Kimki fitnaga aralashsa, halokatga uchraydi!
Tarixdan ma’lumki, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi jamiyatning osoyishta hayot kechirishiga bog‘liq bo‘lgan. Tinchlik – barcha millat va elatlar qatorida o‘zbek xalqining ham asrab-avaylaydigan eng oliy qadriyatlaridan hisoblanadi. Qur’oni karimdagi 50 dan ziyod suradagi yuzlab oyatlarda insonlarni mo‘min-qobillik, tinchlikparvarlik va bag‘rikenglikka chaqirilgan.
So‘nggi yillarda davlatimiz Rahbari boshchiligida yurtimizda ijtimoiy hayotning barcha sohalarida amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlar va erishilgan yutuqlar zamirida ham aynan mamlakatda hukm surayotgan tinchlik va barqarorlik ekani hech kimga sir emas.
Afsuski, bugungi kunda qora kuchlar tomonidan Yaqin Sharq mintaqasida, qo‘shni Afg‘onistonda sodir etilayotgan qonli to‘qnashuvlar uyushtirilib, siyosiy va iqtisodiy tanglik keltirib chiqarilmoqda. Mazkur hududlarda go‘yoki haqiqiy “islomiy davlat” qurish shiori ostida ochiqdan-ochiq zo‘ravonlik, vahshiyliklarga qo‘l urayotgan turli guruh va jamoalar ko‘payib ketdi. Ushbu holat bizdan doimo ogohlik va hushyorlikni, sodir bo‘layotgan hodisalarga ziyrak ko‘z va teran nigoh bilan qarashni talab etadi.
Taassufki, Islom dinini niqob qilib olgan mutaassib shaxslar ijtimoiy tarmoqlarning o‘zbek kontentida Iroq va Suriya kabi mamlakatlarda terrorchilik harakatlari olib borayotgan jangarilarni qo‘llab-quvvatlashga targ‘ib qilmoqda. Xususan, shu kunlarda Instagram tarmog‘ida mutaassib g‘oyalar targ‘ibotchilaridan biri Instagramda fuqarolarimizni jangarilarga qarshi kurash olib borayotgan Suriya va Rossiya Federatsiyasiga qarshi go‘yoki “jihod” qilishga chaqirdi.
Ta’kidlash joizki, bu kabi radikal g‘oya targ‘ibotchilari “hijrat”, “jihod” kabi diniy tushunchalarni buzib talqin qilish orqali yoshlarimizni oilasi va yaqinlarining tarbiyasidan chalg‘itish, tinchlik va omonlikda yashayotgan vatanlarini tark etishga targ‘ib qilmoqda. Ularning asl maqsadlari aldangan yoshlarni qurolli to‘qnashuvlar ketayotgan Suriya, Iroq, Liviya yoki Afg‘oniston kabi mamlakatlarga jo‘natib, manqurt-jangari yoki “tirik bomba”ga aylantirishdan iboratdir.
Shu o‘rinda yuqorida keltirilgan tushunchalarga izoh beradigan bo‘lsak, “hijrat” so‘zi lug‘atda biror narsadan ajrash, istilohda esa, Hazrati Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning Makka shahrini tark etib, Madina shahriga borishga qiyosan Islom dini yo‘lida musulmonlarning yashab turgan yerlarini tashlab, boshqa yurtlarga ko‘chib ketishi nazarda tutiladi. Biroq, g‘araz maqsadlarni ko‘zlayotgan kimsalar “hijrat kilmaganlar kofir, kofir yurtda yashamoqlik kufr” degan soxta da’vo bilan vatandoshlarimizni aldamoqchi bo‘lmoqda.
Aslida esa, islom ta’limotiga muvofiq, islom diyori bo‘lgan, ya’ni, aholisining 90 foizidan ziyodi Islom dinida bo‘lgan, musulmonlar o‘z e’tiqodlarini ochiq aytoladigan, azon aytiladigan, kundalik, juma va hayit namozlari emin-erkin ado etiladigan, yil sayin masjid va madrasalari hamda hojilari ko‘payayotgan, xullas, islomning besh arkonlari to‘liq ado etilib, fuqarolari xotirjamlikda hayot kechirayotgan O‘zbekiston kabi musulmon mamlakatdan “hijrat” qilinmaydi.
Ayni vaqtda Abu Usmon Mujoshi’ ibn Mas’ud rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Makka fathidan keyin hijrat yo‘q...”, dedilar” (Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy; Sahihi Buxoriy, Al-Jomi’ as-Sahih; 3078-3079-hadislar) deyilganini ham eslash joizdir.
O‘z navbatida, “jihod” so‘zi “jiddu-jahd”, ya’ni inson o‘z maqsadiga erishish yo‘lida bor imkoniyatini ishga solib, harakat qilish ma’nosini anglatadi. Xususan, darsini o‘zlashtirish uchun barcha imkoniyatlarni ishga solib harakat kilayotgan o‘smirni ilm yo‘lida jihod qilmoqda, desa bo‘ladi. Hadisda aytiladi: “Bir kishi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga jihodga izn so‘rab keldi. Shunda unga: “Sening ota-onang bormi?” dedilar. “Ha”, dedi. “Bas, ikkovlari (xizmati)da jihod qil!” dedilar”.
Boshqa bir hadisi sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Allohning nazdida jihodning afzali havoi nafsingga qarshi jihod qilmog‘ingdir”, deb ta’kidlaganlar.
“Jihod” tushunchasi takror va takror islom ulamolari tomonidan sharhlanib, jihod bu – jang qilish emasligi, arab tilida urushni anglatuvchi “qitol” so‘zi mavjudligi alohida ta’kidlangan bo‘lsada, radikal oqimlarning targ‘ibotchilari tomonidan yoshlar ongida jihod qurolli kurash degan tushuncha shakllantirishga qaratilgan harakat davom etmoqda.
Vaholanki, “jihod”ning asosiy negizi islom va uning asoslarini insonlarga to‘g‘ri talqin etishdir. Bunga turli fiqh kitoblarining jihod bobi hujjat bo‘la oladi. Mazkur asarlarda insonlarni yaxshilikka chorlash va yomonlikdan qaytarish jihodning asosiy mag‘zi ekani bayon etilgan.
Imom Navaviy o‘zlarining “Al-Manhaj fiy Avval kitab al-Jihad” kitobida “jihod”ning ta’rifi va turlari bayonida “... yaxshi ishlarga buyurish va yomon ishlardan qaytarish” markaziy o‘rinda turishini bayon qilgan. Imom Dirdiyr o‘zlarining “Aqrob al-Masalik” degan asarining “jihod” bobini shariat ilmlarini tarqatish, yaxshi ishlarga buyurish va yomon ishlardan qaytarish vojib ekanini tushuntirish bilan boshlaganlar.
Islom olamining yetuk ulamo va olimlari tomonidan bugungi kunda musulmonlar emin-erkin yashayotgan, musulmonchilik ko‘rinishlari amalda namoyon bo‘layotgan mamlakatlar “islom diyori” ekani nuqtai-nazaridan “jihod” bu – o‘sha davlatlarning mudofaasi bo‘lishi ekanini, ushbu mamlakatlarda beqarorlik keltirib chiqarayotganlar esa fitna qilayotgani ta’kidlanmoqda.
Shu o‘rinda, Instagramda o‘zbeklarni go‘yoki “jihod” qilishga chaqirayotgan profil egasiga savol tug‘iladi. Faraz qilaylik, Suriyaga “jannat” izlab borgan aka-ukalardan biri vaziyat taqozosi bilan “Hay’at Tahrir ash-Shom” jangarilariga, ikkinchisi esa o‘zini “Islom davlati” deb atayotgan guruhga borib qo‘shildi. Ma’lumki, bu ikkala guruh hukumatga qarshi chiqish barobarida o‘zaro ham jang olib bormoqda. Xo‘sh, jang maydonida o‘zaro ro‘baro kelib qolsa, aka-ukalardan qaysi biri “mujohid”, qaysi biri esa islom dushmani sanaladi? Bir-birlarini o‘ldirishsa, qaysi biri shahid bo‘ladi, qaysi biri do‘zaxga tushadi? Ushbu savollarga javob bitta. Suriyada ham, Iroqda ham, Afg‘onistonda ham hech qanday “jihod” bo‘layotgani yo‘q, balki g‘arazli kuchlar tomonidan katta fitnalar amalga oshirilmoqda. Yuqoridagi profil egasi yovuz niyatli homiylarga malaylik qilib, yoshlarimizni ushbu fitna oloviga o‘tin qilishga xizmat qilmoqda.
Islom ta’limotida, begunoh odamlarni o‘ldirish, mulkiga ega chiqish, ayollarini o‘zlariga halol deb e’lon qilish kabi qabih ishlar orqali fitna chiqarish, xalqning xavfsizligi va xotirjamligini buzib, tahlikaga solish katta gunoh.
Musulmonlarga fitnada qatnashish Qur’oni karimda qat’iy man etilgan: “Sizlardan faqat zolimlargagina xos bo‘lmagan (balki hammalaringizga ommaviy bo‘ladigan) fitna (azob) dan saqlaningiz va bilib qo‘yingizki, Alloh jazosi qattiq (zot)dir” (“Anfol” surasi, 25-oyat).
Imom Buxoriy hazratlaridan rivoyat qilingan hadisi sharifda musulmonlar fitnadan ogohlantirilib, aytiladi: “Abu Hurayra raziyallohu anhu rivoyat qiladilar: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: Fitnalar sodir bo‘lganda tik turgandan ko‘ra o‘tirgan afzaldir, tik turgan esa, yurib ketayotgandan, yurib ketayotgan esa yugurib ketayotgandan afzaldir, kimki fitnaga aralashib qolsa, halokatga uchraydi va kimki fitnadan panoh topsa, darhol yashirinsin!” (3601-hadis).
Ulamolar ushbu hadislarni musulmon odam jamiyatda beqarorlik keltirib chiqaruvchi fitnalardan qanchalik uzoqda bo‘lsa, o‘zi va musulmon jamiyati uchun shunchalik foydali bo‘ladi, deb sharhlaydilar.
Yoshlarimiz yuqoridagi hadislardan to‘g‘ri xulosa olib, fitna bo‘layotgan joylarga yugurmasliklari, ona-Vatani va oilasida, ilm va halol hunarda panoh topishlari lozim.
Masalaning yana bir jihati shundan iboratki, bugungi kunda Suriyada 6,5 milliondan ziyod fuqarolar jon saqlash maqsadida mamlakatni tark etgan bir vaqtda terrorchi tashkilotlarning domiga ilingan shaxslar ushbu mamlakatga turmush o‘rtoqlari va bolalarini ham yetaklab borayotgani na mantiqqa sig‘adi, na islom ta’limotiga to‘g‘ri keladi.
Zero, Qur’oni Karimda Alloh taolo barchamizni ogohlantirib aytadi: “O‘z qo‘llaringiz bilan o‘zlaringizni halokatga tashlamangiz!” (Baqara surasi, 195-oyat).
Terrorchi tashkilotlar safida bo‘lgan, jangovar harakatlar davomida ayanchli o‘lim topgan yoki Iroq va Suriya qamoqxonalarida jazo o‘tayotgan shaxslarning turmush o‘rtoqlari va bolalari ayanchli ahvolda, bir burda nonga zor abgor holatda qolib ketmoqda. Begunoh norasida bolalarning ruhiy va jismoniy qiyinchiliklarda qolib ketishiga, bir tomonidan ota-onalarining noto‘g‘ri qadam bosishi sabab bo‘lgan bo‘lsa, asosiy aybdorlar chetda turib, Internet orqali ularni aldayotgan, musulmonlar orasiga fitna solayotganlarning qo‘lida “qo‘g‘irchoq” bo‘layotgan kimsalardir.
Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning topshirig‘i bilan “Mehr” va “Mehr 2” amaliyotlari doirasida Yaqin Sharqdagi qurolli harakatlar davom etayotgan nuqtalardan O‘zbekistonga qaytarilgan 48 nafar ayollar va 171 nafar yosh bolalarning boshidan kechirgan azob-uqubatlari yuqoridagi fikrimizga dalil bo‘ladi.
Hayotimizda jamiyat barqarorligiga rahna solishi mumkin bo‘lgan ayrim noqonuniy xatti-harakatlarni ko‘rib ko‘rmaslikka oladigan, tinchlikni asrash faqat davlatning ishi deb o‘ylaydiganlar hamda farzandlar tarbiyasi va yurt kelajagi bilan qiziqmaydigan fuqarolar ham borligini afsus bilan qayd etish lozim.
Yosh avlodning vatanparvar, xalqparvar, milliy va diniy qadriyatlarimizga sadoqat ruhida tarbiyalashga g‘amxo‘rlik nafaqat hukumatimiz, balki jamoat va diniy tashkilotlar, har bir oila, har bir ota-onaning ham burchi sanaladi.
Shunday ekan, yurtimizda hukm surayotgan tinch va osuda hayotni asrash, uning mustaqilligi va barqarorligini ta’minlash, yoshlarimizni fitna to‘rlaridan asrab-avaylash diyorimizda yashayotgan barcha fuqarolar, u davlat yoki jamoat tashkilotida ishlashi, tadbirkor yoki boshqa kasb egasi bo‘lishidan qat’iy nazar eng muhim vazifalaridan biri bo‘lib qoladi.
O‘.HASANBAYEV
“TAKFIR” – MUSULMON JAMIYATINI ICHIDAN YEMIRUVCHI FITNA
Ayrim ilmsiz yoshlar eng nozik va qaltis masalalarni ko‘tarib, musulmonlar birligiga raxna solish bilan shug‘ullanmoqda. Dinda g‘uluvga ketib, g‘ayridinlar haqidagi oyat va hadislarni noto‘g‘ri talqin qilgan holda ularni musulmonlarni kofirga chiqarishga qurol qilmoqdalar. Bu juda ham xatarli va qaltis yo‘l. Bu yo‘lda ko‘pchilik toyilib, adashib ketgan. Shunday pallada yoshlarni xatarlardan ogoh etish har bir ziyoli, ma’rifatparvar insonning birlamchi vazifalari sirasiga kiradi.
“Takfir” tushunchasi “birovni kofirga chiqarish”, “kofir deb hisoblash” ma’nolarini anglatadi. Shariatimizda musulmon kishini aniq hujjat bo‘lmasdan “kofir” deb hukm qilish o‘ta xatarli bo‘lib, aslo mumkin emas.
Alloh taolo Qur’oni karimda bunday degan:
﴿ولا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً﴾
“...Sizga salom bergan kimsaga mo‘min emassan, demanglar” (Niso surasi, 94-oyat).
Demak, Alloh taolo bu oyati karimada shoshmashosharlik bilan birovning mo‘min emasligi haqida hukm chiqarishdan qaytarmoqda.
Shariatda musulmon insonni uning musulmon ekaniga qarshi dalil topilmagunicha musulmon deb hukm qilinadi. Mo‘min kishi iymon asoslarini ochiq inkor etishi yoki kufr kalimasini bilib turib, o‘zi xohlab talaffuz qilishi, Islomdagi qat’iy farz qilingan amallardan birini inkor qilishi yoki din shiorlaridan birini masxara qilishi bilan dindan chiqadi. Shunda ham darhol uning kofirligiga hukm chiqarilmaydi. Balki bu shar’iy masala bo‘lib, muftiy va qozilarning ishidir.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam “Laa ilaha illalloh, Muhammadur Rasululloh” deb turgan shaxsni kofirga chiqarish xatarini bir qancha hadislarida bayon qilganlar. Jumladan, Rasuli akram alayhissalom bunday dedilar:
ثَلاَثَةٌ مِنْ أَصْلِ الإِيمَانِ: الْكَفُّ عَمَّنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ نُكَفِّرُهُ بِذَنْبٍ وَلاَ نُخْرِجُهُ مِنَ الإِسْلاَمِ بِعَمَلٍ.
«Uch narsa iymonning aslidandir. “Laa ilaha illalloh” degan kimsaga tegmaslik, uni gunohi tufayli “kofir” demaymiz, amali tufayli Islomdan chiqarmaymiz» (Imom Abu Dovud rivoyati).
Ushbu hadisi sharifda musulmon kishi boshqa dindoshiga nisbatan qanday munosabatda bo‘lishi borasida aniq hukm berilmoqda. Ya’ni haqiqiy mo‘min boshqa birodarini gunohi tufayli kofirga chiqarmasligi, qilgan amali sababli unga “mo‘min emas” degan so‘zni aytmaslik lozimligi uqtirilmoqda.
Yana bir hadisi sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar:
وَمَنْ قَذَفَ مُؤْمِناً بِكُفْرٍ فَهُوَ كَقَتْلِهِ.
“Kim mo‘min kishini kofirga chiqarsa, uni o‘ldirgandek (gunohkor) bo‘ladi” (Imom Buxoriy rivoyati).
Ushbu hadisga sharh yozgan ulamolarimiz: «Musulmonni o‘ldirgan qotil qancha gunoh olsa, musulmon insonni “kofir” deb hukm qilgan kimsa ham xuddi shunday gunohkor bo‘ladi», deganlar. Vaholanki, musulmonni o‘ldirish qanday gunoh ekani haqida Alloh taolo bunday marhamat qilgan:
﴿وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا﴾
“Kim bir mo‘minni qasdan o‘ldirsa, uning jazosi jahannamdir. Unda abadiy qolur. Unga Allohning g‘azabi va la’nati yog‘ilur. Va Alloh unga ulkan azobni tayyorlagandir” (Niso surasi, 93-oyat).
Kofirga chiqarishning xatari haqidagi mashhur hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar:
أَيُّمَا امْرِئٍ قَالَ لأَخِيهِ: يَا كَافِر فَقَدْ بَاءَ بِهَا أَحَدُهُمَا إِنْ كَانَ كَمَا قَالَ وَإِلا رَجَعَتْ عَلَيْهِ.
«Agar kishi o‘z birodariga: “Ey kofir” desa, ikkisidan biri kofir bo‘ladi. Agar birodari haqiqatan ham kofir bo‘lsa, to‘g‘ri aytgan bo‘ladi, aks holda bu gapi kofir deguvchini o‘ziga qaytadi» (Imom Muslim rivoyati).
Shu ma’nodagi hadislarni yana ko‘plab keltirish mumkin. Ularning barchasida inson boshqa musulmonlarni kofirga chiqarishga shoshmasligi, ayblangan shaxs u aytganidek bo‘lmasa, o‘zi o‘sha sifatga doxil bo‘lib qolishi ta’kidlangan.
Rasulullohning ta’limlarini olgan sahobai kiromlar va ulardan keyingi ulamolarimiz ham musulmonni “kofir” deyishdan qattiq hazir bo‘lganlar. Chunki ular bu ishda katta gunoh borligi va bu gap o‘ziga qaytib qolishidan xabardor edilar.
Islom tarixidan ma’lumki, musulmonni gunohi sababli “kofir” deyishga birinchi bo‘lib jur’at etganlar xavorij firqasi bo‘ldi. Ular: “Mo‘min kishi gunoh ish qilsa, kofir bo‘ladi, Islomdan chiqadi”, dedi. Bora-bora xavorijlarning musulmonlarni kofirga chiqarishdan boshqa qiladigan ishlari qolmadi. Ularning shariatga zid bu ishlari musulmonlar orasida ixtilof va ziddiyatlarni chiqarib, qirg‘inbarot urushlarga, musulmonlarning qonlari to‘kilishiga olib keldi. Ulamolarimiz xavorijlarchalik Islomga katta zarar yetkazgan firqa bo‘lmaganini ta’kidlaydilar.
Afsuski, hozirgi kunda ham xavorijlarning g‘oyaviy izdoshlari chiqib turibdi. Zamonamiz xavorijlari ham qadimgi maslakdoshlaridan “o‘rnak” olib, fitna-fasod qilmoqdalar. Bularning ham, o‘tmishdagi maslakdoshlari kabi, musulmonlarni ayblashdan boshqa “g‘am”lari yo‘q. Bular iloji boricha ko‘proq musulmonni gunohi sababli kofirga chiqarishni o‘zlarining bosh vazifalari deb biladilar.
Ayni paytda bular ijtimoiy tarmoqlardan foydalangan holda davlat rahbarlaridan boshlab, o‘zlariga hamfikr bo‘lmagan har bir musulmonni osongina kofirga chiqaradilar. Ularning soxta fatvolarida hozirda musulmonman deb yurganlarning ko‘pchiligi mushrik va kofir bo‘lib ketgan, deyiladi (Alloh asrasin!). Ularning bu soxta “fatvosi”ning puch ekaniga Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning yuqorida zikri kelgan hadislaridagi: “Musulmonni gunohi tufayli kofir demaymiz”, degan qoidaning o‘zi kifoya qiladi.
Boshqa bir hadisi sharifda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Kim biz o‘qigan namozni o‘qisa, qiblamizga yuzlansa, biz so‘ygan narsalardan yesa, u musulmondir. Bizga nima huquq bo‘lsa, unga ham shu huquq va bizga nima majburiyat bo‘lsa, unga ham shu narsa majburiyatdir” (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Mashhur sahoba Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan bu masala borasida so‘raldi: «“Gunohlardan birortasini kufr, shirk yoki nifoq deb bilarmidinglar? U: “Alloh saqlasin! Biz gunoh qilgan kishini gunohkor mo‘min deb bilamiz”, dedi» (“Majma’uz zavoid va manbaul favoid”).
Ahli sunna val jamoa e’tiqodiga ko‘ra, barcha ulamolar bir ovozdan harom ish qilgan kishi, modomiki uni halol sanamas ekan, kofirga chiqarilmaydi, balki fosiq, gunohkor bo‘ladi, deydilar.
Qolaversa, mazhabboshimiz Imomi A’zam rahmatullohi alayh “Fiqhul akbar” kitobida bunday degan:
وَلاَ نُكَفِّرُ مُسْلِمًا بِذَنْبٍ مِنَ الذُّنُوبِ وَاِنْ كَانَتْ كَبِيْرَةً اِذَا لَمْ يَسْتَحِلَّهَا.
“Musulmon kishi katta gunohlardan birini qilsa ham, modomiki o‘shani halol sanamasa, kofirga chiqarmaymiz”.
Buyuk muhaddis olim Abu Ja’far Tahoviy Hanafiy “Aqidatu-Tahoviya” asarida bunday deganlar: “Qibla ahllarining birontasini gunohi sababli, modomiki uni halol sanamas ekan, kofirga chiqarmaymiz”.
Bu masalada Mulla Ali Qoriy rahmatullohi alayh bunday deganlar:
قَالَ عُلَمَاؤُنَا: إِذَا وُجِدَ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ وَجْهًا تُشِيْرُ إِلَى تَكْفِيْرِ مُسْلِمٍ وَوَجْهٌ وَاحِدٌ إِلَى إِبْقَائِهِ عَلَى إِسْلاَمِهِ
فَيَنْبَغِي لِلْمُفْتِي وَالْقَاضِي أَنْ يَعْمَلاَ بِذَلِكَ الْوَجْهِ.
Ulamolarimiz aytadilar: “Agar (biror so‘z yoki ish ustida) musulmonni kofir deyishga dalolat qiladigan to‘qson to‘qqizta dalil bo‘lsa-yu, musulmon deb bilishga dalolat qiluvchi birgina dalil bo‘lsa, muftiy va qozilar uchun o‘sha bitta dalilni olish lozim bo‘ladi” (“Sharhush shifo”).
Ammo hozirgi kundagi adashgan kimsalar bu masalada: “Mo‘min deyish uchun to‘qson to‘qqizta dalil bo‘lsa-yu, kofir deyish uchun birgina dalil bo‘lsa, to‘qson to‘qqiztasini chetga surib qo‘yib, o‘sha bir dalilni olish kerak”, deyishgacha borib yetdilar. Bu esa barcha ahli sunna ulamolarimizning tutgan yo‘llariga butunlay ziddir.
Hozirgi kundagi musulmonlarni kofirga chiqaruvchilarning asosiy xatolari – dinni puxta bilmaslik, oyat-hadislarni yengil-yelpi tushunish, mo‘tabar mujtahid ulamolar, mufassirlar va hadislarga sharh yozgan buyuk olimlarning so‘zlarini bilmasliklari yoki bilsalar ham, e’tiborga olmasliklaridir. Misol uchun ayrim johil toifalar
﴿فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ﴾
“Bas, Meni eslangiz, sizni eslarman. Va Menga shukr qilingiz, kufr qilmangiz” (Baqara surasi, 152) oyatidagi وَلَا تَكْفُرُونِ degan joyini “Menga kofir bo‘lmanglar” deb tafsir qilishadi. Ya’ni, gapni kofirlikka buradilar.
Vaholanki, biror mufassir bu so‘zni “kufr” deb tafsir qilmagan, balki, “noshukrlik” deb tafsir qilganlar. Masalan, Imom Qurtubiy buni shunday tafsir qilgan: فَالْكُفْرُ هُنَا سَتْرُ النِّعْمَةِ ya’ni, “bu joydagi “kufr” so‘zi Alloh bergan ne’matni yashirish – noshukrlik qilishdir”, degan.
Bunday misollarni Qur’oni karim va hadisi shariflardan ko‘plab keltirish mumkin.
Shunday ekan, Qur’oni karimda yoki hadisi shariflarda “kufr” so‘zi yoki unga o‘zakdosh kalimalar kelganda, undan faqat kofirlik nazarda tutilgan deb tushunmasdan, balki mo‘tabar mufassir va muhaddis ulamolarimizning tafsir va sharhlariga qarab xulosa chiqarishimiz shart bo‘ladi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, musulmonni kofirga chiqarishga hech kimning haqqi yo‘q. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam, sahobai kiromlar, tobeinlar va ularga ergashgan ulamolarimiz gunohkor musulmonlarni murtad yoki kofirga chiqarmaganlar.
Shunday ekan, musulmon shaxs o‘zini sunnatga hamda salafi solihlar yo‘liga ergashishini da’vo qilar ekan ularning yo‘lini mahkam tutishi lozim.
O‘tkirbek Sobirov
O‘zbekiston musulmonlari idorasi mas’ul xodimi
Toshkent islom instituti o‘qituvchisi
