Keksalik uchun zaxira hozirlaganmisiz?
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين الصلاة و السلام على سيدنا محمد و على آله و أصحابه أجمعين
لا حول و لا قوة إلا بالله
Halqimiz qoniga singib ketgan fazilatlar ichida bir fazilat borki, u hamma millatlarda ham topilavermaydi. To'g'rirog'i topilsa ham bizning elatimiz kabi jilolanmagay. Ya'ni yoshlar bilan kattalar o'rasidagi munosabatda har qanday yurt va elatda ham yoshi ulug'larni hurmat qilish ta'limoti bor esa-da, o'zbekona ehtirom o'zgacha.
Biroz mubolag'a dersiz, biroq hayotimizga sinchiklab nazar solsangiz, o'zidan bir necha yosh kichiklarga kattalar yuqoridan turib viqor bilan balandparvoz munosabatda bo'lishiga qanday ham ta'rif bera olasiz?
Bu fazilat bizga ota-bobolarimizdan dinimiz ta'limotlari o'laroq meros qolgan. Muqaddas Islom dini ta'limotlarida keksalarni hurmat va ikrom qilishlikka targ'ib qilinadi. Ularning martabalari Alloh taoloning huzurida ham, butun bashariyat va jamiyat oldida ham e'zozlanadi.
Abu Muso Ash'ariy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Sochiga oq tushgan musulmonni ikrom qilish Allohni ulug'lashdandir”(Imom Tabaroniy rivoyati).
Muoz ibn Jabal roziyallohu anhudan rivoyati qilinadi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Sizning oldingizga bir qavmning kattasi kelsa uni ikrom qilinglar”(Tabaroniy rivoyati).
Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisi sharifda fikrimizning isboti yaqqol ko'rinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Yaxshilik (boshqa rivoyatida: baraka) kattalaringiz bilan birgadir”(Ibn Hibbon rivoyati).
Darhaqiqat, keksalari bor xonadonda baraka bo'ladi. Buni esa, ko'pincha ular o'tib ketganlaridan keyin sezamiz. Bizning nazarimizda ular hech qanday ishga yaramay qolgandek tuyulsa-da, oilamizda borligining o'zi ham katta davlat.
Shu o'rinda aytib o'tish joizki, ba'zi yoshi kattalar yoshlarning beodobligi va kattalarni hurmat qilmasliklaridan nolib qolishadi. Lekin e'tibor berib qarasangiz, ularning o'zlari yoshlariga yarasha axloqda emaslar. Hurmatga sazovor bo'lish uchun yoshi o'tib qolsa ham avvalgidek ko'ngil ko'chalarida kezavermasdan tavba va axloq-odob yo'lini tutmoq kerak. Aks holda hazrat Alisher Navoiy ta'biri ila aytganda o'zi keksayib qolsayu, yoshlarning qilig'ini qilsa, u odam go'yoki qurigan daraxtga lattalarni ilib qo'yib shu daraxt ko'karib turibdi degan kabidur.
Shuningdek keksayganda hurmat topishni xohlagan inson yoshligida kattalarni hurmat qilib olishi kerak. Zero, ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Yosh yigit keksani hurmat qilar ekan, Alloh unga ham keksaligida hurmat qiladiganini taqdir qilib qo'yur”, deganlar.
Bu nasihat doimo yoshlarning yodida bo'lmog'i lozim. Holbuki, hademay keksayib qolishi bor. Toki o'shanda nadomat qilmasin. Bugun imkoni borida keksalik uchun zaxira hozirlab olsin.
Ulug'bek qori YO'LDOShYeV,
Asaka tumanidagi “Muhammadsolih” jome masjidi xodimi.
Kech uxlash umrni qisqartiradi
Tadqiqotlarga ko‘ra, dunyo aholisining 58 foizi uyqusizlikdan aziyat chekmoqda. Buning birinchi sababi gadjetlar doimiy tomosha qilish oqibatida kechki soat 23:00 dan keyin uxlashga odatlanishdir.
Kech uxlash sog‘liqqa bir qancha xavf tug‘diradi.
Jigar va boshqa a’zolar o‘zini tiklay olmaydi. Inson organizmidagi barcha a’zolar tunda, ayniqsa, soat 22:00–02:00 oralig‘ida faol tiklanish jarayoniga kirishadi. Xususan, jigar soat 23:00 dan keyin tanani faol tozalash (detoksikatsiya) vazifasini bajaradi. Agar inson u paytda uxlamagan bo‘lsa, vazifa to‘liq bajarilmaydi. Bu esa charchoq, bezovtalik, tushkunlikka olib keladi.
Gormonlar muvozanati buziladi. Uyqu vaqtida, ayniqsa, soat 22:00–01:00 orasida o‘sish gormoni (melatonin va somatotropin) ishlab chiqariladi. Bu gormonlar immunitetni ko‘tarish, teri va hujayralarni tik lash, stressni kamaytirishga xizmat qiladi. Agar uxlash kechiksa, bu gormonlar kama yib boradi.
Aqliy faoliyat susayadi. E’tiborni jamlash, eslab qolish qobiliyatining pasayishi aynan o‘z vaqtida uxlamaslik bilan bog‘liq. Oqibatda ish unumdorligi yomonlashib, sifatli o‘qishga ham salbiy ta’sir qiladi.
Ruhiy muvozanat buziladi. Soat 23:00 dan keyin uxlaydigan insonlarda depressiya, qo‘rquv, ruhiy zaifliklar ko‘p kuzatiladi.
Yurak urish muvozanati yomonlashadi.
So‘nggi yillarda yurakqon tomir kasalliklari ham ko‘payib, ham “yosharib bormoqda”. Kam va o‘z vaqtida uxlamaslik yurakni zo‘riqtirib, umrning qisqarishiga sabab bo‘lmoqda. Yurakni davolash uchun o‘z vaqtida uxlash kerak.
Eng foydali uyqu esa soat 22:00 dan 05:00 gacha bo‘ladi. Chunki aynan shu soatlarda uyqu fazalari mukammal kechadi.
Internet manbalari asosida tayyorlandi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 8-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
