Hakimul ummat, Mavlono Ashraf Ali Tahanoviy rahmatullohi alayh shunday deydilar:
Ulamolar aytadilarki, ro‘zaning bu darajada o‘ta fazilatli bo‘lishining sababi, unda ziyoda ixlos bo‘lishi va riyo yo‘qligidir. Hattoki, agar biror kimsa riyo (xo‘jako‘rsinlik) qilsa ham, o‘shandayam riyo bo‘la olmaydi. Boshqa ibodatlarning xilofidaki, ularda riyo qilishlik ila riyo bo‘la oladi. Shu sababdan ro‘zada izhori qovliyga (ya’ni, men ro‘zaman deb til ila oshkor qilishlikka) ham ijozat bor.
Bu yerda ikki da’vo bor. Biri, oshkor qilishlikka ijozat, ikkinchisi, bu o‘rinda oshkor qilishlik ila ham riyo bo‘lmaydi, deyishlik.
Ijozatning dalili shuki, hadisi sharifda "Qachonki, sizlardan biringiz ro‘zador bo‘lsa va u bilan birov janjallashsa, u holda men ro‘zadorman desin" deyilgan. Nabiy sollallohu alayhi vasallam izhori qovliyga ijozat berganlar.
Endi, oshkor qilishlik ila ham riyo bo‘lmasligi qoldi. Buning sababi shuki, unda ixlos shu darajada kuchliki oshkor qilishlik ila ham riyo bo‘lmaydi. Holbuki, tashdan qaraganda til ila "men ro‘zadorman" deyishlik ila riyo bo‘lib qolishi shubha qilinadi. Biroq men aytamanki, o‘shanda ham riyo bo‘lmaydi. Buning sababi shuki, avvalo jaliy ibodat (ya’ni, shakl va hay’ati ko‘rinib turgan ibodat) masalan, aynan namozda ham uning suratini o‘zi fe’lga dalolat qiladi. U surat bu ibodatdir, bu namozdir deydi. Bu yerda (ro‘zada) esa surat o‘zi til ila aytishligidan ham u haqiqatda ro‘zadormi yoki ro‘zador emasligi ma’lum bo‘ladimi?. Chunki, agar biror ro‘zador bo‘lmagan kimsa ham men ro‘zadorman desa, u holda uning da’vosi eshituvchilar nazdida rost bo‘ladi.
Agar biror kimsa, "men ro‘zadorman" deyishlik ila nega riyo bo‘lmaydi? desa, uning javobi shuki, haqiqatda bundan riyo bo‘lmaydi. Yo‘qsa, Nabiy sollallohu alayhi vasallam unga ijozat bermas edilar. Magar, hadisda mavjudki, "Ro‘zada janjallashish yo‘q. Agar biror kimsa uni haqorat qilsa, u holda men bugun ro‘zaman, shuning uchun hech narsa demayman desin" deyilgan.
Qachonki, hadisda izhori sovmga (ya’ni, ro‘zasini oshkor qilishga) ijozat bo‘lsa, u holda men ro‘zaman, men ro‘zaman, deyishlik ila ham riyo bo‘lmaydi. Yo‘qsa, riyoga ijozat lozim keladi va bu mumkin emas. Bu naqliy javobdir.
Aqliy javob shuki, men ro‘zaman deyishlik ila qanday qilib riyo bo‘lishi mumkin? Chunki, bu da’voning rost ekanligini bilishning biror surati yo‘q. Ehtimol, u g‘uslxonaga borib, suv ichgan bo‘lishi va tashqariga chiqib "men ro‘zadorman" degan bo‘lishi mumkin. Shuning uchun "men ro‘zaman" deyishlik ila ham riyo bo‘lmaydi.
Ha, agar biror shaxs riyo qasdi (niyati) ila bu jumlani aytsa, xuddi bugungi kunda ro‘zadorlar bugun saharlikka tura olmadik, saharlik qilmasdan ro‘zamiz, deb aytib yurganlari kabi. Goho chanqoqlik va hokazolardan shikoyat qiladilar. Bunda qasdi riyo (ya’ni, ho‘jako‘rsinlikni niyat qilishlik) gunohi bo‘ladi. Chunki, riyo gunoh bo‘lgani kabi, uni qasd qilishlik ham gunohdir. Magar bu yerda riyoning haqiqati mavjud emas.
Qachonki, unda riyo bo‘lmasa, u holda ixlos bo‘ladi. Qaysi ibodatda ixlos bo‘lsa, u holda u fazilatga sabab bo‘ladi. Endi, ro‘zada ixlos ziyoda bo‘lgach, uning fazilati yanada ziyoda bo‘ladi.
Chunonchi, ulamolar ro‘zaning xos fazilati aynan ixlos sababidandir deb ochiq-oydin ham yozganlar.
"Muborak Ramazon ahkomlari" kitobidan. Urdu tilidan
Toshkent shahar, Uch-tepa tumani, "Hazrati Ali" masjidi noibi-imomi Abdulqayyum Komil tarjimasi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati