Ming oydan ham yaxshiroq kecha!
Qadr kechasi eng ulug‘ kechadir. Chunki bu kechada Qur’oni karim nozil bo‘lgan.
Alloh taolo : “Albatta, biz u (Qur’on)ni qadr kechasida tushirdik”, deb marhamat qiladi. (Qadr surasi, 1-oyat).
Yana Alloh taolo ushbu surani davomida: “Qadr kechasi ming oydan yaxshiroqdir”, deb aytgan.
Qadr kechasi Ramazon oyining nechanchi kechasida ekanligi sir tutilgan. Dastlab Ramazon oyining oxirgi o‘n kunligida, keyinroq esa toq kechalaridan izlash kerakligi haqida aytilgan. Oxiri u kechaning alomatlari aytilganidan so‘ng Qadr kechasi ramazonning 27 kechasi ekanligiga ishonch hosil qilingan.
"Tafsiri Qurtubiy" da aytiladi.
Alloh taolo bu kechani “qadr kechasi” deb nomlashining sababi shuki, bu kechada Alloh taolo kelasi yil uchun o‘lim, ajal, rizq va shu kabi ishlardan xohlaganini taqdir qilib, o‘lchab qo‘yadi. Bu ishlarni mudabbir farishtalarga topshiradi. Ular: Isrofil, Miykoil, Azroil, Jabroil alayhimussalomlardir.
Zuhriy va boshqalar: “ bu kechani “qadr kechasi” deb nomlanishining sababi Qadr kechasining ulug‘ligi, qadirliligi, sharafliligidandir. Odamlar orasida “falonchining qadri bor” deyilganda martabasi ulug‘ligi tushunilgani kabi”, deganlar.
Bu kechada toat-ibodat qilishning qadri juda ham ulug‘ va savobi juda ham ko‘p bo‘lgani uchun bu kechani, “qadr kechasi” deb nomlangan, deyilgan.
Abu Bakr al-Varroq aytadilar: “ bu kechani “qadr kechasi” deb nomlanishining sababi shuki, kimning qadr-qimmati, obro‘-e’tibori bo‘lmasa va bu kechni ibodat bilan bedor o‘tkazib chiqsa, u kishi bu kechada qadri baland kishiga aylanadi”, dedilar.
Bu kechani “qadr kechasi” deb nomlanishi, Alloh taolo bu kechada qadri ulug‘ Kitob (Qur’oni kariym)ni qadri buyuk bo‘lgan Rosuli (Muhammad alayhissalom)ga, qadr egalari bo‘lgan ummatlariga yetkazishlari uchun nozil qilgani sababidandir, deyilgan.
Bu kechani “qadr kechasi” deb nomlanishi, bu kechada Alloh taoloning qadrli va e’tiborli farishtalari yerga tushganligi sabablidir, deyilgan
Va yana: bu kechada Alloh taolo yer yuziga o‘zining xayr-baraka va mag‘firatni tushiradi, deyilgan.
Sahl rohimahulloh: “Alloh taolo bu kechada mo‘minlarga o‘z rahmatni taqdir qilib yozgani sababli, bu kechani “qadr kechasi” deb nomlanadi”, deganlar.
Ushbu ma’nolardan ham bu kecha nihoyatda ulug‘ kecha ekanligini bilishimiz mumkin.
Alloh taologa shukrlar bo‘lsinki Muborak Ramazon oyining Qadr kechalariga ham yetib kelmoqdamiz. Bu kechani qadriga yetib, ibodat va duolar bilan o‘tkazishimiz, hamda ahlimiz va yoru do‘stlarimizni ham bu kechadan ogohlantirishimiz maqsadga muvofiqdir.
Alohida takidlashimiz kerakki, kadr kechasi degani bu ziyofat kechasi, mehmondorchilik kechasi, ulfatchilik kechasi degani emasdir. Oshna og‘aynilar bir bo‘lib, turli taomlani tayorlab, vaqtlarini behuda sarflab, bir yilda bir marotaba keladigan, duolar ijobat bo‘ladigan, eng ulug‘ kecha, qadr kechalarini fazilatini qo‘ldan boy bermasinlar. Balki bu kechani ixlos va muhabbat ila ibodat va duolar bilan bedor o‘tkazishga harakat qilsinlar.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Nabiy sollalohu alayhi vasallam:
Kimiki Laylatul Qadr kechasini imon va ixlos bilan qoim bo‘lib bedor o‘tkazsa, uning o‘tgan gunohlari mag‘firat qilinur”, - dedilar.
Hadisi shariyfda kechani ixlos va muhabbat ila qoim bo‘lib bedor o‘tkazgan kishiga gunohlari kechirilishini va’dasi berilyapti. Kechani bedor o‘tkazish namozlar o‘qish, Qur’on tilovatini qilish, tasbih va takbirlar aytish, tavbalar qilib istig‘for aytish kabi amallar bilan bo‘ladi. Xususan namozining qazosi borlar, albatta qazo namozlarini o‘qishni ko‘paytirishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi. Kechani qoim bo‘lib bedor o‘tkazishning eng asosiy sharti xufton va bomdod namozlarini jamoat bilan o‘qishdadir. Chunki hadisi shariyflarda, kim xufton namozini jamoat bilan o‘qisa kechani yarmini bedor o‘tkazgan bo‘ladi, deyilgan. Yana boshqa bir hadisi shariyflarda, kim bomdod namozini jamoat bilan o‘qisa kechani yarmini bedor o‘tkazgan bo‘ladi, deyilgan.
Ushbu kechada ibodatlar bilan birga duolarni ham ko‘p qilishligimiz kerak. Nimalarni so‘rab duo qilishimiz haqida Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: “Men: “Ey Allohning Rasuli agar men qaysi kechaning Qadr kechasi ekanini bilsam u kechada nima deb duo qilay”, dedim. U zot: “Allohumma innaka afuvvun tuhibbul afva fa’fu anniy” (Ey Alloh, albatta sen o‘ta afv qilguvchisan, afv qilishni yaxshi ko‘rasan, meni afv qilgin), deb duo qiling”, dedilar”. Termiziy rivoyat qilgan.
Shunday ekan, bu muborak ming oydan ham yaxshiroq bo‘lgan qadr kechasini g‘animat bilib ko‘proq ibodat va duolar, tavba va istig‘forlar aytishga harakat qilaylik. Alloh taolodan amallarimizni qabul qilishini, duolarimizni ijobat etishini, hammamizni taqdirimizni oliy maqom etib ta’yin qilishni so‘rab iltijo qilaylik.
Barchalarimizga ushbu kecha muborak bo‘lsin!
Ziyouddin MIRSODIQOV,
Toshkent shahar Chilonzor tumanidagi
“Bo‘ta buva” jome masjidi imom xatibi
Otamdan qolgan saboqlar: Insonning qadri qiyin kunlarda bilinadi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Otam (Alloh rahmatiga olsin) mehnat faoliyatini 1960-yillarning boshlarida Nigeriyadagi Saudiya Arabistoni elchixonasida boshlagan edilar.
Elchixonada Zayd ismli yana bir xodim ishlardi. Negadir ular bir-birlari bilan unchalik chiqisha olishmasdi.
Bir kuni Zayd aka betob bo‘lib qoldi. Shunda otam, oralaridagi sovuq munosabatga qaramay, uni ziyorat qilishga bordilar. O‘sha davr odamlari his-tuyg‘ularidan ko‘ra burch va odobni ustun qo‘yar edilar.
Zayd aka yotoqda yotardi. Otam esa indamay o‘rnidan turib, uning oyoqlari ostiga shippagini qo‘yib berdilar.
Bu juda oddiy ko‘ringan harakat edi.
Ammo aynan shu kichik e’tibor ularning munosabatini butunlay o‘zgartirib yubordi.
O‘sha ziyorat keyinchalik qariyb 60 yil davom etgan mustahkam do‘stlikning boshlanishiga aylandi.
Zayd aka aslida olijanob fe’l-atvorli inson edi. Chinakam xarakterga ega odam eng kichik ezgulikni ham unutmaydi va uni qadrlaydi.
Otam bilan Zayd aka o‘rtasidagi do‘stlik yillar soni bilan emas, balki birgalikda boshdan kechirgan sinovlar va vaziyatlar bilan o‘lchanardi.
Har bir sinov ularning do‘stligini yanada mustahkamlab borardi.
Qiyin damlarda Zayd aka otamni qo‘llab-quvvatladi, otam ham kerak bo‘lganida Zayd akaga suyanch bo‘ldi.
Ularning fe’l-atvori, turmush tarzi va qarashlari turlicha edi. Ammo ularni umumiy qadriyatlar, o‘zaro hurmat va birgalikda bosib o‘tilgan hayot yo‘li birlashtirib turardi.
Donolar aytishadi: insonlar o‘rtasidagi munosabatlar asosan uch turga bo‘linadi:
- zavq va hordiq do‘stligi;
- manfaat do‘stligi;
- sinov va sadoqatga asoslangan do‘stlik.
Eng katta xatolardan biri – ana shu do‘stliklarning chegarasini adashtirishdir.
Masalan, ba’zi insonlar bilan faqat birga vaqt o‘tkazamiz, suhbatlashamiz, sayr qilamiz va h.k. Bu yillar davom etishi ham mumkin.
Lekin hayot sinovi kelmaguncha, bu munosabatning qanchalik mustahkam ekanini bilib bo‘lmaydi.
Ko‘p marta shunday bo‘ladiki, biz yillar davomida yaqin deb bilgan odamimiz eng kerakli paytda yonimizda bo‘lmaydi.
Aksincha, ayrim insonlar og‘ir kunlarda sadoqatini isbotlaydi.
Shuning uchun ham eng mustahkam do‘stlik – bu quvonchni ham, manfaatni ham, sinovni ham birgalikda yengib o‘ta oladigan do‘stlikdir.
Hayotda tamoyillaringizni baham ko‘radigan, og‘ir damlarda sizni yolg‘iz qoldirmaydigan bunday do‘stlar juda kam uchraydi.
Agar Alloh sizga shunday bir yoki ikki do‘stni nasib qilgan bo‘lsa, bu eng buyuk ne’matlardan biridir.
Otam bilan Zayd aka umrlarining katta qismini bir mamlakatda yashamaganlar.
Otam Jidda shahrida o‘z biznesini yo‘lga qo‘ydi. Zayd aka esa Saudiya Arabistoni Tashqi ishlar vazirligida faoliyatini davom ettirib, turli mamlakatlardagi elchixonalarda xizmat qildi.
Ular faqat bayramlarda yoki qisqa muddatlarga uchrashishardi. Shunga qaramay, masofa ularning do‘stligini zaiflashtirmadi. Aksincha, yillar o‘tgan sari bu rishta yanada mustahkamlanib bordi. Go‘yo ular har kuni uchrashib turganday edi.
Nega?
Chunki ularning do‘stligi manfaatga emas, samimiyat va sadoqatga qurilgan edi.
Ayrim insonlar oltinga o‘xshaydi. Ular sinovlarga duch kelgan sari yanada poklanadi, yanada porlaydi.
Boshqalari esa qalayga o‘xshaydi. Hayot olovi tegishi bilan erib, asl qiyofasi namoyon bo‘ladi.
Chinakam insonning qadri aynan qiyin kunlarda bilinadi.
Davron NURMUHAMMAD
