DINIY EKSTRЕMIZM VA TЕRRORIZMGA QARSHI KURASH
O‘zbekiston terrorizm, ekstremizm va radikalizm mafkurasiga qarshi kurash borasida hamisha prinsipial pozitsiyaga ega bo‘lib kelgan. Bunday xavf-xatarlarga qarshi faqat kuch ishlatish usullari bilan emas, balki birinchi navbatda, ayniqsa yoshlar o‘rtasida, zo‘ravonlikni keltirib chiqaradigan jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish lozim
Sh. Mirziyoyev
Din kishilarni hamisha yaxshilikka, ezgu ishlarga chorlagan. Jumladan, ota-bobolarimizning muqaddas e’tiqodi bo‘lgan islom dini bilan birga boshqa samoviy dinlar ham yuksak insoniy fazilatlarning shakllanishiga xizmat qilgan. Din tufayli insoniyat ming yillar mobaynida boy ma’naviyati va merosi, o‘zligini omon saqlab kelgan. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, odamlarning e’tiqodi va diniy hissiyotlaridan foydalanib, ekstremistlar va terrorchilar tomonidan sodir etilayotgan jinoyatlar ularning asl qiyofasini namoyon etmoqda, deyish mumkin.
Ekstremistik harakatlarning eng quyi tabaqasi ko‘pincha siyosiy tusga ega bo‘lmagan, mayda zo‘rlik va insonlar sodir etadigan unsurlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Bunday zo‘rlikning siyosiylashtirilishi terrorizm tomon qo‘yilgan birinchi qadam bo‘ladi. Qadim o‘tmishga nazar tashlansa bunday siyosiy jarayonlar bugun yoki kecha paydo bo‘lib qolgan ofat emas. Uning tarixi insoniyat tarixi bilan birgadir. Odam va Havoning o‘g‘illari Qobil va Xobillarning orasidagi ko‘raolmaslik, hasad natijasida ularning birini o‘z birodari tomonidan o‘ldirilishi ham dastlabki terrordir. VIII asr boshlarida arablarga qarshi kurashgan Xorazm shahzodasi Xurzod, Samarkand sultoni Mirzo Ulug‘bek ham terrorizm qurboni bo‘ldilar. 1881 yilda Rossiya imperatori Aleksandr II, 1884 yilda Fransiya Prezidenti Sadi Karno, 1990 yilda Italiya qiroli Umberto I, 1901 yilda Amerika Prezidenti Uilyan Makkeli, 1973 yilda Chili Prezidenti Salvador Alende, 1978 yilda Italiya bosh vaziri Aldo Moro, 1981 yilda Misr Arab Respublikasi Prezidenti Anvar Saodat, 1984 yilda Hindiston bosh vaziri Rajiv Gandi va o‘zbek jadidlari Cho‘lpon, Fitrat, Qodiriy kabi ilg‘or shaxslar ham terrorizm qurboni bo‘lgan edilar. 1937-1939 yillarda O‘zbekiston NKVDsi tomonidan 40.000 kishi qamalib, 36.800 kishi sudlandi va olti mingdan ziyod kishining qatl etilishi ommaviy terror edi.
Hayot yo‘llari bir tekis emas. Agar ortga nazar tashlansa, bunday mudhish voqealarni yana ko‘plab misol qilib keltirish mumkin. Bugungi kunda ham Yaqin sharq mamlakatlari va boshqa bir qator mamlakatlarda sodir etilayotgan qonli urushlar va qirg‘inbarotlarni ko‘rib xulosa chiqargan holda mamlakatimizni tashqi g‘arazli kuchlardan asrash va tinch, osoyishta hayotimizni qadriga yetib yashashimiz lozimligini aytib o‘tish mumkin.
Insoniyat tarixi shundan guvohlik beradiki, har bir davrda mudhish jarayonlarga jamiki insoniyat qarshi kurashni amalga oshirib kelgan-ki, bugungi kunda ham bundayin diniy ekstremistik va teroristik tashkilotlar tomonidan amalga oshirilayotgan qabih hodisalarga butun dunyo hamjimiyati birgalikda kurash olib bormoqda. Mazkur sohadagi amaliy sa’y-harakatlar samaradorligini oshirish maqsadida, ilg‘or xorijiy tajriba asosida 2018 yil 30 iyulda O‘zbekiston Respublikasining “Ekstremizmga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonuni qabul qilindi. Qonunda ekstremizm tushunchasining mazmun-mohiyati, unga qarshi kurashishning choralari va tamoyillari, hamda bu sohadagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari chuqur tahlil asosida mustahkamlangan. Qolaversa, davlatimiz rahbari BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida «Biz muqaddas dinimizni azaliy qadriyatlarimiz mujassamining ifodasi sifatida behad qadrlaymiz. Biz muqaddas dinimizni zo‘ravonlik va qon to‘kish bilan bir qatorga qo‘yadiganlarni qat’iy qoralaymiz va ular bilan hech qachon murosa qila olmaymiz. Islom dini bizni ezgulik va tinchlikka, asl insoniy fazilatlarni asrab-avaylashga da’vat etadi» – degan edi. 2018 yilning 12 dekabr kuni BMT Bosh Assambleyasining yalpi sessiyasida «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» deb nomlangan maxsus rezolyutsiyaning qabul qilinishi Prezidentimiz ilgari surgan tashabusning amaliy ifodasi bo‘ldi. Ushbu rezolyutsiya bag‘rikenglik va o‘zaro hurmatni qaror toptirish, diniy erkinlikni ta’minlash, e’tiqod qiluvchilarning huquqini himoya qilish, ularning kamsitilishiga yo‘l qo‘ymaslikka ko‘maklashishga qaratilgan yana bir muhim qadamlardan biri bo‘ldi.
“Xadichai Kubro” ayol-qizlar o‘rta maxsus
islom ta’lim muassasasi uslubchisi
Xurshida Usmonova
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
