“Vahshiy”ni kechirolmagan ona
Abu Dasama Vahshiy ibn Harb al-Habashiy roziyallohu anhu ziddiyatli hayot yo‘li bilan Islom tarixida alohida iz qoldirgan sahobiylardan. Vahshiy Quraysh zodagonlaridan Jubayr ibn Mut’imning qora tanli quli edi. Uhud jangi boshlanishidan oldin Jubayr Vahshiyga: “Hamzani o‘ldirsang, seni ozod qilaman”, deydi. O‘sha paytlar musulmon bo‘lmagan Abu Sufyonning xotini Hind ham Badrda o‘ldirilgan otasi va amakisining intiqomi uchun Vahshiyga mukofot va’da qiladi.
Vahshiy nayzani nishonga bexato urish borasida tengsiz edi. Nayzasini olib, qo‘shin ortidan yo‘lga chiqdi.
Uhudda bir toshning panasiga yotib olib, Hamzani kuzata boshladi. Hazrat Hamza maydonda na’ra tortib jang qilardi. Vahshiy payt poylab turib, nayzasini otdi va hazrat Hamzani shahid qildi...
Qonli jang nihoyasiga yetgach, qurayshiylar Makkaga qaytishdi. Jubayr so‘zining ustidan chiqib, Vahshiyni qullikdan ozod qildi. Ammo u bu bilan ham baxtiyor va xotirjam bo‘la olmadi. U jonini saqlab qolish uchun Toifga qochdi. Ammo Toifliklar ham tez orada Islom ne’mati bilan sharaflanishdi. Bu uning yuragiga umid uchqunlarini tashladi. Nihoyat, Vahshiy ibn Harb ham iymon keltirib musulmon bo‘ldi.
Alloh taoloning irodasi va belgilagan taqdiri tufayli u Uhud kunida Hamza ibn Abdulmuttolibdek ulug‘ sarkardani o‘ldirib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning muborak qalblarini qonga bo‘yagan bo‘lsada, keyinchalik Yamoma kuni soxta «payg‘ambar» Musaylimatul Kazzobni qatl qilib, musulmonlar qalbidagi yaraga malham qo‘ygan edi. Tarixchilar uning haqida «Bu kishi Muhammad sollallohu alayhi vasallamdan keyingi eng yaxshi odamni… va eng yomon odamni ham o‘ldirgan» deb yozishgan.
Vahshiy umrining nihoyasigacha pushaymonlikda «Men Islomning eng yaxshi, ulug‘ kishisini o‘ldirib qo‘ygan edim, keyinchalik uning eng katta dushmanini ham o‘ldirdim», degan taskin bilan yashadi...
Hazrat Vahshiy ibn Harb hazrat Usmon davrida vafot etdi. Alloh u zotdan rozi bo‘lsin!
Mashhur “Risola” filmida “Vahshiy” rolini Libiyalik Aliy Solim Qadoma o‘ynagan. Aliy aslida aktyor bo‘lmagan. U oddiy elektr muhandisi bo‘lib, Risola filmining rejessyori Mustafo Aqqod kelib tushgan mehmonxonada ishlagan. Vahshiy roliga munosib aktyorni uzoq izlagan rejissyor, bir kuni Aliyni ko‘rib qoladi va uni ushbu rol uchun taklif qilgan. Aliy Vahshiy rolini mohirona o‘ynagan.
Aliyning keyinchalik muxbirlarga bergan intervyusiga ko‘ra, film namoyishidan so‘ng uning keksa onasi o‘g‘lini Allohning sheri Hamza roziyallohu anhuni qatl qilgani uchun uydan haydab solgan va ona bolalik aloqasini uzgan. Aliy har qancha urinib onasi bilan oralarini isloh qila olmagan. Oxir oqibat o‘rtaga diniy arboblar tushib, onaizorga bu shunchaki rol ekanligini, Hamza roziyallohu anhuni aslida Vahshiy qatl qilganini, o‘g‘li esa yaxshi niyatda bu rolni ijro etganini tushuntirishganidan keyin o‘g‘lini kechirgan. Ajoyib onalar bo‘lgan ekan.
Bu ham Aliyning onasini asri saodatga bo‘lgan muhabbatini bir ko‘rinishi bo‘lsa, ajab emas.
Ammo masalaning yana bir nuqtasiga e’tibor qaratish muhim. Kim uchun bu qiziqarli ma’lumot, yana kim uchun tarixni yodga solgan bo‘lishi tabiiy.
Biroq meni boshqa jihati o‘ylantiradi: kino yo sahnadaki, yomon-salbiy holatni ijro etgan o‘g‘ildan ona ranjimoqda. Taassufki, bugun hayotda farzandini yomon yo‘lga kirishi, jinoyatga qo‘l urishi, birovning mulki, hatto joniga qasd qilishda farzandiga “yo‘l ko‘rsatuvchi” bo‘layotgan ota-onalar... Axir hayot kino emasku! Siz nima deysiz?
Rahmatillo MADAMINOV,
Qo‘shtepa tumani “Eshonguzar” masjidi imom-noibi
tayyorladi
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati