Sayt test holatida ishlamoqda!
03 Aprel, 2025   |   5 Shavvol, 1446

Toshkent shahri
Tong
04:42
Quyosh
06:03
Peshin
12:31
Asr
16:58
Shom
18:53
Xufton
20:08
Bismillah
03 Aprel, 2025, 5 Shavvol, 1446

Telegramdagi pul tikib o‘ynaladigan o‘yinlar

22.11.2019   4883   5 min.
Telegramdagi pul tikib o‘ynaladigan o‘yinlar

Hozirgi kunda ba’zi telegram kanallarida ayrim kishilar sport o‘yinlari, masalan futbolda qaysidir jamoaga pul tikib, kimning pul tikkan jamoasi yutsa, o‘sha odam narigi jamoaga tikilgan pullarni ham olishi bilan bog‘liq o‘yinlar e’lon qilinmoqda. Bu kabi narsalar qimor hisoblanadi. Boshqacha qilib aytganda g‘olib mag‘lubdan biror narsa oladigan har bir o‘yinga qimor deyiladi.

Dinimizda qimor qattiq qoralangan va gunohi kabira deyilgan.

Alloh taolo Qur’oni Karimning Baqara surasi, 219-oyatida qimorni qattiq qoralab, shunday marhamat qilgan:

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبيِّنُ اللّهُ لَكُمُ الآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

“Sendan xamr va qimor haqida so‘rarlar. Sen: «Ikkisida katta gunoh va kishilar uchun manfaat bor va gunohlari naflaridan kattadir», deb ayt. Va sendan nimani nafaqa qilishni so‘rarlar. Sen:«Ortiqchasini», deb ayt. Alloh shundoq qilib sizga O‘z oyatlarini bayon qiladi. Shoyadki tafakkur qilsangiz”.

(Oyatdagi «xamr» so‘zini ichkilik, aroq yoki vino deb tarjima qilmadik. Chunki «xamr» so‘zi umumiy bo‘lib, iste’mol qilgan kishining aqlini to‘suvchi, ya’ni, bir oz bo‘lsa-da ta’sir o‘tkazuvchi barcha narsaga aytiladi. Buning ichiga nasha, qoradori, ko‘knori va boshqalar ham kiradi.Dunyoda adolat o‘rnatish, yer yuzida Allohning xalifasi bo‘lish vazifasi yuklatilgan shaxs aroqxo‘r yoki qimorboz va molini noo‘rin sarflaydigan bo‘lishi mumkinmi? Albatta, yo‘q. Holbuki, xamr ichish, qimor o‘ynash va noo‘rin nafaqa qilish hollari johiliyat vaqtida kishilar hayotiga singib ketgan edi. Xamrsiz hayotni tasavvur qila olmas edilar.)

         Alloh taolo ushbu oyatda xamr ichish va qimor o‘ynashni «katta gunoh» degan.

Alloh taolo Moida surasining 90-oyatida shunday marhamat qilgan:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

“Ey iymon keltirganlar! Albatta, xamr, qimor, butlar va (fol ochadigan) cho‘plar iflosdir. Shaytonning ishidir. Bas, undan chetda bo‘ling. Shoyadki, najot topsangiz”

Olamlar Robbi bu oyatda qimorni «ifloslik va shaytonning ishi» deb marhamat qilgan. Aynan shu oyatda xamr ichish va qimor o‘ynash kabi amaliy gunohlarni butga cho‘qinish va folbinga ishonish kabi kufr va shirk sanalgan ulkan ma’naviy jinoyatlarga tenglashtirgan.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Kim o‘z sohibiga «Kel, sen bilan qimor o‘ynayman», desa, sadaqa qilsin», - dedilar».

Qimor shu qadar jirkanch ish ekanki, kishi hali o‘ynamagan bo‘lsa ham, o‘ynashni taklif qilishi bilanoq gunohkor bo‘lib qolar ekan. Shu bois uning kafforotiga o‘ynamoqchi bo‘lgan pulini sadaqa qilib yuborish kerak ekan.

Dinimizda insonlar halol mehnat qilib pul topishga buyurilgan. Birovni aldab, xiyonat qilib, muttahamlik yo‘li bilan uning mulkiga ega bo‘lib olish haromdir. Qimor esa aynan shunday yo‘l bilan pul topishdir.

Qimorda yutqazgan taraf yutgan tarafni hech qachon yaxshi ko‘rmaydi. O‘rtada adovat, nafrat, janjal paydo bo‘ladi. Yutqazgan taraf imkon topildi deguncha yutgan tarafdan pullarini qaytarib olishga, buning uchun hatto o‘sha yutgan kimsani o‘ldirishgacha borib yetadi. Xullas, qimor sababli insonlar o‘rtasida dushmanlik, bir-birini yomon ko‘rish va hatto qotillik yuzaga keladi. Mana shularning o‘ziyoq qimorning jamiyatga soladigan xavfi, keltiradigan zararlari nechog‘li ayanchli ekanini ko‘rsatadi.

Odamlarda mehnat qilmay, qiynalmay, oson va tez pul topishga bo‘lgan istak ularni mana shunday jirkanch ish — qimor o‘ynashga, qimorga yo‘naltirilgan kanallarga a’zo bo‘lishga undaydi.

Qimor o‘ynovchi kimsa borib-borib hamma narsasidan judo bo‘ladi. Oilasining parokanda, farzandlarning uysiz qolishiga, ularning luqmasi buzilishiga sabab bo‘ladi.

Kimda kim qimor o‘ynab, pul yutib olgan bo‘lsa, o‘sha yutgan pulni darhol egasiga qaytarib berishi kerak. Agar egasi o‘lib qolgan bo‘lsa, uning merosxo‘rlariga beradi. Bordiyu merosxo‘rlarni ham topa olmasa, egasining nomidan birorta faqirga beradi.

Azizlar, halol mehnat qilib pul topishga, farzandlarimizga halol luqma yedirishga, oilada ibratli ota bo‘lishga harakat qilaylik!

Alloh taolo barchamizni O‘zining hidoyatidan ayirmasin va xotimamizni chiroyli qilsin!

 

Internet ma’lumotlari asosida Nozimjon Iminjonov tayyorladi

Maqolalar
Boshqa maqolalar

Moturidiylik ta’limoti bibliografiyasi: yangi marralarga yangi nashrlar bilan

03.04.2025   1506   4 min.
Moturidiylik ta’limoti bibliografiyasi: yangi marralarga yangi nashrlar bilan

Islom olamining buyuk mutafakkirlaridan biri – Abu Mansur Moturidiyning ilmiy-ma’rifiy merosi nafaqat bizning, balki butun insoniyatning ma’naviy xazinasidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Imom Moturidiy tavalludining 1155 yilligini keng nishonlash to‘g‘risidagi qarori bu bebaho merosni yanada chuqur o‘rganish va jahonga keng tanitish uchun ulkan imkoniyatlar eshigini ochadi.

Mazkur qaror buyuk mutafakkir ajdodimizning ilmiy-ma’rifiy merosini chuqur tadqiq etish, uning ta’limotidagi insonparvarlik va bag‘rikenglik g‘oyalarini keng yoyish uchun dasturilamal vazifasini o‘tashi shubhasiz. Qaror Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi uchun ham o‘ziga xos quvonch va g‘urur nishonasiga aylandi.

Zero, ushbu huquqiy hujjatda belgilangan asosiy maqsadlardan biri Imom Moturidiy va uning davomchilari ilmiy merosini chuqur o‘rganish va keng targ‘ib etish bo‘lib, bu Markaz faoliyatini yangi bosqichga olib chiqishga asos bo‘ladi.

Ta’kidlash lozimki, moturidiylik yuzlab olimlar va ularning bebaho asarlarini o‘zida jamlagan aqida maktabi sanaladi. X asrda Samarqandda shakllangan ushbu maktab Imom Moturidiyning izidan borgan Abu Muin Nasafiy, Abu Hafs Nasafiy, Nuriddin Sobuniy, Kamol ibn Humom va Kamoliddin Bayoziy singari olimlar faoliyati tufayli yanada rivojlanib, ommalashgan. Ular o‘z asarlari orqali “moturidiylik kutubxonasi”ni yanada boyitganlar. Bugun ushbu kutubxonaning nodir manbalarini aniqlash, ularni ilmiy jamoatchilik va xalqimizga yetkazish dolzarb vazifalardan biriga aylangan.

Bugungi kungacha yurtimiz va xorijda moturidiylik ta’limotiga oid ko‘plab fundamental manbalar o‘rganilib, bir qator kitob, risola, monografiya va maqolalar nashr yuzini ko‘rdi. Manba va adabiyotlar ko‘paygani sari, ularning umumiy ro‘yxatini shakllantirish – bibliografiya yaratish vazifasi ham kun tartibiga chiqdi.

Avvalroq bu borada yurtimiz va xorijlik olimlar tomonidan ba’zi urinishlar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, ularda ma’lum asarlar yetishmasligi va so‘nggi yillarda yana yangi kitoblar chop etilgani tufayli keng qamrovli, nisbatan to‘liq ro‘yxatni o‘z ichiga oluvchi bibliografiyaga ehtiyoj sezildi. Shu maqsaddan kelib chiqqan holda, Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tomonidan “Moturidiylik ta’limoti bibliografiyasi” kitobi nashr etildi. Bu moturidiylik bo‘yicha alohida kitob shaklida nashr qilingan ilk bibliografiya hisoblanadi.

Ushbu yangi nashr “Klassik manbalar”, “Zamonaviy adabiyotlar” va “Dissertatsiyalar” nomli uch bo‘limdan iborat. Birinchi bo‘limda Imom Moturidiydan XX asrgacha bo‘lgan olimlarning aqidaga oid asarlari, ularning qo‘lyozma va zamonaviy nashrlari qamrab olingan. Ikkinchi bo‘limda moturidiylik bo‘yicha yozilgan turli kitob, risola va monografiyalar, uchinchi bo‘limda esa O‘zbekiston va xorijda himoya qilingan magistrlik hamda doktorlik dissertatsiyalari ro‘yxati keltirilgan.

Bibliografiyada jami 1 ming 293 ta asar qamrab olingan bo‘lib, shundan 474 tasi klassik manbalar, 486 tasi zamonaviy adabiyotlar, 333 tasi dissertatsiyalardir. Kitobda moturidiylik aqidasiga oid eng keng tarqalgan asarlarning sharhlari ham alohida bobga jamlangan. Jumladan, butun musulmon olamida mashhur “Aqoidi Nasafiy” risolasining 100 ga yaqin sharh va hoshiyalari ro‘yxati o‘rin olgan.

Ingliz tiliga ham tarjima qilingan ushbu bibliografiya moturidiyshunos olimlar va aqida yo‘nalishidagi tadqiqotchilar uchun muhim qo‘llanma vazifasini o‘taydi, deb ayta olamiz. Bundan tashqari, bibliografiyalar tabiatan davriy yangilanishga muhtoj, shu sababli kelgusida ushbu bibliografiya ham yangi manba va adabiyotlar bilan to‘ldirib boriladi.

Umuman olganda, yurtimizda yaratilayotgan imkoniyatlar, ayniqsa, Imom Moturidiy va uning davomchilari merosini o‘rganishga davlat darajasida e’tibor qaratilishi sohaga doir yangi tadqiqot va nashrlar uchun ilhom va tayanch o‘laroq xizmat qilmoqda.

Oybek Sotvoldiyev,

Imom Moturidiy xalqaro

ilmiy-tadqiqot markazi bo‘lim boshlig‘i.