiladi, niyat qilib ehromga kiradi va talbiya aytishni boshlaydi. Niyat va talbiya aytish bilan ehromga to'liq kirgan hisoblanadi.
- Hayz ko'rgan ayol masjidga kirmaydi, namoz va Qur'on o'qimaydi.
- Haj safaridagi ayol hayz ko'rib qolsa Minoga, Arofatga, Muzdalifaga borishi, shaytonga tosh otishi va qurbonlik qilishi mumkin.
- Hayz ko'rgan ayol Makkai mukarramaga etib kelgach, Masjidul Haromga kirmaydi, tavof va sa'y qilmaydi.
- Hayz ko'rgan ayol ehromda bo'lganligi bois uzrli kunlarda ham ehtiyot bo'lishi kerak, chunki ehromda mumkin bo'lmagan holatlar (mushk, atir, nam salfetka, xushbo'y taglik, xushbo'y kosmetikadan foydalanish, daraxt barglarini uzish, jonivorlarga ozor berish va boshqalar bilan janjallashish) mumkin emas.
- Hayzli holatda ham salavotlar, tasbehlar va duolar qilish mumkin.
- Ehrom holatida hayz tugagandan keyin g'uslni poklanish uchun qiladi va Ka'bani 7 marta tavof qiladi, 2 rakat tavof namozini o'qiydi, duo bilan zam-zam suvi ichadi va duo bilan Safodan boshlab Marva tomonga sa'yni boshlaydi. 7 marta sa'y qilinadi
- Tavof vaqtida hayz ko'rib qolsa, o'sha zahoti tavofni to'xtatadi va masjiddan chiqadi. Poklangach, g'usl qilib tavof, sa'y qiladi va soch kestiradi. Ehromdan chiqiladi.
- Tavofni tugatgach, hayz ko'rib qolsa, tavof namozini o'qimay, tezda sa'y qilishga o'tadi va 7 marta sa'y qiladi. Qolib ketgan tavof namozini poklangandan keyin Haramda, uni imkoni bo'lmasa, xohlagan joyda o'qib qo'yadi.
- Haj uchun ehromga kirgan ayol hayz ko'rib qolsa, hayzdan pok bo'lgach, qaytadan ehromga kirmaydi, balki birinchi bog'lagan ehromi bilan davom ettiraveradi.
- Ayol kishi tamattu' niyatida miyqotdan umra qilishga ehrom bog'lab, umra arkonlarini ado qilishdan ilgari hayz ko'rib qolsa va haj amallari boshlangunicha hayzdan pok bo'lmasa, umra ehromidan chiqib, haj uchun ehrom bog'laydi va haj amallarini bajarib bo'lgach, umra qazosini ado qiladi. Lekin, birinchi bog'lagan ehromidan umra qilmay chiqqanligi uchun zimmasiga qon (jonliq so'yish) vojib bo'ladi va uning haji tamattu' emas, balki haji ifrod bo'ladi. (Fathul mulhim). Keyin umrani qazo qilib qo'yadi va qo'y so'yadi.
O'zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi va Hotin-qizlar masalalari bo'yicha bo'limi
18 avgust — Usmon Mus'hafi Toshkentga qaytgan kun
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
