“Ey Odam bolasi! Unutma, sen vaqtlardan iboratsan!”
Imom Buxoriy Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Ko‘p odamlar aldanib, undan unumli foydalana olmaydigan ikki ne’mat bor – sog‘lik va bo‘sh vaqt», dedilar.
Muttafaqun alayh bo‘lgan hadisda Oisha roziyallohu anho shunday deydi: «Agar Ramazon oyining oxirgi o‘n kunligi kirsa, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam kechalarini – ibodat bilan – bedor o‘tkazar, ahli-oilasini ham uyg‘otar, ibodatda qattiq tirishar va ayollariga yaqinlik qilmasdilar».
Imom Termiziy Ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam shunday dedilar: «Odam bolasi qiyomat kuni besh narsadan so‘ralmagunicha Robbisi oldidan uning qadami jilmaydi: Umrini qanday kechirdi, yigitlik davrini nima bilan o‘tkazdi, molini qayerdan topdiyu, qayerga sarfladi va bilgan narsalariga qanday amal qildi».
Imom Termiziy Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam shunday dedilar: “Kim qo‘rqsa, tunda yuradi, kim tunda yursa manzilga yetadi. Ogoh bo‘ling! Allohning matosi qimmatdir. Ogoh bo‘ling! Allohning matosi jannatdir”.
Hayot vaqtlardan iborat, kim vaqtini bekor o‘tkazsa, hayotini bekor o‘tkazibdi. Salaflardan biri: “Ey Odam farzandi, sen vaqtlardan iboratsan, agar bir kuning o‘tsa, sening bir qisming ketibdi”, degan ekanlar.
Aytishlaricha, Qiyomat kuni hayotini ibodat bilan o‘tkazgan inson tasbeh aytmagan ba’zi nafaslariga afsuslanar ekan. U Kunda butun umrini befoyda o‘tkazgan kishining holi nima bo‘lar ekan-a?! Darvoqe, juda ko‘p odamlar bo‘sh vaqtlaridan unumli foydalanishmaydi. Ba’zi odamlar bekor vaqtini o‘tkazadigan narsa (bozor aylanish, kino ko‘rish, internetda chatlashish kabilar)ni topganidan xursand bo‘lsa, boshqalari vaqtini gunoh-ma’siyatda o‘tkazib rohatlanishadi.
Unutmang! Vaqtlarni unumli o‘tkazish va g‘animat bilish vojibdir. Zero, o‘tib borayotgan vaqt aslo ortga qaytmaydi.
I.Bo‘tayev,
Oltiariq tumani “Sertutbuvo” masjidi imom-noibi
Jannatning misoli
“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
