Har bir mo'min bilishi kerak! (1 qism)
“Risolatul mustarshidiyn” asarining muallifi Horis ibn Asad Muhosibiy mo'minlarga nasihat o'laroq quyidagi gaplarni aygan. Ta'kidlash lozimki, bu nasihatlarga amal qilishga har bir mo'min kishi muhtojdir:
“Niyatingni tekshirgin, maqsadingni aniqlagin. Zero, savob olish niyatga bog'liqdir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Albatta, amallar niyatlarga bog'liqidir. Albatta, har bir kishiga niyat qilgan narsasi bo'ladi”.
Doimo Allohga taqvoda bo'l! Zero, “Musulmon – odamlar uning qo'li va tilidan salomat bo'lgan kishidir. Mo'min – odamlar uning yomonliklaridan omonda bo'lgan kishidir”.
Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu bunday deganlar: “Allohga itoat qilish orqali Unga taqvo qil, Allohga taqvo qilish orqali Unga itoat qil, qo'llaring musulmonlarning qonidan, qorning ularning moli(ni eyish)dan tiling ularning obro'si(ni to'kish)dan qo'rqsin”.
Har lahzada o'zingni hisob-kitob qil. Har nafasda Allohni muroqaba qil (seni ko'rib turganini his qil).
Umar roziyallohu anhu aytadilar: “Hisob qilinishingizdan oldin o'zingizni hisob-kitob qilingiz, amalingiz (qiyomat kuni) tarozida tortilishidan oldin uni o'zingiz tortingiz. Barcha narsa oshkor bo'ladigan kundagi katta namoyishga tayyorgarlik ko'ringiz”.
Dining haqqida Allohdan qo'rq, barcha ishlaringda Allohdan umid qil, boshingga tushgan musibatga sabr qil.
Aliy roziyallohu anhu aytadilar: “Faqat gunohingdangina qo'rq, faqat Robbingdan umid qil. Bilmaydigan odam to bilib olgunicha so'rashdan uyalmasin. Kimda-kim bilmaydigan narsasi haqida so'ralsa “Bilmayman” deyishdan uyalmasin”.
Bilki, iymondagi sabrning o'rni jasaddagi boshning o'rni kabidir, bosh kesilsa jasad ham ketadi. Obro'ing haqqida seni g'azablantiradigan gapni eshitsang, afv qil, o'tib yubor. Albatta, bu mardlik ishlardandir. Umar ibn Hattob roziyallohu anhu aytadilar: “Kimki Allohdan qo'rqsa (o'ch olib) g'azabini qondirmaydi, kim Unga taqvo qilsa,xohlaganini qilavermaydi. Qiyomat kuni bo'lmaganda edi (vaziyat) sizlar ko'rib turgandan boshqacha bo'lardi”.
O'zingni himmating (yoki o'zingni g'aming, ishing) bilan shug'ullan! Boshqaning aybini qo'yib, o'z aybingni to'g'rilash bilan shug'ullan. Axir aytiladiku: “Kishining ko'ziga o'z aybi qolib odamlarning aybi ko'rinishi yoki o'zi qilgan ishda odamlarga g'azab qilishi yoki sherigiga ozor berishi yoki odamlar haqida behuda gaplarni aytishi unga ayb o'laroq kifoya qiladi”.
Yuqorida niyat haqida gap ketdi. Shu o'rinda niyat haqida biroz to'xtalib o'tmoqchimiz. Niyat – qalbning biror narsani qasd qilishi, uni qilish yoki qilmaslikka azm-u qaror qilishidir. Shayx Muhammad Ibn Abu Bakr rahimahulloh “I'lomul muvaqqi'iyn”da aytadilar: “Niyat – ishning boshi, ustuni, asosi, poydevori hisoblanadi. Chunki u amalning ruhi va etakchisi-da. Amal uning ketidan ergashadi, uning ustiga bino qilinadi. Niyat durust bo'lsa amal ham durust bo'ladi, niyat buzuq bo'lsa amal ham buzuq bo'ladi. Niyat bilan Allohning tavfiqi, yordami keladi, niyat bo'lmasa banda yordamsiz qoladi. Niyatga qarab dunyo va oxiratda darajalar bir-biridan farqli bo'ladi”.
Doktor Hasson Shamsi Poshoning “Metin qoyalar” kitobidan
G'iyosiddin Habibulloh, Ne'matulloh Isomov tarjimasi.
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati