Shar’iy nikoh noqonuniy bo‘lmasin!
Insonning baxtu kamoli, jamiyatda qanday maqomga ega bo‘lishi ko‘p jihatdan oilaga, undagi ma’naviy muhit barqarorligiga bog‘liq. Lekin yuz berayotgan oilaviy ajrimlar tufayli ota mehridan benasib voyaga yetayotgan farzandlar ham, afsuski, ko‘payib bormoqda.
Oilaviy ajrimdan, avvalo, ayol, voyaga yetmagan bola aziyat chekmoqda. Ayrim hollarda oiladagi turli kelishmovchiliklar tufayli yosh oila parokanda bo‘lib, afsuski, norasidalarning moddiy ta’minoti, ruhiyati, tarbiyasi, taqdiri, kelajagi savol ostida qolmoqda.
Ajrimlarning oldini olish, oilani mustahkamlashga targ‘ib qilishga mas’ul bo‘lgan shaxslarning shar’iy nikohni noqonuniy bo‘lishiga sababchi bo‘lishlari yanada achinarli holatdir. Shar’iy nikohni belgilangan tartiblarga zid ravishda norasmiy shaxs tomonidan o‘qilishi esa ushbu nikohni noqonuniy bo‘lishiga olib keladi.
Bu kabi salbiy holatlarga yo‘l qo‘ymaslik bo‘yicha O‘zbekiston musulmonlari idorasi tomonidan ishlar olib borilmoqda. Olib borilayotgan amaliy va targ‘ibot ishlariga qaramay, noqonuniy nikohlar uchrab turibdi.
Hozirgi kunda joylarda, ayniqsa, chekka hududlarda odamlar orasida «mulla» yoki «domla» deb tanilgan kimsalar mana shunday ishlarga qo‘l yorayotganlari kuzatilmoqda. Masalani chuqurroq o‘rganib, tahlil qilsak, bu ishlar juda xato ekaniga amin bo‘lamiz.
Chalasavod, ya’ni diniy va dunyoviy ilmlarni egallamagan, tegishli hujjat – shahodatnomasi yo‘q, o‘zini o‘zi «domla» deb nomlab, shar’iy hukmlarni bilmagan, hatto, oddiy shar’iy masalalarni ham anglamaydigan kishi qanday qilib, shar’iy nikoh o‘qish kabi mas’uliyatli ishga qo‘l urushi mumkin.
Mana shunday norasmiy shaxslar o‘zboshimchalik bilan nikoh shartlariga amal qilmay, so‘rab-surishtirmay, tibbiy ko‘rik xulosasi va FHDYO bo‘limlari guvohnomasini olmagan, yana achinarlisi, nikoh yoshiga ham to‘lmagan yoshlarning nikohlarini o‘qishi oqibatida turli salbiy holatlar yuz bermoqda.
Masalan, ona va bola salomatligiga jiddiy ziyon yetmoqda. O‘zbekiston musulmonlari idorasiga shikoyat qilinayotgan oilaviy masalalarni tahlil qilinsa, aksar holda FHDYO ro‘yxatidan o‘tmagan oilalarda ajrim ko‘pligi va bunday hollarda ayollar o‘z huquqlarini himoya qila olmayotganlari ma’lum bo‘lmoqda. Natijada, oilalar parokanda bo‘lib, bolalar tirik yetim bo‘lish kabi noxush holatlar yuzaga kelmoqda.
Hozirgi kunda, shar’iy nikoh o‘qishga loyiq bo‘lmagan, norasmiy kishilar tomonidan nikoh o‘qilishi yuqoridagi bir qancha muammolarga sabab bo‘layotgani uchun bunday shaxslarga javobgarlik qo‘llanmoqda. Agar noqonuniy nikoh o‘qishga chora ko‘rilmas ekan, juda ko‘pchilik oilalar bunday o‘zboshimchalikdan zarar ko‘rishi aniq.
Shar’iy nikoh shartlariga hukumat tomonidan berilgan Fuqarolik holati bo‘yicha dalolatnoma yozish guvohnomasi bo‘lishini ham muhim shartlardan biri deb e’tirof qilish o‘rinlidir. Norasmiy kishilarning ushbu guvohnomani surishtirmay nikoh o‘qishlari yosh oilalarning ijtimoiy huquqlarini kamsitish bo‘lsa, rasmiy imomlarning bunday guvohnomani so‘rab, so‘ng nikoh o‘qishlari yosh oilaning ijtimoiy huquqini muhofaza qilishdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasining “Shar’iy nikohdan o‘tish odoblari” haqidagi fatvosida nikoh marosimi diyorimizda qadimdan milliy va diniy udumlar asosida amalga oshirib kelingani bayon qilingan. Shar’iy nikohdan o‘tish uchun kelin-kuyovlardan talab qilinadigan shart va odoblar bor.
Hanafiy mazhabi mo‘tabar manbalaridan «Durrul muxtor» kitobining «Nikoh fasli»da bunday deyiladi: “Odamzodga nikoh va imondan boshqa hatto jannatda ham davom etadigan ibodat yo‘q. Oila shunday saodatbaxsh bir bog‘ki, u hatto jannatda ham davom etadi. Har qanday shartnoma ma’lum muddatdan so‘ng kuchini yo‘qotadi, ammo bir-birlaridan rozi bo‘lgan umr yo‘ldoshlarning birgalikdagi hayoti o‘lim bilan ham tugamaydi”.
Shunday ekan, mamlakatimizda oila davlat va jamiyat himoyasida. Binobarin, uni mustahkamlash har bir fuqaro, ayniqsa, mas’ul lavozimda o‘tirgan shaxslar zimmasidagi eng muhim vazifadir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo hay’ati
Pol Kapur: «Bu yerda tarixni nafaqat ko‘rasiz, balki uni his qilasiz»
AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdi, xabar bermoqda iccu.uz.
Islom sivilizatsiyasining ko‘p asrlik tarixi, uning ilm-fan, madaniyat va ma’rifat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ekspozitsiyalarida yaxlit va ta’sirchan tarzda namoyon etilgan. Tashrif davomida Samir Pol Kapur islomgacha bo‘lgan davr sivilizatsiyalaridan tortib, Yangi O‘zbekiston davriga qadar bo‘lgan tarixiy jarayonlarni aks ettiruvchi galereyalar, buyuk allomalarning ilmiy-ma’rifiy merosi, noyob qo‘lyozmalar, muqaddas yodgorliklar hamda zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida yaratilgan interaktiv ekspozitsiyalar bilan yaqindan tanishdi.
Mehmon ekspozitsiyalarning mazmunan izchilligi va tarixiy jarayonlarni bir-biri bilan uzviy bog‘liq holda namoyon etish usuliga alohida e’tibor qaratdi. Uning qayd etishicha, bu yerda muzey eksponatlari orqali o‘tmish haqida ma’lumot olish bilan cheklanib qolmay, tarixiy davrlar ruhini his qilish, ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni anglash imkoni ham mavjud.
Samir Pol Kapur o‘z taassurotlarini quyidagicha ifodaladi:
«Bu muhtasham maskan. Islom tarixi va madaniyatining asrlar davomidagi taraqqiyoti bilan yaqindan tanishish men uchun unutilmas tajriba bo‘ldi. Bu yerda tarixni shunchaki kitob sahifalari orqali emas, balki o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rasiz, uni his qilasiz va go‘yo o‘sha davrlarning ichida bo‘lasiz. Shu bois ushbu noyob maskanni barpo etishga hissa qo‘shgan barcha insonlarga samimiy minnatdorchilik bildiraman.
Yoshlarga ham bu yerga kelishni albatta tavsiya qilaman. Chunki bu maskan nafaqat tarixni o‘rganish, balki o‘tmish bilan kelajak o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni anglash imkonini beradi. Men uchun eng esda qolarli lahzalardan biri Qur’oni karimga bag‘ishlangan golografik namoyish bo‘ldi. U menda katta taassurot va hayajon uyg‘otdi.
Menimcha, bu dargoh islom sivilizatsiyasining jahon tamadduniga qo‘shgan ulkan hissasini butun dunyoga namoyon etishga xizmat qiladi. Shuning uchun har bir inson bu yerga tashrif buyurib, ana shu boy va bebaho meros bilan shaxsan tanishishi lozim».
Pol Kapurning fikricha, Markazning ahamiyati uning tarixiy merosni namoyon etish bilangina cheklanmaydi. Ushbu maskan yosh avlod uchun o‘tmish saboqlarini anglash, ilm-fan va ma’rifatning sivilizatsiya taraqqiyotidagi o‘rnini his etish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhini shakllantirish uchun ham muhim ma’naviy-ma’rifiy maydon vazifasini o‘taydi.
Tashrif yakunida AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur Islom sivilizatsiyasi markazidan olgan taassurotlari yuksak ekanini qayd etib, ushbu maskan boy tarixiy merosni zamonaviy muzey texnologiyalari va ta’sirchan taqdimot usullari orqali jahon jamoatchiligiga yetkazishda muhim ahamiyat kasb etishini ta’kidladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
