Iydul Fitr – Ramazon hayiti muborak bo‘lsin!
Aziz yurtdoshlar, O‘zbekiston musulmonlari idorasi va o‘z nomimdan Sizlarni muborak Ramazon hayiti bilan chin qalbdan muborakbod etamiz.
Haq taboraka va taolodan qutlug‘ oyda tutgan ro‘zalarimiz qabul, ibodatlarimiz maqbul va duolarimiz mustajob bo‘lishini so‘raymiz.
Mana shunday fayzli kunlarga yetkazgani uchun Alloh taologa cheksiz shukronalar aytamiz. Fazilatli kunlarda Qodir Allohdan xalqimizga tinchlik-osoyishtalik, qut-baraka va turli balo-ofatlardan O‘zi himoya qilishini tilab duolar qilamiz.
Ramazon hayitini dunyo musulmonlari qatori yurtimiz ahli ham katta shodiyona va xursandchilik ila o‘tkazadi. Ushbu kun Yaratgan Egamning rahmati Yer yuziga yog‘iladigan, qalblar zavqlanadigan ajoyib fursatdir.
Alhamdulillah, Ramazoni sharif ro‘zasini tutish barchamizga nasib etdi. Mo‘min-musulmonlar subhidamda saharlik dasturxoni atrofida ibodatga kirishdilar, fayzli oqshomlarda iftorlik qilib, uylarida taroveh namozlarini ado etdilar.
Shu yilning 20 aprel kuni qabul qilingan muhtaram Prezidentimizning “Muborak Ramazon oyini munosib tarzda o‘tkazish to‘g‘risida”gi qarori asosida mehr-saxovat tadbirlari oshirilishi, Qur’oni karim xatmlari onlayn uzatilishi elimizni cheksiz xursand qildi.
Davlatimiz rahbari tomonidan “SAXOVAT VA KO‘MAK” umumxalq harakatining e’lon qilinishi ushbu muborak oyning maqsad-mohiyatiga ayni muvofiq keladigan ulkan savobli ish bo‘ldi.
Mehr-muruvvat oyi bo‘lmish Ramazonda mo‘min-musulmonlar himmati baland, shijoati yuksak bo‘ldi. Qarindosh-urug‘lar, qo‘ni-qo‘shnilar, bemorlar, muhtojlarning ko‘ngli olindi. Moliyaviy ibodat hisoblangan zakotlar ado etildi, fitr sadaqasi va fidyalar berildi.
Ehtiyojmand kishilarni qo‘llab-quvvatlash uchun har bir imom-xatib tomonidan oliyhimmat insonlar bilan birgalikda ko‘makka muhtoj oilalarga moddiy-ma’naviy yordam qilindi.
Barcha yurtdoshlarimiz muborak Ramazon oyida boshlangan saxovat va ko‘mak tadbirlarini bundan keyin ham faol davom ettirishlari, o‘zlarining kundalik vazifalari qilib olishlari dini mubinimiz g‘oyalariga muvofiq ish bo‘ladi. Alloh taolo Qur’oni karimda: “Bas, yaxshiliklarga shoshiling”, deb marhamat qiladi.
Ma’lumki, bugungi sinovli kunlarda xalqimiz bir tan-u, bir jon bo‘lib, dunyo xalqlari boshiga kelgan ushbu kasallikka sabr-matonat, hamjihatlik bilan qarshi kurashmoqda. Mana shunday vaziyatda Buxoro va Sirdaryoda ro‘y bergan ofatlar xalqimizning irodasini sinadi.
Muhtaram Yurtboshimiz ofatdan zarar ko‘rgan aholi bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri muloqot qilib, xalqimiz hamjihat bo‘lib, bunday sinovlarni ko‘p bor yengib o‘tgani va eng muhimi, kayfiyatni tushirmay, birgalikda kurashish kerakligini ta’kidladilar. Aziyat chekkan yurtdoshlarimizni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha keng ko‘lamdagi insonparvarlik ishlarini tashkil etdilar.
Muborak oyda mana shunday ezgu ishlar ahil va inoqligimizni yanada mustahkamladi, sinovli kunlarni Yaratgan Parvardigorning madadi ila oson yengib o‘tishda asosiy omil bo‘lmoqda.
Ko‘ngillarga xursandchilik olib kiradigan ishlardan yana biri – diyorimizning har bir hududida xushovoz qorilarining xatmi Qur’onlar o‘qishlari bo‘ldi. Yurtimiz ahli ijtimoiy tarmoqlar orqali Ilohiy kalomni to‘g‘ridan to‘g‘ri tingladilar. Bunday tashabbusdan minnatdor ekanlarini izhor etdilar. Shubhasiz, yurtimiz uzra Ilohiy kalom yangrashi barobarida Yaratgan Parvardigorning rahmati ham yog‘ilib turdi.
Yaqinda muhtaram Prezidentimizning “Ramazon hayitini nishonlash to‘g‘risida”gi qarorlari e’lon qilindi. Ushbu qarorda belgilangan muhim vazifalar Ramazon hayitining yurtimizda karantin qoidalariga amal qilgan holda, ko‘tarinki ruhda o‘tishiga asosiy omil bo‘ladi.
Ushbu qarorda belgilangan muhim tadbirlar bayram kayfiyatini yanada oshirish, ushbu ayyomni yanada mazmunli o‘tkazish uchun ulkan sharoit hozirlaydi, insha Alloh.
Yana bir muhim masala: Tabarruk ayyom arafasida ozodlikdan mahrum etish jazosini o‘tayotgan bir guruh yurtdoshlarimizni afv etish to‘g‘risida Davlatimiz rahbarining farmonlari qabul qilingani xalqimizga xos kechirimlilik va mehr-shafqat fazilatlarining oliy namunasi bo‘ldi. Bu galgi afv birmuncha kattaroq miqyosda bo‘lishi qalblarni yanada quvonchga to‘lg‘azdi.
Hech shubhasiz, ushbu ulug‘ ayyom arafasida bilib-bilmay noto‘g‘ri yo‘lga kirgan insonlarni kechirish ularni oilasiga ham xursandchilik, baxt va umid kirishiga sababchi bo‘ldi. Oilasi bag‘riga qaytgan yurtdoshlarimiz bundan buyon oilaviy to‘kinlik, tinchlik-xotirjamlikning qadriga yetib, Vatanimiz ravnaqi yo‘lida halol mehnat qilishlariga ishonamiz.
Bunday ulug‘ ishlarga bosh bo‘lgan davlatimiz rahbari va barcha mas’ullarga xalqimiz nomidan cheksiz minnatdorlik izhor etamiz.
Bizlar mana shunday ne’matlarning qadriga yetib, dinimiz rivojiga ko‘rsatilayotgan sharoitlarni Alloh taoloning ulug‘ marhamati deb qabul qilishimiz, buning shukronasini hamisha ado etishimiz lozim.
Azizlar, ertaga katta bayram – Ramazon hayiti Islom dinimizning uchinchi rukni bo‘lmish ro‘za ibodatining ado etilishi munosabati bilan nishonlanadigan quvonchli voqeadir.
Ulug‘ allomalarimiz: “Hayit kunlari shodlikni izhor qilish dinning shiorlaridandir”, deganlar. Islomning shiori bo‘lgan ikki bayram – Ramazon va Qurbon hayitlarida xursandchiligimizni, saxovatimizni har qachongidan ko‘ra ko‘proq namoyon qilishimiz lozim.
Mo‘tabar kitoblarimizda keltirilishicha, mo‘min-musulmonlar Ramazon oyi ro‘zasini ado etib, Ramazon hayitiga yetishganlarida, Alloh taolo: “Ey farishtalarim, har bir ishchi o‘z haqini talab qiladi, men ularni mag‘firat qildim”, deydi. Shunda bir nido qiluvchi: “Ey Muhammad ummati, manzillaringizga qaytinglar, batahqiq, gunohlaringiz savoblarga, yaxshiliklarga almashtirildi”, deb nido qiladi. Shunda Alloh taolo: “Ey bandalarim, Mening uchun ro‘za tutdingiz, Mening uchun og‘iz ochdinglar, bas, mag‘firat qilingan holda o‘rinlaringizdan turinglar”, deydi. Mo‘min-musulmonlar mana shunday baxtga muyassar bo‘ladilar, insha Alloh.
Imom Buxoriy hazratlari rivoyat qilgan hadisi sharifda Hazrati Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Jannatning bir eshigi bor, u Rayyon deb ataladi. Qiyomat kuni undan faqat ro‘zadorlar kiradi”, deb marhamat qilingan. Mana shu baxt barchamizga nasib etsin.
Azizlar, bu yil Ramazon hayitini karantin mezonlaridan kelib chiqib, uylarimizda, oilamiz bag‘rida o‘tkazamiz. Bu ham aslida biz uchun bir imkoniyat. Negaki, avvalo, ota-onalarimizning davrasida bo‘lib, ularning pandu nasihatlariga quloq solamiz, farzandu arjumandlarimizga esa bayram shukuhini tushuntiramiz.
Hayit kunlari oila bag‘rida ham bayram kayfiyatini nishonlash mumkin. Uyga qilinadigan xarajatlarni odatdagidan yaxshiroq qilish lozim. Iloji bo‘lsa, ahli oilalarga sovg‘a va hadyalar ulashilsa, yanada savobli. Bunda hadyalarni qo‘ni-qo‘shni, ehtiyojmand va yordamga muhtoj insonlarga ham berilsa, nur ustiga nur bo‘ladi.
Bugun barchamiz jome masjidlarni to‘ldirib, jamoat bo‘lib namoz o‘qishni juda sog‘indik, ilhaqlik bilan kutmoqdamiz. Yana bir oz sabr qilsak, ushbu kasallik xavfi kamaysa, yana jome masjidlar eshiklari mo‘min-musulmonlarimizga ochiladi, birgalikda fayzli ibodatlarimizni davom qilamiz, insha Alloh.
Qayd etilganidek, Ramazon hayiti – Iydul Fitr bayrami buyuk bayram, haqiqiy tantana, quvonchli voqeadir. Zero, har bir mo‘min-musulmon uchun Alloh taoloning ibodatini ado etish chinakam shodiyona, ulug‘ saodatdir.
Yaratgan Parvardigor butun dunyo musulmonlariga Ramazon hayiti bayramini muborak aylasin, butun olamga tinchlik-xotirjamlik ato etsin, ibodatlarimizni dargohida qabul etsin, ona-Vatanimizni jannatmakon qilsin, xalqimiz hayotini yanada farovon aylasin.
Muhtaram Yurtboshimizni, butun elimizni, dunyodagi mo‘min-musulmonlarni Iydul Fitr – Ramazon hayiti bayrami bilan yana bir bor tabriklaymiz, tinchlik-barqarorlik, qut-baraka, baxt-saodat tilaymiz!
Alloh taoloning O‘zi yuzlarimizni yorug‘ qilsin, yo‘limizni hamisha ochib bersin. Xalqimizni, jonajon Vatanimizni ofatu kulfatlardan, baloyu qazolardan O‘zi saqlasin.
Aziz yurtdoshlar, Ramazon hayitingiz muborak bo‘lsin!
“EHSON” TUSHUNCHASI VA BUGUNGI KUNDAGI AHAMIYATI
Tasavvuf masalasi ham salafiylar tomonidan qattiq tanqidga olingan va ko‘r-ko‘rona rad etiladigan mavzulardan biridir. Tasavvuf, tariqat, suluk, shayx, murid va shu kabi atamalarni eshitishlari bilan mavzuni inkor qilishga tushib ketadilar. Lekin aslida ham shundaymi?
Ming yillardan beri Islomning ruhi bo‘lib kelgan va Islom ummati og‘ishmay amal qilib kelayotgan bu mavzu rad etilishi kerakmi?!
Tasavvuf – bu Allohni tanish va nafsni poklashni o‘rgatadigan va shu yo‘ldagi harakatlarni ifodalaydigan, ularni anglatadigan va bu holatlarga erishish uchun nima qilish kerakligini tushuntiradigan bir ilmdir. Tasavvuf islomiy ilmlarning eng sharaflisidir. Bu ilmning sharafi, mavzusining sharafi bilandir.
Modomiki, tasavvufning maqsadi, mavzusi ma’rifatulloh – Allohni bilish-tanish ekan, u o‘z-o‘zidan islomiy ilmlarning eng sharaflisi bo‘ladi. Tasavvuf bizga nima qilsak, Alloh bizni sevadi? Nima qilsak, qalbimizda bo‘lishini istaganimiz “Alloh sevgisi” hosil bo‘ladi, kabi savollarga javob beradi va bu maqomga erishish yo‘llarini o‘rgatadi.
Tasavvufga ulamolar tomonidan ko‘plab ta’riflar berilgan. Shayx Ibrohim ibn Muvallid Roqqiy rahmatullohi alayh o‘zining kitoblarida bu ta’riflarni yuzdan oshig‘ini jamlagan.
Shayx Muhammad ibn Ali Qassob rahimahulloh: “Tasavvuf bu – saodat asrida sharafli qavmning eng oliyjanob kishisidan sodir bo‘lgan eng go‘zal xulqlardir”, degan.
Shayx Abu Muhammad Jaririy rahimahulloh: “Tasavvuf – har bir go‘zal xulqni olish va har bir yomon xulqni tark qilishdir”, dedi.
Shayx Muhammad ibn Ali ibn Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib rahimahulloh: “Tasavvuf – go‘zal xulq bilan bir ma’noda bo‘lib, kimning xulqi senikidan go‘zal bo‘lsa, tasavvufi ham go‘zaldir”, degan.
Shayx Abu Hafs Naysoburiy rahimahulloh: “Tasavvuf – uning barchasi odobdir. U har bir vaqt, har bir hol va har bir maqomning odobidir”, degan.
Tasavvuf ba’zi kishilar: “Bu narsa hijriy uchinchi asrdan keyin paydo bo‘lgan bid’at, avvalgi davrda bo‘lmagan. Qur’oni karim va hadisi sharifda “Tasavvuf” so‘zi biror marta zikr qilinmagan”, deb da’vo qilayotganidek keyin paydo bo‘lib qolgan bid’at ilm emas, balki u barcha shar’iy ilmlar qatori Islomning avvalidan mavjuddir.
Qur’oni karimda va hadisi shariflarda “Tasavvuf” so‘zini biror marta kelmagani uni islomiy ilm emasligiga dalil bo‘lmaydi. Chunki boshqa islomiy ilmlarning ham nomlari Qur’on va hadisda zikr qilinmagan. Agar Qur’on va hadisda zikr qilinmagan narsalarni inkor qilsak, juda ko‘plab narsalardan voz kechishimizga to‘g‘ri keladi.
Tasavvuf Islomning avvalgi asrlaridan beri mavjud bo‘lib, u ham boshqa islomiy ilmlar qatori Qur’on va sunnatdan olingan. Bunga Qur’on, hadis va tobeinlarning so‘zlarida dalillar bor. Avval aytganimizdek tasavvufning asosiy vazifasi insonning nafsini tarbiyalash, gunohlardan poklash va botiniy amallarini tartibga solishdir.
Alloh taolo An’om surasining 120-oyatida bunday marhamat qilgan:
﴿وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ﴾
“Va oshkora hamda maxfiy gunohlarni tark qilinglar!”.
Alloma Alouddin Ali ibn Muhammad Bag‘dodiy rahimahulloh bu oyati karimani tafsir qilib: “Oshkora gunohdan tashqi a’zolar bilan qilinadigan gunohlar nazarda tutilgan. Maxfiy gunohdan qalb bilan qilinadigan gunohlar nazarda tutilgan” degan.
Zohiriy a’zolar bilan qilinadigan gunohlarni tark qilishni va unga beriladigan jazolarni fiqh fani o‘rgatsa, qalb kasalliklarini davolashni aynan tasavvuf o‘rgatadi. Boshqa oyati karimada shunday deyiladi:
﴿قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا﴾
“Batahqiq, kim u(nafs)ni poklasa, yutuqqa erishdi” (Shams surasi, 9-oyat).
Darhaqiqat, inson oxiratda yutuqqa erishishi uchun, jahannam olovidan omonda bo‘lishi uchun bu dunyoda kufrdan, shirkdan, nifoqdan va turli gunoh va qalb kasalliklaridan o‘zini poklashi kerak.
Alloh taolo bu oyati karimalarda bandalarini kufr, shirk va gunohlardan o‘zlarini poklashga buyurmoqda. Mana shu poklashni o‘rgatadigan fanni “Tasavvuf” deb nomlash insonlar orasida urf bo‘lgan.
Shuningdek, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning hadisi shariflarida tasavvuf ehson deb nomlangan. “Jabroil hadisi” deb nomlangan mashhur hadisi sharifda “ehson” ayni tasavvuf ekani namoyon bo‘ldi.
Umar ibn Xattob roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Birdan ustimizda oppoq kiyimli, sochlari qop-qora odam paydo bo‘ldi. Unda safarning asari ko‘rinmas edi. Uni birortamiz tanimas ham edik. U kelib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning to‘g‘rilariga o‘tirdi. Ikki tizzasini u zotning ikki tizzalariga tiradi. Ikki kaftini sonlari ustiga qo‘ydi va: “Ey Muhammad, menga Islom haqida xabar ber”, dedi.
Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Islom “Laa ilaaha illallohu Muhammadur Rasululloh”, deb shahodat keltirmog‘ing, namozni to‘kis ado qilmog‘ing, zakot bermog‘ing, Ramazon ro‘zasini tutmog‘ing, agar yo‘liga qodir bo‘lsang, Baytni haj qilmog‘ing”, dedilar.
“To‘g‘ri aytding”, dedi u. Biz undan ajablandik. O‘zi so‘raydi, o‘zi tasdiqlaydi.
“Menga iymon haqida xabar ber”, dedi.
“Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirmog‘ing, yaxshiyu yomon qadarga iymon keltirmog‘ing”, dedilar.
“To‘g‘ri aytding”, dedi.
“Menga ehson haqida xabar ber”, dedi u.
“Allohga xuddi Uni ko‘rib turganingdek ibodat qilmog‘ing. Agar sen Uni ko‘rmasang, U seni ko‘rib turur”, dedilar.
“Menga Soat (qiyomat)dan xabar ber”, dedi.
“So‘raluvchi bu haqda so‘rovchidan bilimliroq emas”, dedilar.
“Uning alomatlaridan xabar ber”, dedi.
“Cho‘ri o‘z xojasini tug‘ishi, yalangoyoq, yalang‘och, kambag‘al cho‘ponlarning bino qurishda bir-birlaridan o‘zishga urinishlarini ko‘rmog‘ing», dedilar. So‘ngra u (qaytib) ketdi. Bas, birmuncha vaqt o‘tkazdim. So‘ngra u zot menga:
“Ey Umar, so‘rovchi kimligini bildingmi?” dedilar.
“Alloh va Uning Rasuli biluvchidir”, dedim.
“Albatta, u Jabroildir. Sizlarga diningizni o‘rgatgani kelibdi”, dedilar».
Ushbu hadisi sharifda dinning asllari iymon, Islom, ehson, zohiriy va botiniy amallarni isloh qilish va oxirat kuni haqida va bularning barchasi din ekanligini xabari berilmoqda.
Hadisi sharifda zikr qilingan “Islom”ni fiqh ilmi o‘rgatadi. “Iymon” qismini aqoid ilmi o‘rgatadi. Bizning mavzumizga bevosita bog‘liq bo‘lgan “ehson” qismini esa tasavvuf ilmi o‘rgatadi va bu hadisi sharifda bunga amaliy namuna ham bor.
Jabroil alayhissalom: “Menga ehson haqida xabar ber”, deganlarida Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Allohga xuddi Uni ko‘rib turganingdek ibodat qilmog‘ing. Agar sen Uni ko‘rmasang, U seni ko‘rib turur”, dedilar.
Tasavvufning asosiy maqsadlaridan biri ham banda qilayotgan har bir ibodatida, amalida Alloh uni ko‘rib turganini va bu amaliga qiyomat kuni albatta savol-javob bo‘lishini qalban his qildirishdir.
“Tasavvuf” so‘zi Islomning dastlabki asrida ishlatilmagan bo‘lsa-da, keyingi davrlarda “so‘fiy” so‘zi ishlatilganini kuzatishimiz mumkin.
Ulamolar mutavotir hadisning qanday bo‘lishi va shartlarini bayon qilib aytadilarki “Mutavotir hadis – uning sanadidagi har bir tabaqada juda ko‘p roviy rivoyat qilgan. Ana shu roviylarning barchasi rivoyat qilingan hadisni o‘zgartirishga kelishib olishlari mumkinligini aql inkor etadi”.
Shunday ekan, tasavvuf ilmi ham ikkinchi asrdan (tobeinlar asridan) to shu kungacha minglab shariatimiz peshvolari orqali ham naqlan, ham amalan mutavotir holatda bizgacha yetib kelgan. Shuning o‘zi ham tasavvuf ilmining shar’iy ilm ekaniga yetarli dalil bo‘ladi.
Mashhur muhaddis olim, Shayx Shoh Valiyyulloh Dehlaviy rahimahulloh: “Suhbatlarimiz va ta’lim-tarbiyamiz Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga sahih va mashhur sanad bilan yetib borgan tariqat odobidir”, degan.
O‘tkirbek Sobirov
O‘zbekiston musulmonlari idorasi mas’ul xodimi
Toshkent islom instituti o‘qituvchisi
