Birovning telefonini “titkilash”
Odamlarning ustidan kulmang, ularning guldek orzularini mazaxlamang, ayniqsa sodda, samimiy insonlarning. Ehtimol xodimingizning darajasi Allohning nazdida siznikidan, uncha-muncha obro'li kishilarnikidan baland bo'lishi mumkin. Hech kimning orzu-maqsadlariga bepisandlik qilmang, zero, dunyo orzu-maqsadlarsiz quppa-quruq bo'lib qoladi.
Ko'p tafakkur qilib, kam gapiring. Eshitganlaringizga beparvo munosabatda bo'lmang, kelajakda unga ehtiyojingiz tushib qolishi mumkin!
Kimdirga nisbatan xato muomala qilganingizni bilganingiz zahoti undan uzr so'rang. Uzr so'rayotganingizda samimiyat bilan, uning ko'zlariga qaragan holda uzr so'rang. Shunda u sizni eshitishdan oldin ko'zlaringizdan afsusdaligingizni uqib oladi.
Hayotda biror ishda qoqilsangiz, nimanidir qo'ldan boy bersangiz, engilmang, taslim bo'lmang. Darhol turib g'alaba tomon intiling.
Ana endi hozir zamonamizda keng tarqalgan muammolardan biri – birovning telefoniga, umuman shaxsiy mulki yoxud hovlisiga beruxsat qarash xususida to'xtalib o'tsak. Bu mavzu kunimizning dolzarb mavzularidan bo'lgani uchun unga to'xtalib o'tib, bir maqolani e'tiboringizga havola etishni zarur deb topdik.
Zamonaviy olamimizda zamonaviy buyumlar bizning doimiy hamrohimizga aylandi. Masalan, mobil telefonlari. Ularning turi takomillashgani sari, bu texnologiya vositalariga bog'lanishimiz yanada ziyoda bo'ldi. Tabiiyki, qo'l telefonida har bir kishining shaxsiy yozishmalari, surat va videolari va boshqa o'zigagina taalluqli narsalar bo'ladi. Kimdir bu jihatlarga e'tibor qaratib, birovning telefoniga qo'l tekkizmaydi, boshqa birov esa buni jiddiy qabul qilmay, birovning telefonini “titkilash” bilan ovora bo'ladi. Ho'sh, Islom shariati bu jihatlarga qanday qaraydi? Bu borada qanday odob beradi?
Islom shariatida o'zgalar uyiga kirishdan oldin ruxsat so'rash shartligi ta'kidlangan. Bu borada oyatlar nozil qilingan, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam tomonlaridan tegishli ko'rsatmalar berilgan. Misol uchun, mana bu rivoyatni keltirish mumkin.
Sahl ibn Sa'd roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Bir kishi Nabiy sollallohu alayhi vasallam hujralaridagi teshikdan mo'raladi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam qo'llarida taroq bor edi, u bilan sochlarini tarardilar. Shunda u zot: “Agar qarab turganingni bilganimda, mana shuni ko'zingga tiqib olardim! Albatta ruxsat so'rash nazar (tushishi ehtimoli bo'lgani) uchun (joriy) qilindi”, dedilar” (Imom Buxoriy, Imom Muslim, Imom Termiziy, Imom Nasoiy va Imom Ahmad rivoyati).
Shariatda biron joyga kirishdan oldin izn so'rash nazar sababidan joriy qilingan. Sababi, beruxsat kirish bilan uy egasi rozi bo'lmagan narsalarga begona odamning ko'zi tushishi mumkin. Shuning uchun birovning uyiga kirmoqchi bo'lgan odam, avval uy egasini chaqirib, undan izn so'raydi. Agar izn berilsa, kiradi. Bo'lmasa, ortiga qaytib ketadi. Uy egasi chaqirmasidan oldin to'ppa-to'g'ri ichkariga bostirib kirish mo'min kishiga umuman to'g'ri kelmaydi. Qolaversa, iznsiz birovning uyiga mo'ralash, eshik tirqishidan ichkariga nazar solish ham joizmas.
Shundan kelib chiqib aytamiz, birovning telefoniga ruxsatsiz tegish to'g'ri emas. Mana shunday narsalar shariat hukmlariga bepisand qarashdan kelib chiqmoqda. Banda shariatga amal qilmaganidan keyin boshiga turfa balolar yog'ilaveradi. O'zingiz aytganingizdek, hozir birovning telefoniga ruxsatsiz qo'l tekkizadiganlar ko'payib ketgan. Aslida, shariat talabiga ko'ra, birovning telefonini ruxsat so'rab ko'rish lozim. So'ramasdan birovning narsasiga tegish joizmas!
Yuqorida, hujrai saodat tirqishidan mo'ralagan kimsaga qanday ohangda murojaat qilinganini o'qidik. Endi o'zimizga bir savol beraylik: "Agar Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam birovning telefonini ruxsatsiz titkilayotganlarni ko'rganlarida, ularga nima degan bo'lardilar?!”.
Doktor Hasson Shamsi Poshoning "Metin qoyalar" kitobidan
G'iyosiddin Habibulloh, Ne'matulloh Isomov tarjimasi.
"Ey o‘g‘ilginam..."
Luqmonning farzandiga aytgan nasihatlaridagi buyuk hikmatlar
Ba’zi so‘zlar borki, oradan qancha asrlar o‘tmasin, o‘z qimmatini yo‘qotmaydi. Chunki ular inson qalbiga yo‘l topadi, uni yaxshilikka chorlaydi va hayotda to‘g‘ri yo‘lni tanlashga undaydi.
«Ey o‘g‘ilginam...»
Luqmonning farzandiga aytgan bu murojaatida chuqur mehr, samimiyat va ulkan hayot hikmati mujassam. Uning nasihatlari nafaqat bir farzandga, balki har bir insonga tegishli bo‘lgan ibratli o‘gitlardir.
Luqmon farzandiga avvalo eng muhim haqiqatni eslatadi:
«Ey o‘g‘ilginam! Allohga hech narsani sherik qilma. Albatta, shirk katta zulmdir».
Inson hayotidagi eng muhim poydevor — to‘g‘ri e’tiqod. Dunyodagi boylik, mansab, obro‘ va barcha ne’matlar vaqtinchalik. Ammo insonning Alloh bilan bo‘lgan munosabati uning butun hayotiga ta’sir qiladi. Shuning uchun farzand tarbiyasi, avvalo, uning qalbiga iymon va Allohga bo‘lgan muhabbatni singdirishdan boshlanadi.
Shundan so‘ng Luqmon:
«Ey o‘g‘ilginam! Namozni to‘kis ado et...»
deb nasihat qiladi.
Namoz — insonning Robbisi bilan bog‘lanishidir. U qalbni poklaydi, insonni yaxshilikka undaydi va hayotiga tartib bag‘ishlaydi. Farzandga namozni o‘rgatish — unga faqat bir ibodatni emas, balki mas’uliyat, poklik va ma’naviy tartibni ham o‘rgatishdir.
Luqmon farzandini yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishga ham chaqiradi. Chunki haqiqiy ezgulik faqat o‘zimiz uchun emas, atrofimizdagilar uchun ham manfaatli bo‘lishi kerak. Ba’zan bir og‘iz yaxshi so‘z insonning ko‘nglini ko‘tarsa, bir samimiy nasihat uning hayotini o‘zgartirishi mumkin.
Ammo yaxshilik yo‘li doimo oson emas. Shuning uchun Luqmon:
«Boshingga tushgan musibatlarga sabr qil», deydi.
Inson hayotida turli sinovlar uchraydi. Ba’zida rejalarimiz amalga oshmaydi, ba’zida kutilmagan qiyinchiliklarga duch kelamiz. Ana shunday paytlarda sabr insonga kuch beradi. Sabr — taslim bo‘lish emas, balki qiyinchilikka qaramay to‘g‘ri yo‘lda davom etishdir.
Luqmonning yana bir muhim nasihati — kibrdan saqlanish:
«Kishilardan kibr bilan yuz o‘girma va yer yuzida manmanlik bilan yurma».
Insonga berilgan boylik, ilm yoki martaba uni boshqalardan ustun qilib qo‘ymaydi. Aksincha, inson qanchalik ko‘p ne’matga ega bo‘lsa, shunchalik kamtar bo‘lishi lozim. Chunki haqiqiy ulug‘lik — o‘zini boshqalardan baland qo‘yishda emas, balki insonlarga hurmat va mehr bilan munosabatda bo‘lishdadir.
Nasihatlarda hatto insonning yurishi va ovozigacha e’tibor qaratilgan:
«Yurishingda o‘rtacha bo‘l va ovozingni pasaytir. Albatta, ovozlarning eng yoqimsizi eshaklarning ovozidir». Bu bizga odobning katta ishlardagina emas, balki kundalik odatlarimizda ham namoyon bo‘lishini ko‘rsatadi. Vazminlik, muloyimlik, me’yor va chiroyli muomala insonni bezaydi.
Bugun bizga ham kerak bo‘lgan nasihatlar
Luqmonning farzandiga aytgan o‘gitlari asrlar oldin aytilgan bo‘lsa-da, bugungi kun uchun ham nihoyatda dolzarb.
Bugun farzandlarimizga yaxshi kasb egasi bo‘lish bilan birga, yaxshi inson bo‘lishni ham o‘rgatishimiz kerak. Ularning qalbiga iymon, tiliga yaxshi so‘z, xulqiga kamtarlik, hayotiga sabr va mehrni singdirishimiz zarur.
Chunki farzandga qoldiriladigan eng qimmatli meros — mol-dunyo emas.
Eng buyuk meros — iymonli qalb, go‘zal axloq va to‘g‘ri tarbiyadir.
Shu bois Luqmonning:
«Ey o‘g‘ilginam...» deb boshlangan nasihatlari har birimiz uchun hamon o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Ularni o‘qishgina emas, hayotimizga tatbiq etish biz uchun eng katta ibratdir.
Humoyuddin Husniddin o‘g‘li,
Masjidlar bilan ishlash bo‘limi
yetakchi mutaxassisi tarjimasi
