Yoshlarimiz doimo ogoh va xushyor bo‘lmog‘i lozim
Hozirgi kunda dunyodagi ijtimoiy-mafkuraviy muammolardan eng xavflisi diniy-g‘oyaviy, xususan, ekstremistik, missionerlik va prozeletizm muammolari bo‘lib, bu ayni vaqtda bizning mustaqil O‘zbekistonimizga ham o‘z ta’sirini o‘tkazmoqda.
Ma’lumki ajdodlarimiz e’tiqod qilib kelayotgan diniy va ma’naviy merosni asrab-avaylash – mustahkam e’tiqod va irodalilikdan dalolat beradi. Bugungi kunda hayotimizda uchrab turayotgan turli oqim-harakatlarga ko‘ra, ayrim kishilar u dindan bu dinga va boshqasiga o‘tib yurishi aslida e’tiqodsizlik emas, balki e’tiqodining sustligi, ilmsizlik, g‘oyaviy bo‘shliq xamda irodasizlikdir. Bu haqda Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov “Odam o‘z mustaqil fikriga, zamonlar sinovidan o‘tgan hayotiy milliy qadriyatlarga, sog‘lom negizda shakllangan dunyoqarash va mustahkam irodaga ega bo‘lmasa, xar turli ma’naviy tahdidlarga, ularning goh oshkora, goh pinhona ko‘rinishdagi ta’siriga bardosh berishi amrimahol. Buni kundalik hayotda uchrab turadigan ko‘plab voqealar misolida yaqqol kuzatish mumkin va ularning qanday oqibatlarga olib kelishini uzoq tushuntirib o‘tirishning hojati yo‘q, deb o‘ylayman” deb ta’kidlagan edi.
Ushbu harakatlarga jalb qilinayotganlar ko‘proq ayollar va yoshlarning ishtirokida namoyon bo‘layotganligi achinarli holdir. Chunki ularning kiziqish xamda moddiy va ma’naviy ehtiyojlarini qondirishda diniy oqim va tashkilotlar o‘z g‘oyalari bilan jalb qilgan holda maqsadlarini amalga oshirish osonroqdir.
Islom shiorlaridan tanlab foydalanadigan, dinning asl mohiyatini buzib talqin qiladigan ekstremistik tuzilmalar keng xalq ommasi bilan uzviy mavjudligini ko‘rsatish, aslida esa jamiyatda tartibsizlik va parokandalikni yuzaga keltirish uchun mablag‘ yig‘ish, asosiy tahdid manbai sifatida odamlar ongu shuurini egallash, jamiyatda beqarorlik keltirib chiqarish orqali hokimiyatga erishish maqsadini ko‘zlaydilar.
Ekstremistik okimlarning xozirgi kundagi faoliyatida zamonaviy axborot kommunikatsiyalaridan keng foydalanish, internet orkali targ‘ibot ishlarini olib borishga aloxida e’tibor karatilgan, internet orqali suhbat olib borish jarayonida yoshlarga kufr diyori, hijrat, jihod, shahidlik, xalifalikni tiklash kabi g‘oyalar singdirilib ular turli xil to‘qnashuv va nizoga jalb qilinmoqda. Ijtimoiy tarmoklarda bo‘zg‘unchilik va buzg‘unchi g‘oyalarni targ‘ib qiluvchi yuzlab guruhlar mavjudligi fikrimizning yaqqol dalilidir. Shuning uchun ham yoshlarda xabar va ma’lumotlarni tahlil eta olish malakasini xosil kilish zarur.
Zero har kanday xabar ham to‘g‘ri va xolis bo‘lavermaydi. Har bir ma’lumotni tekshirib ko‘rib keyin xulosa kilish hakida Alloh taolo bunday deydi: «Ey mo‘minlar! Agar sizlarga biror fosiq kimsa xabar keltirsa, sizlar (haqiqiy ahvolni) bilmagan holingizda biron qavmga aziyat yetkazib qo‘yib, (keyin) qilgan ishlaringizga pushaymon bo‘lmasligingiz uchun (u xabarni) aniqlab (tekshirib) ko‘ringiz» (Hujurot surasi, 6-oyat).
Muqaddas Islom dinimiz insoniyatni komillikka da’vat etuvchi buyuk ta’limoti bilan birga, uni soxtalashtiruvchilar, undan o‘z shaxsiy manfaatlari yo‘lida foydalanuvchilar ham yo‘q emasligini, ayni ana shu salbiy hodisalar jamiyat taraqqiyotida kutilmagan fojialarni keltirib chiqarishi mumkinligini hayot ko‘rsatmokda.
Bugun dunyoda ko‘plab buzg‘unchi oqimlar muqaddas Islom dinini niqob qilib, begunoh insonlarning qonini to‘kmoqdalar. Bu oqimlarni bir so‘z bilan din buzarlar deb nomlansa xato bo‘lmaydi. Ular o‘zlariga turli nomlarni qo‘yib, diniy shiorlarni bayroq qilib olyaptilar-u lekin qilayotgan ishlari dinimizga ziddir.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam tinchlik va xotirjamlik xaqida bunday deganlar: «Tinchlik va xotirjamlik ikki ulug‘ ne’matdurki bundan ko‘p odamlar bebahradurlar» (Imom Buxoriy rivoyati). Shu yurtda yashayotgan har bir eldoshimiz tinch va farovon yurtimizning qadriga yetmog‘imiz, uni ko‘z qorachig‘iday asramog‘imiz lozimdir.
Shunisi diqqatga sazovorki, ekstremistik ruhdagi tuzilmalarning hech biri biron-bir shaklda o‘zlari jar solayotgan, o‘zlari «intilayotgan» jamiyat qurilishi modelini taklif etolmaydilar.
Diniy ekstremistik harakatlar nima uchun asosiy e’tiborni ayollar va yoshlarga qaratmoqdalar? Respublikamizda e’tiqod erkinligini ta’minlash masalasida barcha sharoitlar yaratib berilgan bir sharoitda, makkor va qo‘poruvchi kuchlar, diniy mutaassib guruhlar o‘z qabih rejalarini amalga oshirish yo‘lida xalq ichida buzg‘unchi g‘oyalarni tarqatishga urinmoqdalar. Amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, ekstremistlar o‘z maqsadlari uchun asosan yosh yigit va qizlarni tanlaydilar.
Xulosa qilib aytganda, ayollar va yoshlarning turli oqim va harakatlar domiga tushib qolishining oldini olishda ularda mafkuraviy immunitetni va bilim darajasini oshirish, ularning bo‘sh vaqtini nazorat qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki aynan ular Vatanimiz kelajagidir.
A.Allaberganov
Hazorasp tumani “Axtam sahoba” masjidi imom-xatibi
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
