Hadislarda virus haqida so‘z bormi?
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam virus haqida nima deganlar?
Ushbu holatda ham namozni jamoat bilan ado etish kerakmi?
Hozirgi kunda keng tarqalayotgan koronavirus (SOVID-19) hukumatlarni va axborot agentliklarini butun dunyo aholisiga foydali bo‘lgan eng aniq ma’lumotlar va kerakli ko‘rsatmalar berishni talab qilmoqda. Chunki virus butun dunyo bo‘ylab tarqalib ketdi. Shuningdek shifokorlar, epidemiya va pandemiya soha mutuxasislariga talab oshmoqda.
Immunolog doktor Entoni Fossi va tibbiyot muxbiri doktor Sanjay Gupta kabi mutaxasislar kasallikning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena va karantin qoidalariga rioya qilish, odamlardan ajralib olib uyda o‘tirish (SOVID-19) ga qarshi eng samarali vosita deb aytishmoqda.
Epidemiya vaqtida shaxsiy gigiyenaga rioya qilishni va karantin qoidalariga amal qilishni kim tavsiya qilganini bilasizmi?
Muhammad sollallohu alayhi vasallam, bundan 1400 yil avval.
U zot sollallohu alayhi vasallam halokatga olib boradigan kasalliklarning mutaxassisi emasdilar. Shunday bo‘lsa-da hozirgi zamonda keng tarqalayotgan koronavirus kabi kasalliklarning oldini olish va unga qarshi kurashish bo‘yicha ma’lumotlarag ega edilar.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday yuqumli kasalliklar haqida: “Agar sizlar u (kasallik) biror yerda tarqaganini eshitsangiz u yerga bormang. Agar siz yashayotgan yerda (u kasallik) tarqagan bo‘lsa u yerdan chiqmang”, deganlar.
Shuningdek, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kasal odam sog‘lom odamning oldiga bormasin”, deganlar.
Shuningdek Rasululloh sollallohu alayhi vasallam odamlarni kasallikdan himoya qiladigan tozalik qoidalariga amal qilishga da’vat qilardilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning quyidagi hadislariga e’tibor bering: “Poklik iymondandir”.
“Taomning barakasi undan oldin (ikki qo‘lni) yuvishdir va undan keyin (ikki qo‘lni) yuvishdir”.
Nabiy sollallohu alayhi vasallam og‘riqdan ozor chekayotgan odamlarga nima qilishga buyurganlar?
U zot sollallohu alayhi vasallam odamlarni tibbiyot bilan davolanishga chaqirib: “Ey Allohni bandalari, davolaninglar. Albatta Alloh taolo o‘limdan boshqa dardga shifo beradi”, deb marhamat qilganlar.
Muhimi shundaki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam mantiq va aqida o‘rtasidagi muvozanatni idrok etganlar. Oxirgi kunlarda ba’zi odamlar karantin va o‘z o‘zini himoya qilish uchun uyda o‘tirishdan jamoat bilan namoz o‘qishni afzal deyishmoqda.
To‘g‘ri, namoz o‘qish Robbimizning bandalariga buyurgan buyrug‘idir. Lekin ushbu holatda namozni uyda ado etgan ma’qul. Kasallikdan tuzalish uchun uning sabablariga amal qilish kerak.
Quyidagi qissani tafakkur qilib ko‘ring: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tuyasini bog‘lamasdan tark qilgan bir sahroyi kishini ko‘rdilar. Sahroyidan tuyani bog‘lab qo‘ymaganining sababini so‘radilar. Badaviy Allohga tavakkal qilganini aytdi. Rasululloh sollallohu alyhi vasallam: “Uni bog‘lab qo‘y, keyin tavakkal qil dedilar”.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam odamlarga din ishlarida maslahat qilishni buyurdilar. Lekin barcha odamlar yaxshi hayot kechirishlari uchun turli xil kasalliklardan himoyalanish, buning uchun ma’lum qoidalarga amal qilish lozim ekanini buyurdilar.
Boshqacha qilib aytganda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam odamlarga aql bilan ish tutishlarini tavsiya qildilar.
Hazrati Umar roziyallohu anhu Shomga borganlarida u yerda vabo tarqalganini eshitib orqaga qaytishga qaror qildilar.
Shunda Abu Ubayda roziyallohu anhu:
«Allohning qadaridan qochibmi?» dedi.
Hazrati Umar roziyallohu anhu unga:
«Shuni sendan boshqa aytsa bo‘lmasmidi? Ha, Allohning qadaridan, Allohning qadariga qochamiz. Aytgin-chi, agar sening tuyalaring bo‘lsa-yu ular ikki bo‘lingan bir vodiyga tushsalar. Bo‘laklarning biri serhosil bo‘lsa-yu boshqasi quruq bo‘lsa, hosildorida boqsang ham Allohning qadari ila boqasan, qurug‘ida boqsang ham Allohning qadari ila boqasan. Shunday emasmi?» dedilar.
Manba: azon.uz
Iordaniya fatvo hay’ati: Sotilayotgan mahsulotda yo‘q sifatlarni bor deb da’vo qilish harom!
Iordaniya fatvo tashkiloti (Doiratul-ifto al-urduniyya) tomonidan savdo-sotiqda mahsulot qadog‘iga noto‘g‘ri ma’lumotlarni yozish va aslida yo‘q bo‘lgan xususiyatlarni da’vo qilishning hukmiga oid savolga oydinlik kiritildi. Unda ta’kidlanishicha, mazkur fatvo tashkilotiga quyidagicha savol kelib tushgan:
Savol: Biz bir mahsulot ishlab chiqarib sotamiz. Uning qadog‘iga kaloriya miqdorini “200 kkal atrofida” deb yozib qo‘ygan edik. Aslida esa uning kaloriyasi bundan ko‘proq. Biz shu holatida undan juda ko‘p miqdorda sotib yubordik. Shuni ham ta’kidlash kerakki, agar qadoqqa kaloriya miqdorini asl holicha ko‘proq qilib yozganimizda ham mahsulotning narxi o‘zgarmasdi. Shu qilgan ishimizning hukmi qanday bo‘ladi va endi nima qilishimiz kerak?
Ushbu savolga Iordaniya fatvo hay’ati ulamolari shunday javob berishgan:
“Javob: Allohga hamdlar bo‘lsin, Payg‘ambarimizga salovat va salomlar bo‘lsin!
Islom dinida savdo-sotiq va o‘zaro muomalalarda yolg‘on gapirish va aldash qat’iyan harom qilingan. Alloh taolo marhamat qiladi:
وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ
«Ular (ya’ni, mo‘minlar) o‘zlariga ishonilgan omonatlarga va (o‘zgalarga) bergan ahdu paymonlariga rioya qilguvchi kishilardir» (Mo‘minun surasi, 8-oyat).
Boshqa oyatda esa:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
«Ey, iymon keltirganlar, Allohga taqvo qilinglar va sodiqlar ila birga bo‘linglar», deyilgan (Tavba surasi, 119-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا (رواه مسلم)
«Kim bizni aldasa, bizdan emas» (Imom Muslim rivoyati).
Tovarga unda aslida yo‘q bo‘lgan sifatlarni nisbat berish (masalan, qadoqqa noto‘g‘ri ma’lumot yozish) yolg‘on va firibgarlik hisoblanadi. Arzimas dunyoviy manfaatlarni deb yolg‘on gapirish va aldashning haromligi hech kimga sir emas. Iordaniya Fatvo kengashining 101-sonli qarorida shunday deyiladi:
“Musulmon kishi xoh tojir bo‘lsin, xoh savdo vakili yoki boshqa vazifada bo‘lsin, barcha so‘zlarida rostgo‘y bo‘lishi, o‘zi reklama qilayotgan va sotayotgan har qanday mahsulot haqidagi haqiqatni doim ochiq bayon qilishi shart. Qanday holat bo‘lmasin, yolg‘on gapirish va odamlarni chalg‘itish haromdir. Payg‘ambarimiz alayhissalom aytganlaridek: «Rostgo‘ylikni lozim tutinglar, chunki rostgo‘ylik yaxshilikka boshlaydi. Yaxshilik esa jannatga boshlaydi. Kishi rost gapiraversa va rostgo‘ylikni istashda bardavom bo‘laversa, Allohning huzurida «siddiqlardan» deb yoziladi. Sizlar yolg‘ondan hazir bo‘linglar, chunki yolg‘on fujurga boshlaydi. Fujur esa do‘zaxga boshlaydi. Kishi yolg‘on gapiraversa va yolg‘onchilikni istashda bardavom bo‘laversa, Allohning huzurida «kazzoblardan» deb yoziladi» (Muttafaqun alayh). Va yana shunday deganlar: «Kim bizni aldasa, bizdan emas» (Imom Muslim rivoyati). Va yana: «Musulmon musulmonning birodaridir. Musulmon kishi o‘z birodariga biror aybli narsani sotsa, albatta, uni bayon qilishi shartdir» (Imom Ibn Moja rivoyati)”.
Savdo-sotiqda bilib-bilmay yolg‘on va firibgarlikka yo‘l qo‘ygan kishi zudlik bilan Alloh taologa chin dildan tavba qilishi vojibdir. Buning uchun darhol mazkur noto‘g‘ri ishni to‘xtatib, mahsulot qadog‘idagi noto‘g‘ri ma’lumotlarni to‘g‘rilash, xaridorlarni bu holatdan xabardor qilish, bunday ishga qaytmaslikka qat’iy qaror qilish va qilgan ishiga pushaymon bo‘lib, Allohdan ko‘p mag‘firat so‘rash hamda yaxshi amallarni ko‘paytirish lozim bo‘ladi.
Shuni ham ta’kidlash kerakki, modomiki mahsulotning narxi undagi noto‘g‘ri ma’lumot sababli oshmagan ekan (ya’ni kaloriyasi boshqacha yozilganda ham narx bir xil bo‘lsa), foydaning qaysidir qismini ajratib tashlash talab etilmaydi. Chunki o‘rtada qaytarilishi kerak bo‘lgan farq yo‘q. Biroq, topilgan daromadni poklash va ko‘ngilni xotirjam qilish maqsadida yaxshilik yo‘llariga sadaqa qilib yuborish maqsadga muvofiqdir.
Xulosa qilib aytganda, sotilayotgan mahsulotda aslida yo‘q bo‘lgan sifatlarni bor deb da’vo qilish haromdir. Bu Islomda taqiqlangan yolg‘on va aldov sanaladi. Bunday ishga qo‘l urgan kimsa darhol chin tavbaga shoshilishi lozim, daromadni poklash uchun esa sadaqa qilishi maqsadga muvofi bo‘ladi. Vallohu a’lam”.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi
