Rostgo‘ylik
Dinimizda rostgo‘ylik yuksak insoniy fazilatlardan hisoblanadi. Rostgo‘ylik, ahdga vafo va omonatdorlik jamiyat hayotida muhim o‘rin tutadi. Rostgo‘ylik yo‘q joyda o‘zaro ishonch va sadoqat yo‘qoladi. Agar bunday xislatlar hayotimizdan yo‘qolib boraversa, o‘zaro ishonchsizlik kuchayib, insonlar orasiga adovat urug‘ini tashlaydi. Natijada jamiyatda turli hil muammolar yuzaga keladi. Jamiyat taraqqiyot yo‘lidan ilgarilab borishi uchun uni tashkil etuvchi fuqarolar o‘zaro ishonch bilan, bir-birini qo‘llab-quvvatlab yashashi lozim. Bu xislatlar hayotning bir maromda davom etishini ta’minlaydi desak, aslo mubolag‘a bo‘lmaydi.
Alloh subhanahu va taolo insoniyatga yuborgan payg‘ambarlarning xulqlarida ko‘zga tashlanib turadigan ulug‘ hislatlardan biri rostgo‘ylik va sadoqat edi. Aksincha, yolg‘onchilik, ishonchsizlik va xiyonat kabi illatlar payg‘ambarlarga yot bo‘lgan.
Alloh taolo: “Ey mo‘minlar, Allohdan qo‘rqingiz va iymonlarida rostgo‘y bo‘lgan zotlar bilan birga bo‘lingiz”, deb marhamat qiladi. Demak, mo‘min-musulmonlar, avvalo Alloh taolodan qo‘rqishga, so‘ngra iymonida rostgo‘y insonlar bilan birga bo‘lishga buyurilmoqda.
Ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Rostgo‘ylik yaxshilikka olib boradi. Yaxshilik esa jannatga olib boradi. Kishi rost so‘zlab yuradi. Hattoki, Alloh huzurida siddiq (rostgo‘y) deb yoziladi. Yolg‘onchilik yomonlikka olib boradi. Yomonlik esa do‘zaxga olib boradi. Kishi yolg‘on so‘zlab yuradi. Hattoki, Alloh huzurida kazzob (yolg‘onchi) deb yoziladi”, dedilar (Muttafaqun alayhi).
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bu hadisi shariflarida rostgo‘ylik va yolg‘onchilikning o‘rtasini ajratib berib, har birining olib boradigan manzilini ham ta’kidlab keltirmoqdalar. Har bir mo‘min-musulmon Robbisining huzurida siddiq (rostgo‘y) deb yozilmoqligi uchun yolg‘onchilikdek dinimizda katta gunoh bo‘lgan ishlardan o‘zini saqlamoqligi lozim ekan.
Rostgo‘ylik va sadoqat jamiyat uchun ham juda zarur. Qaysi jamiyatda ahdga vafo, sadoqat va rostgo‘ylik keng yoyilsa, ana shu jamiyat isloh topib, fuqarolar o‘rtasida o‘zaro ishonch ortadi, mehr-oqibat kuchayadi, oldi-berdi va savdo-sotiq ishlarida xiyonat va aldamchilik barham topadi.
Alloh subhanahu va taolo barchalarimizni gunoh ishlardan o‘zi saqlab, dunyo va oxiratimizga manfaatli bo‘ladigan amallarga yo‘llasin amin.
M.Muhammadjonov,
Uchko‘prik tumani “Kushki turkon” masjidi imom-noibi
Manbalar asosida tayyorlandi
Muhammad Hassan Samarqandda islomofobiyaga qarshi kurashning eng muhim yechimini ma’lum qildi
Joriy yilning 7 iyul sanasida Toshkentda start olgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi doirasida Samarqand shahrida o‘tkazilayotgan “Imom Moturidiy merosi: mo‘tadillik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat poydevori” mavzusidagi xalqaro konferensiyada misrlik ekspert Muhammad Hassan Imom Moturidiyning aql, tanqidiy tafakkur va mo‘tadillikka asoslangan ta’limotini bugungi tahdidlarga qarshi eng muhim ma’rifiy yechimlardan biri sifatida baholadi. Uning ta’kidlashicha, ekstremizmga qarshi kurash xavfsizlik choralari bilan cheklanmasdan, yoshlarda mustaqil fikrlashni shakllantirish va islomning insonparvarlik mohiyatini zamonaviy media orqali keng targ‘ib qilish bilan birga olib borilishi lozim, xabar bermoqda iccu.uz.
I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi doirasida Samarqand shahrida o‘tkazilgan “Imom Moturidiy merosi: mo‘tadillik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat poydevori” mavzusidagi xalqaro konferensiyada Misr Arab Respublikasi Dorul Ifto huzuridagi Ekstremizm va islomofobiyani o‘rganish bo‘yicha “Salam” markazi direktori Muhammad Hassan qatnashdi.
Misrlik olim o‘z chiqishida Imom Moturidiy ta’limoti nafaqat tarixiy-ilmiy meros, balki bugungi kunda dunyo hamjamiyati duch kelayotgan eng dolzarb muammolarga munosib javob bera oladigan hayotiy metodologiya ekanini ta’kidladi.
«Imom Moturidiy — bu aql maktabidir. Uning ilmiy metodologiyasi zamonaviy voqelik uchun ham ko‘plab yechimlarni taqdim etadi. Bugun biz kuzatayotgan muammolarning katta qismi aynan aql va naql uyg‘unligiga asoslangan haqiqiy ilmiy yondashuvning hayotimizda yetarlicha qaror topmagani bilan bog‘liq», — dedi olim.
Muhammad Hassan o‘zining ekstremizm va radikal g‘oyalarni monitoring qilish sohasidagi ko‘p yillik tajribasiga tayanib, bugungi kunda dunyoda kuzatilayotgan ko‘plab tahdidlar ilm va ma’rifat orqali bartaraf etilishi mumkinligini qayd etdi. Uning ta’kidlashicha, Imom Moturidiy asos solgan aqliy-tahliliy yondashuv aynan shu maqsadga xizmat qiladi.
Shu munosabat bilan u terrorizmga oid xalqaro statistik ma’lumotlarni keltirib, mavjud vaziyatning o‘ta ziddiyatli ekaniga e’tibor qaratdi.
«Dunyoda terrorizm qurbonlarining qariyb 97 foizi musulmonlardir. Biroq ayni paytda terrorizm haqida so‘z ketganda birinchi navbatda musulmonlar ayblanadi. Bu jiddiy tahlilni talab qiladigan o‘ta murakkab holatdir», — dedi u.
Misrlik olim ekstremistik tashkilotlar faoliyatini tahlil qilish jarayonida ularning deyarli barchasi takfirchilik g‘oyasiga tayanishi aniqlanayotganini ta’kidladi.
«Biz o‘rgangan barcha terrorchi tashkilotlar o‘zlaridan boshqa musulmonlarni kofir deb hisoblaydi. Ular uchun haqiqiy musulmonlar — faqat o‘zlarining kichik guruhi. Bu esa Imom Moturidiy belgilab bergan aqidaviy tamoyillarga mutlaqo zid yondashuvdir», — dedi Muhammad Hassan.
U Imom Moturidiyning «Kitob at-tavhid» asarida bayon etilgan «dinni anglashning asosi aql va tafakkurdir, ko‘r-ko‘rona taqlid esa insonni haqiqatga yetaklamaydi» degan g‘oyasiga to‘xtalib, mazkur tamoyil bugun ham ekstremizmga qarshi kurashda dolzarb ahamiyat kasb etishini qayd etdi.
Olim yoshlar tarbiyasi masalasiga ham alohida e’tibor qaratib, farzandlarda faqat itoat emas, balki mustaqil fikrlash, mulohaza qilish va savol berish ko‘nikmalarini shakllantirish muhimligini ta’kidladi.
«Itoat yaxshi fazilat. Biroq u albatta aql, mulohaza va ishontirish bilan uyg‘un bo‘lishi kerak. Ana shunda farzandlarimiz turli radikal oqimlar ta’siriga tushib qolmaydi», — dedi u.
Shuningdek, Muhammad Hassanning qayd etishicha, Imom Moturidiyning boy ilmiy merosini akademik muhit bilangina cheklab qo‘ymasdan, zamonaviy axborot maydoni orqali keng jamoatchilikka yetkazish bugungi kunning ustuvor vazifasi.
«Biz Imom Moturidiy merosini kitoblar sahifasidan ijtimoiy tarmoqlarga olib chiqishimiz kerak. Uni qisqa videolar, podkastlar, multimedia loyihalari va boshqa zamonaviy formatlarda keng auditoriyaga yetkazish vaqti keldi. Bu bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir», — dedi olim.
Shuningdek, misrlik olim mazkur yo‘nalishda diniy ulamolar, tadqiqotchilar, jurnalistlar, media mutaxassislari va kreativ industriya vakillarining hamkorligini yo‘lga qo‘yish muhimligini qayd etdi. Ta’kidlanganidek, Imom Moturidiyning aql, bag‘rikenglik va mo‘tadillikka asoslangan ta’limotini zamonaviy kommunikatsiya vositalari orqali keng targ‘ib qilish ekstremizmga qarshi ma’rifiy immunitetni mustahkamlash, yosh avlod ongida sog‘lom diniy tafakkurni qaror toptirish hamda islomning insonparvarlik mohiyatini dunyo jamoatchiligiga to‘g‘ri yetkazishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
