Buxoro – Islom madaniyati poytaxti: Faxrli shahar
Islom hamkorlik tashkiloti (IHT) tarkibidagi muassasalardan biri – Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo‘yicha Xalqaro islom tashkiloti (ISESCO) 2020 yilda O‘zbekistonning ko‘hna va boqiy shahri – Buxoroi sharifni Islom madaniyatining poytaxti deb e’lon qildi.
Kurrai zaminda shaharlar juda ko‘p. Ularning hammasi ham o‘z xalqi uchun aziz va mo‘tabar. Ammo yer yuzida sharif shaharlar sanoqli. Ana shunday shariflik maqomiga ega bo‘lgan, “Ilm maskani”, “Zebu ziynat shahri”, “Faxrli shahar”, “Ochiq shahar”, degan ma’noni anglatuvchi – Buxoroi sharif yakkayu yagonadir.
Arxeologik ma’lumotlarga ko‘ra, Buxoroga miloddan avvalgi 1-ming yillik o‘rtalarida asos solingan. Uning nomi ilk o‘rta asr Xitoy manbalarida An, Ansi, Ango, Buxo, Buku, Buxe, Buxaer, Buxuaer, Buxala, Buxuala, Fuxo, Puxuala va boshqa nomlar bilan atalgan. Bu atamalardan avvalgi uchtasi Buxoroning xitoycha nomlari bo‘lib, qolgani “Buxoro” so‘zining xitoy tilidagi talaffuzidir. O‘rta asr arab manbalarida esa Buxoro Numijkat, Navmichkat, Bumichkat (Yangi qo‘rg‘on), Al-Madina as-sufriyya (Mis shahar), Madinat at-tujjor (Savdogarlar shahri), Foxira (Faxrli shahar) kabi nomlar bilan tilga olingan.
“Buxoro” atamasi sanskritcha “vixora” so‘zining turkmo‘g‘ulcha shakli – “buxor” (“ibodatxona”) dan kelib chiqqan deb taxmin qilingan. Keyingi tadqiqotlarda bu atama so‘g‘diycha “bug‘” yoki “bag” hamda “oro” (“jamol”) so‘zlaridan iborat degan fikr ilgari surilmoqda.
Sayohatchilar kundaliklarida Buxoro – “Sharq Venetsiyasi”, “Rimning tengdoshi”, buxoroliklar esa “O‘rta Osiyoning parijliklari” kabi nomlar bilan ataladi.
XI asr butun O‘rta Osiyo shaharlari jug‘rofiyasi va tarixini tadqiq etgan Yoqut Hamaviy “Muj’am al buldon” asarida “Movarounnahrning ko‘rki to‘rt tomonda joylashgan shahardir. Birinchisi, ilmu fazl manbai bo‘lgan Buxoro. Uning tuprog‘i Rum va Chin mamlakatlariga faxrdir”, deb yozadi. XIII asr tarixchisi Ibn Muhammad Juvayniy “Tarixi jahon kushoy” kitobida Buxoroning fazilati haqida bunday deydi: “Buxoro mashriq shaharlaridan biri bo‘lib, “Qubbatul Islomdir”. U tomonda, ya’ni Movarounnahrda Madinat ul-islom (Madina) o‘rnida bo‘lib, fuqarosi faqihlar va olimlar nuri bilan bezalgan. Buxoro qadimdan har yerda har qanday din olimlari, ahllari to‘planadigan joy bo‘lib qolgan”.
Buxoro musulmon sharqi fan, ma’rifat va ilohiyotning rivojlanishiga ham ulkan hissa qo‘shib, mumtoz o‘rta asrlar musulmon olamida IX asrda “Qubbat ul-islom” (“Islom dinining gumbazi”) va XIII asrda “Buxoroi sharif” (“Sharofatli shahar”) nomlari bilan shuhrat topgan.
Qariyb o‘ttiz asrlik tarixga ega Buxoro bugun ham dunyo xalqlari tomonidan izzat-ikrom, hurmat va ehtirom ila tilga olinadi. Sharq gavhari, jahon mo‘jizasi, nurli shahar, Markaziy Osiyo durdonasi, Osiyo javohiri nomlari bilan yanada shuhrat topib, boy o‘tmishi va shonli kelajagi boqiy yashab, tillarda doston bo‘lmoqda.
Shavkat BOBOJONOV
O‘zR FA Tarix instituti tayanch doktoranti
“Islom nuri” gazetasining 2020 yil 1-sonidan
"Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonni butunlay o‘zgartirdi" — Ilhom Aliyev
Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev O‘zbekistonning so‘nggi yillardagi taraqqiyoti va Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida mamlakatda amalga oshirilgan o‘zgarishlarga yuqori baho berdi.
U Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston rahbarligiga kelgan davrdagi vaziyat bilan bugungi holat o‘rtasida katta farq borligini ta’kidladi.
"Shavkat Miromonovich O‘zbekistonga rahbarlik qilishni boshlaganida vaziyat butunlay boshqacha edi. Buni O‘zbekiston fuqarolari ham, biz ham juda yaxshi bilamiz. Shu sababli u mamlakatni rivojlanish yo‘liga qo‘yish hamda davlatning iqtisodiy jihatlarini noldan shakllantirish uchun katta kuch bilan ishlashiga to‘g‘ri keldi", — dedi Ilhom Aliyev.
Ozarbayjon rahbari sanoat va qishloq xo‘jaligini rivojlantirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish borasidagi ishlarga ham to‘xtaldi.
"Bugun biz butunlay boshqacha O‘zbekistonni ko‘rib turibmiz — jahon hamjamiyatining juda hurmatga sazovor a’zosiga aylangan O‘zbekistonni. Sanoatni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi, energetika, transport infratuzilmasi bilan bog‘liq masalalar juda tezkor va samarali hal etilmoqda", — dedi u.
Ilhom Aliyevning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekistonda amalga oshirilgan ishlar va islohotlar ikki davlat o‘rtasidagi hamkorlik loyihalari uchun ham muhim zamin yaratgan.
"Shavkat Mirziyoyev va uning jamoasi tomonidan O‘zbekiston uchun qilingan ishlar va bu islohotlar bo‘lmaganida, birorta ham hamkorlik loyihasini amalga oshirishning imkoni bo‘lmasdi", — dedi Ozarbayjon Prezidenti.
Shuningdek, u Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston rahbarligiga kelguniga qadar ikki mamlakat o‘rtasida birorta ham qo‘shma loyiha bo‘lmaganini ta’kidladi.
Ayni paytda tomonlar o‘zaro tovar aylanmasini 1 milliard dollarga yetkazishni maqsad qilgan. Ilhom Aliyev bu ko‘rsatkichni uzoq muddatli orzu emas, balki yaqin ikki yilda amalga oshadigan natija sifatida baholadi.
"Bugun biz 1 milliardlik tovar aylanmasi haqida gaplashyapmiz. Bu qandaydir uzoq muddatli orzu emas, yaqin ikki yilda amalga oshadigan ishdir", — dedi u.
Ozarbayjon rahbari ikki tomon iqtisodiyoti ehtiyoj sezayotgan sohalardagi investitsiya loyihalari va o‘zaro sarmoyalar ham muhokama qilinganini qayd etib, bunday hamkorlik ikki davlatning parallel ravishda rivojlanishi natijasida yuzaga kelganini qayd etdi.
