Mavlid tabrigi va uni nishonlashning hukmi
Yangi darsimizni boshlashdan oldin sizlarni va o‘zimni yana bir bora Alloh taolo ehtirom ko‘rsatib bizlarga bergan Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning mavlid oyi xotirasi bilan muborakbod etaman.
Alloh azza va jalladan ushbu muborak xotirani arab va islom olamiga Rasululloh istaganlaridek nishonlashi uchun ilhom berishini so‘rayman. Ushbu mavlid xotirasini musulmonlar orasida kengayib borayotgan fitna va qiyinchiliklarni tugatishda harakatga keltiruvchi kuchga aylantirishini Allohdan tilayman.
Afsuslar bo‘lsinki, bizlar Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning: “Mendan keyin bir-biringizning bo‘yniga uradigan adashgan kofir bo‘lib ketmanglar” – degan so‘zlarini unutib qo‘ydik yoki o‘zimizni unutganga soldik.
Bundan tashqari har yili Rasulullohning mavlidlari munosabati bilan bo‘ladigan yig‘ilishlarning qonuniyligi atrofida ayrim kishilar qo‘zg‘aydigan nizo va tortishuvlar ham yuzaga chiqdi. O‘zlaringiz bilganingizdek bu yerda Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilishni shari’at qonunchiligida yo‘q deb biladigan va bunda qat’iy turadigan kishilar bor. Ular o‘zlarining ixtiloflari bilan ko‘pchilik jamoat orasida u yer, bu yerlardagi turli yig‘inlarda kishilar bilan tortishib yuradilar. Menga ham ushbu masala haqiqda juda ko‘p savol beradilar. Men bu haqida yana bir bor qaytarib aytishim lozimki, avvalo ushbu tortishuvlar har yili qayta-qayta takrorlanaveradi. Ushbu savolni berayotganlar mavlidning haqiqiy mazmun va mohiyatini tushunish uchun savol bermaydilar balki, uning o‘zi haqida savol tashlaydilar. Ya’ni ushbu do‘stlarimiz Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilishni shari’at qonunchiligida yo‘q, deydilar.
Faraz qilaylik agar osmondan Qur’on oyatlari nozil bo‘ladigan bo‘lsa va Rasululloh sollallohu alayhi va sallam yana qaytadan kelib ularga: “Bu narsa shari’at qonunchiligida bor” – desalar. Ular; “Bu narsa shari’atda yo‘q” – degan gaplarida qat’iy turadilar. Bu tortishuvlarning oqibati davom etaveradi.
Ushbu do‘stlarimizga nisbatan bizning tutadigan eng afzal yo‘limiz ushbu tortishuv qoldig‘ini to‘xtatib ularning mujtahid ekaniga qanoat qilamiz va ularning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilmaslik kerak degan fikrlarini o‘zlariga qo‘yib beramiz. Bizlar ham mujtahidlarmiz va biz bu ishni shari’at qonunchiligida bor deb bilamiz. Shunda bu muammo tugaydi.
Qancha-qancha ixtilofli ish va masalalar bor. Ushbu masalalar haqida bir guruh mujtahidar ijtihod qilib, bu masalaning hukmi bunday bo‘ladi – degan. Yana boshqa bir guruh mujtahidlari ham ijtihod qilib uning yechimini bayon qilganlar. Bu mujtahidlar u mujtahidlarni taqdirlagan, ular ham o‘z navbatida bularni mukofatlagan. Agar ushbu do‘stlarimiz ham bobolarimiz va o‘tgan ulamolarimiz kabi odobni ushlasalar biz ham tinch rohat olamiz. Lekin ular har safar muammo va mushkulliklar keltirib chiqarishda qat’iyat ko‘rsatmoqdalar. Nihoyasi yo‘q tortishuvlarni yuzaga keltirmoqdalar. Bu holat bizlarni ushbu tortishuv vaqtida ularga ozuqa oladigan ashyolar va kerakli ma’lumotlar berishimizni majbur qiladi.
Biz Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilishni shari’at qonunchiligida bor deb aytamiz. Bu xursandchilik taqiqlangan harom ishlardan holi bo‘lish sharti bilan durust bo‘ladi deymiz.
Bu xursandchilik Rasulullohning shamoyil va siyratlarini eslashdan hamda sayyidimiz Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning muhabbatini kuchaytiradigan omillarni yuzaga chiqarishdan iborat bo‘lishi lozim. Agar bu kabi majlisda taqilangan ishlar bo‘lmasa biz uni shari’at qonunchiligida bor deb aytamiz. Uning dalili Nabiy sollallohu alayhi va sallamning sayyidimiz Muso alayhis-salomni Firavndan najot topganlarini nishonlaganlaridir. U zot Alloh azza va jalla Musoni Firavndan qutqargan kunni bilgandan keyin ushbu kunni xotirlab nishonladilar. Bu Muharram oyining to‘qqizinchi kunidir. Rasululloh sahobalarga bu kunning ro‘zasini tutishni buyurdilar. Ro‘za tutmaganlarni ham kunning qolgan qismida taom yemay o‘zlarini saqlab turishlariga amr qildi. Bu ish shu kunni nishonlash uchun bo‘lgan edi. Rasululloh yahudiylarning ham bu kunda ro‘za tutishlarini bilgach:
”Biz Musoga ulardan ko‘ra haqliroqmiz”- dedilar.
Endi bizlarni Rasulullohga ergashgan holimizda Musoning Firavndan qutilganini nishonlab xursandchilik qilishimiz joiz bo‘lganidan keyin Alloh taolo olamlarga rahmat qilib yuborgan sayyidimiz Muhammad alayhis-salomning mavlidlarini nishonlab xursandchilik qilishimiz nima uchun joyiz bo‘lmas ekan. Bu so‘zlar imom Muslim va boshqalarning sahihlarida turibdi.
Yana boshqa bir dalil, Nabiy sollallohu alayhi va sallam dushanba kuni ro‘za tutar edilar. Buning sababi haqida u kishidan so‘ralganda: “Bu men tug‘ilgan kundir” — deb javob berganlari sahih Buxoriy va boshqa kitoblarda kelgan.
Ya’ni Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning o‘zlari ham tug‘ilgan kunlari xotirasini nishonlab ro‘za tutganlar.
Ho‘b, Rasulullohning tug‘ilgan kunini nishonlab xursandchilik qilish joyiz bo‘lsa, endi biz bu xursandchilikni qanday ifoda etamiz? Biz bu quvonchni bizni Allohga yaqinlashtiradigan har qanday vosita bilan ifoda etamiz.
Rasulullohning hayotlarini eshitish uchun to‘planish zikr emasmi?! Albatta bu zikr turlarining eng ulug‘idir.
Rasulullohni maqtash va u zotning ko‘plab sifatlarini bayon qilish uchun yig‘ilish Allohga yaqinlashtiruvchi qurbat emasmi?!
Ushbu kunda musulmonlarning quvvatini ziyoda qilishni, Allohga yaqin bo‘lishni hamda Rasululloh bilan bo‘lgan bitimimizni yangidan mustahkam bo‘lishini so‘rab duo qilish uchun jamlanish Allohga yaqinlashtiruvchi qurbat emasmi?!
Biz qanday xursandchilik qilamiz? Ana shu tarzda xursandchilik qilamiz.
Yana bir marta qaytarib aytaman, bu majlis taqiqlangan harom ishlardan holi bo‘lishi kerak.
Ayrim shaxarlarda mavlid sababidan erkak ayollar aralashib bir joyda jamlanishlarini aytishdi. Yo‘q, bu esa mumkin emas. Biz bu kabi nishonlashni aytayotganimiz yo‘q. Haromni harom deyiladi. Biz Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilish deganda bizni Allohga yaqinlashtiradigan amallar bilan nishonlashni aytayabmiz. Ayrim do‘stlarimiz Rasululloh bu ishni qilmaganlar-ku demoqchi bo‘ladilar. Ya’ni u zot tug‘ilgan kunlarida sahobalarni bir joyda yoki masjidda yig‘ib jamalamaganlar va sahobalardan birini nashid aytishga ham buyurmaganlar, deydilar. Ha ular shunday deydilar.
Ho‘b, ushbu savolning javobi nima? Javob quyidagicha, hamma ulamolar bir ovozdan qabul qilgan usuliy va fiqhiy qoida bor. Ushbu qoidani sizlar ham yodlab olinglar do‘stlarim. Mustafo sollallohu alayhi vasallamning biror amalni qilmaganliklari o‘sha narsaning harom ekaniga dalil bo‘lmaydi. Bu qoida hammaga ma’lum va mashhurdir.
Muhammad Sa’id Ramazon Butiy
Toshkent shahar “Ko‘kcha oqtepa” jome masjidi imom-xatibi
Abdulloh G‘ulomov tarjimasi
Payg‘ambarlik vahiy bilan namoyon bo‘ladi
Rabbining elchisi ekanini tasdiqlash uchun har payg‘ambarga ham xos kitob nozil bo‘lishi shart emas
Olimlar payg‘ambarni bunday ta’riflagan: «Payg‘ambar – shariat vahiy qilingan inson». Demak, payg‘ambarlik Alloh taoloning O‘zi bandalari orasidan tanlab olgan zotga vahiy nozil qilishi orqali yuzaga chiqadi. Alohida kitob tushishi payg‘ambarlik shartlariga kirmaydi. Bunga quyidagi dalillar dalolat bo‘ladi.
1. Payg‘ambarlik xabari vahiy orqali yetkaziladi. Alloh taolo biror bandasini payg‘ambarlik yo elchilikka tanlar ekan, unga saylanganini bildirib qo‘yadi. Bu bildirish nubuvvat va risolatning asosi bo‘lgan vahiyning bir turidir. Undan keyin Alloh taolo o‘sha payg‘ambarga kitob nozil qilishi ham, qilmasligi ham mumkin.
Nubuvvat xabari ba’zan kitob tushishi bilan boshlanadi. Masalan, Muhammad sollallohu alayhi vasallamga ilk vahiy bo‘lib Alaq surasining «Yaratgan Zot bo‘lmish Parvardigoringiz nomi bilan o‘qing!» oyati nozil qilingan. Biroq payg‘ambarlik ko‘pincha kitob tushishidan boshqa yo‘llar bilan boshlangan va aksar payg‘ambarlarda shunday bo‘lgan.
2. Nubuvvatning tasdig‘i payg‘ambarning so‘zlari va u keltiradigan mo‘jizalarga bog‘liq. Alloh taolo tanlagan bandasiga payg‘ambarlik berganidan keyin odamlar orasida bu nubuvvat va risolatning haqiqiyligi faqat ikki hodisa bilan sobit bo‘ladi:
Birinchisi: Payg‘ambar o‘z ummatiga: «Alloh taolo meni sizlarga payg‘ambar va elchi qilib yubordi», deb e’lon qiladi.
Ikkinchisi: Alloh taolo ushbu da’voni tasdiqlash uchun o‘sha zot orqali mo‘jiza ko‘rsatadi.
Payg‘ambarning «Men Allohning elchisiman, Alloh meni sizlarga nabiy qilib yubordi» degan so‘zlari tilovat qilinmaydigan vahiy (ya’ni, muqaddas kitobning bir qismi) bo‘lib, payg‘ambarlikning, elchilikning, shariat va dinga oid barcha hukmlarning haqligini e’tirof etish mana shu so‘zning tasdig‘iga tayanadi.
3. Kitobning ilohiyligi g‘ayri matluv (tilovat qilinmaydigan) vahiy bilan tasdiqlanadi: Alloh taolo biror elchisiga kitob nozil qilganida, u payg‘ambarga tushishi hamono «Allohning huzuridan tushgan kitob» bo‘lib qolmaydi, ya’ni odamlar buni birdan bila qolmaydi. Bu kalom Alloh taoloning huzuridan tushganini sobit qilish elchining «Bu kitob Alloh taoloning huzuridan nozil qilingandir» degan so‘zlari orqali amalga oshadi.
Demak, rasullarning bu guvohligi Alloh taolo ularga bildirgan tilovat qilinmaydigan vahiydir. Kitob ko‘rinishidagi tilovat qilinadigan vahiyning haqligi mana shu tilovat qilinmaydigan vahiy ustiga bino bo‘ladi.
4. Agar payg‘ambarlik faqat kitob tushishi bilan amalga oshadi, deb hisoblansa, unda o‘ziga kitob nozil qilinmagan barcha haq payg‘ambarlarning nubuvvati botil bo‘lib qolgan bo‘lardi. Shuningdek, bunday payg‘ambar minglab mo‘jizalar ko‘rsatib, rostgo‘yligiga minglab dalillar keltirsa ham, hech kim unga imon keltirishga majbur bo‘lmas va bu gunoh sanalmas edi.
Vaholanki, Alloh taolo alohida kitob tushirmasdan minglab payg‘ambarlar yuborgani barchaga ma’lum va ijmo’ qilingan (barcha ulamolar bir ovozdan tasdiqlagan, haq deb ittifoq qilgan) haqiqatdir. Alloh u zotlarga yo tilovat qilinmaydigan vahiy orqali bildirilgan hukmlarga amal qilishni, yo o‘zidan oldingi payg‘ambarlarning kitobiga muvofiq ish tutishni buyurgan. Masalan, Muso alayhissalomdan keyin Bani Isroilga yuborilgan payg‘ambarlar Tavrotga amal qilinishiga mas’ul edi. Alloh taolo Iso alayhissalom haqida bunday deydi: «Iso ibn Maryam: «Ey Bani Isroil, albatta, men o‘zimdan oldin kelgan Tavrotni tasdiqlovchi va mendan keyin keluvchi Ahmad ismli Rasulning bashoratini beruvchi, Alloh sizlarga yuborgan Payg‘ambarman», deganini eslang. (Ahmad) ularga haq bilan kelgan vaqtda esa, “bu ochiq-oydin sehrdir” dedilar» [Sof surasi, 6-oyat].
Iso alayhissalomga ham Bani Isroilning boshqa payg‘ambarlari kabi Tavrot hukmlariga amal qilish buyurilgan edi. Payg‘ambarlarga kitob tushmagan bo‘lsa-da, ularni yolg‘onchiga chiqargan qavmlarni Alloh taolo turli azoblarga mubtalo qildi va bu jazolarning bir qismini Qur’oni karimda bayon etib ham o‘tdi.
5. Kitoblar va sahifalar faqatgina ba’zi payg‘ambarlar va nabiylarga nozil qilingani, ularning aksariyatiga esa hech qanday kitob ham, sahifa ham tushmagani ijmo’ qilingan haqiqatdir. Ularga faqat vahiyning o‘zi – kitobsiz, sahifasiz – nozil qilingan. Shu bilan payg‘ambarligi mukammal, nubuvvati sobit bo‘lgach, ular yuborilgan qavmlar uchun hujjat-dalil tayyor holatga kelgan va endi odamlar imon keltirish va ergashishga majbur bo‘lgan.
6. Mana Bu qissa Shuaro, Naml, Qasas, Toha va Noziot suralarida bayon qilingan bo‘lib, voqealar Muso alayhissalomga Tavrot nozil qilinishidan oldin yuz bergan. Alloh taolo ushbu qissada Musoning bir qibtiyni (qibtiylar – qadimgi Mirs xalqi) o‘ldirib qo‘ygani sababli Fir’avn va uning qavmidan qochib, Misrdan chiqib ketganini, Madyan tomon yo‘l olganini va u yerdagi solih kishining qiziga uylanganini zikr qiladi. Keyin u ahli ayoli bilan Misrga qaytayotganda Tur tog‘i tomonida bir olovni ko‘rib qoladi. Alloh taolo aytadi: «Bas, u(olov)ga kelganida, nido qilindi: «Ey Muso! Albatta, Men O‘zim sening Rabbingdirman. Kavushlaringni yech. Chunki sen muqaddas Tuvo vodiysidasan. Men seni ixtiyor qilib oldim. Vahiy qilinadigan narsaga quloq os. Albatta, Men, O‘zim, Allohdirman. Mendan o‘zga iloh yo‘q. Bas, Menga ibodat qil va meni zikr etish uchun namozni to‘kis ado et» [Toha surasi, 11-14-oyatlar].
Alloh azza va jalla unga payg‘ambar ekanini xabar qildi va unga vahiy qilinayotgan narsaga quloq tutishni, ibodat qilish va namozni ado etishni buyurdi. So‘ng Haq taolo ikki mo‘jiza bo‘lishi uchun unga qo‘lidagi asoni tashlashni, keyin esa qo‘lini qo‘yniga qo‘yishni buyurdi. Shundan keyin buyuk Zot unga Fir’avn huzuriga borishni amr etdi: «Biz senga buyuk mo‘jizalarimizni ko‘rsatish uchun (shunday qildik). Fir’avnga bor, albatta u tug‘yonga ketdi», dedi». [Toha surasi, 23-24-oyatlar].
So‘ngra Alloh taolo Muso alayhissalom bilan Fir’avn o‘rtasida nimalar bo‘lganini zikr qiladi.
Demak, Fir’avnga Muso alayhissalomning da’vati yetib borishi va bu da’vatga ulkan mo‘jizalar hamroh bo‘lishi bilan hukmdor uchun hujjat qoyim bo‘lgan edi. Vaholanki, u paytda Muso alayhissalomga hali Tavrot nozil qilinmagandi. Chunki, Tavrot u zot Bani Isroil bilan birga Misrdan chiqib ketgani va Fir’avn g‘arq qilinganidan keyin nozil bo‘lgan. Bu Qasas surasidagi oyatlarda bayon etilgan.
Shunday qilib, hujjat vahiy nozil bo‘lganidan keyin da’vatning yetib borishi va unga mo‘jizalar hamrohlik qilishi bilan qoyim bo‘ladi. Faqat kitob bilangina qoyim bo‘lganida edi, Fir’avn uchun hujjat kuchga kirmagan va Alloh taolo tomonidan unga va qavmiga dalilsiz azob berilgan bo‘lar edi. bu esa, Al-Adl bo‘lgan Allohning sifatiga umuman to‘g‘ri kelmaydi.
Yuqorida zikr qilganlardan kelib chiqib aytish mumkinki, vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emas, balki ba’zida kitobsiz va sahifasiz ham bo‘lishi mumkin. Payg‘ambarlikning yuzaga chiqishi va sobit bo‘lishida asosiy mezon – vahiyning nozil bo‘lishi. Kitob esa Alloh taolo elchilari orasidan saralab olgan zotlarga xoslab berilgan vahiydir.
7. Payg‘ambarlik kitob tushishi bilan emas, balki vahiy nozil bo‘lishi bilan amalga oshishiga va vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emasligiga dalolat bo‘ladigan jihatlardan yana biri – Alloh taoloning biror kitobi borligi ma’lum bo‘lmagan va Alloh taolo kitob ato etmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashganidir. Biz bu so‘zlashuvlarni Haq taolo so‘nggi Kitobida zikr qilgani tufayli bilganmiz. Quyida Qur’oni Karimda Alloh taoloning kitob nozil qilinmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashgani haqida hikoya qilingan voqealardan namunalar keltiramiz.
1. Odam alayhissalom bilan. Alloh taolo aytadi: “Va: “Ey Odam, sen o‘z jufting ila jannatda maskan top. Unda nimani xohlasalaringiz, yenglar, osh bo‘lsin, faqat mana bu daraxtga yaqin kelmanglar, bas, u holda zolimlardan bo‘lasizlar”, dedik” [Baqara surasi, 35-oyat].
Haq taolo dedi: “Rabbi ularga nido qilib: «Sizlarni ana o‘sha daraxtdan qaytargan emasmidim va, albatta, shayton ikkovingizga ochiq-oydin dushmandir, demaganmidim?!» dedi» [A’rof surasi, 22-oyat].
Bu voqealar ular Yerga tushirilishidan oldin, jannatda bo‘lganida yuz bergan.
Ular Yerga tushirilganidan keyin Alloh taolo bunday degan: “Odam o‘z Rabbidan so‘zlarni qabul qilib oldi, keyin U Zot uning tavbasini qabul qildi. Albatta, U tavbani qabul qiluvchi va rahmli Zotdir” [Baqara surasi, 37-oyat].
Bu ham Odam alayhissalomga biror kitob nozil qilinmasdan oldin bo‘lgan ishlar sirasidandir.
2. Nuh alayhissalom bilan. Haq taolo Nuh alayhissalom bilan uning qavmi o‘rtasida kechgan voqealarni zikr qilganidan keyin bunday deydi: “Va Nuhga: «Qavming orasidan avval imon keltirganlardan boshqa hech kim imon keltirmas va ularning qilmishlaridan qayg‘uga tushmagin. Bizning rioyatimiz va vahiyimiz ila kema yasagin hamda zulm qilganlar to‘g‘risida Menga gap ochmagin, albatta, ular g‘arq bo‘lguvchilardir», deb vahiy qilindi. U kema yasamoqda. O‘z qavmidan bo‘lgan zodagonlar qachon oldidan o‘tsalar, uni masxara qildilar. U: «Agar bizni masxara qilsangiz, biz ham xuddi siz bizni masxara qilganingizdek sizlarni masxara qilamiz. Bas, yaqinda kimga sharmanda qiluvchi azob kelishini va kimning ustiga muqim azob tushishini bilib olursiz», dedi. Toki Bizning amrimiz kelib, tannur favvora otganda: «U (kema)ga har narsadan bir juftdan va ahlingdan avval so‘z ketmaganini va imon keltirganlarni ol», dedik. U bilan birga imon keltirganlar juda oz edi. U: «Kemaga mininglar, uning yurishi ham, turishi ham Allohning ismi ila bo‘lur. Albatta, Rabbim mag‘firatli va rahmlidir», dedi. U (kema) ularni tog‘lardek to‘lqinda olib ketayotganida, Nuh bir chetda turgan o‘g‘liga: «Ey o‘g‘lim, biz bilan birga (kemaga) mingin, kofirlar bilan birga bo‘lmagin», dedi. U (o‘g‘il): «Toqqa joylashib olsam, meni suvdan saqlaydi», dedi. U esa: «Bugun Allohning amridan saqlovchi yo‘qdir. Kimga rahm qilsagina (saqlar)», dedi. Shunda ular orasini to‘lqin to‘sdi va u (o‘g‘il) g‘arq bo‘lganlardan bo‘ldi. «Ey Yer, suvingni yutgin, ey osmon, o‘zingni tutgin», deyildi. Suv quridi. Farmon bajarildi va (kema) Judiy (tog‘i)ga joylashdi. «Zolim qavmlar yo‘qolsin!» deyildi. Nuh Rabbiga nido qilib: «Rabbim, albatta, o‘g‘lim ahlimdandir, albatta, va’dang haqdir va Sen hukm qilguvchilarning eng hikmatlisisan», dedi. U Zot: «Ey Nuh, albatta u (o‘g‘il) ahlingdan emas. Albatta, u yaxshi amal emasdir. O‘zing bilmagan narsani zinhor so‘ramagin. Men senga johillardan bo‘lmasligingni nasihat qilaman», dedi. U: «Rabbim, men o‘zim bilmagan narsani Sendan so‘ramoqdan panoh tilayman. Agar meni mag‘firat qilmasang va menga rahm ko‘rsatmasang, ziyon ko‘rguvchilardan bo‘laman», dedi. «Ey Nuh, Bizdan senga va sen bilan birga bo‘lgan ummatlarga tinchlik va barakotlar ila (kemadan) tushgin. Yana bir ummatlar bo‘lur, ularni biroz huzurlantirurmiz, so‘ngra ularni bizdan bo‘ladigan alamli azob tutar», deyildi” [Hud surasi, 36-48-oyatlar].
So‘ng Alloh taolo Payg‘ambari Muhammad sollallohu alayhi vasallamga dedi: “Ana shu g‘ayb xabarlarini sizga vahiy qilmoqdamiz. Bundan oldin ularni siz ham bilmas edingiz va qavmingiz ham. Bas, sabr qiling, albatta, oqibat taqvodorlarnikidir” [Hud surasi, 49-oyat].
Xo‘sh, Alloh taoloning Nuh alahissalomga bu vahiysi va unga qaratilgan xitobi biror kitobda kelganmidi?! Yoki bu Alloh taolo unga to‘g‘ridan to‘g‘ri so‘zlagan xitob bo‘lib, u yerda o‘qiladigan hech qanday kitob bo‘lmaganmidi?!
Ushbu oyatlarning uslubi va undagi nidoning yo‘sini Alloh taoloning Nuh alayhissalomga to‘g‘ridan to‘g‘ri xitob qilganini, o‘qiydigan biror kitobni nozil etish orqali amr etmaganini ko‘rsatadi.
3. Yusuf alayhissalom bilan. U quduq tubida yotganda Alloh taolo vahiy qilib, hali akalariga ularning qilmishlari haqida xabar berajagini aytdi: “Bas, uni olib ketishgach va uni quduqning qa’riga tashlashga kelishib olishgach (uni amalga oshirdilar), (Biz) unga: «Bu ishlari to‘g‘risida ularga (kezi kelganda), albatta, xabar berursan, vaholanki, ular (Yusuf ekaningni) sezmaydilar», deb vahiy qildik.” [Yusuf surasi, 15-oyat]. Keyinchalik u Misr azizi (Bosh vaziri) bo‘lganidan keyin ularga bu haqda xabar berdi.
Xo‘sh, u quduqda bo‘lganida kelgan bu vahiy haqiqiy vahiy bo‘la turib, tilovat qilinadigan vahiymidi (muqaddas kitobning bir qismi edimi)? Yo‘q, u g‘ayri matluv vahiy edi.
Alloh taolo payg‘ambarlariga xitobni tilovat qilinadigan vahiy ko‘rinishida (kitob holida) tushirmagani borasidagi oyatlar bular bilan cheklanmaydi. Qur’oni karimda bunday oyatlar juda ko‘p bo‘lib, eslatib o‘tish maqsadida ozginasini keltirish bilan kifoyalandik, xolos.
Demak, payg‘ambarlikning asosi alohida bir kitob nozil bo‘lishiga emas, balki bevosita Alloh taoloning tanlangan bandasiga vahiy yuborishiga bog‘liqdir. Qur’oniy qissalar va tarixiy dalillar ko‘rsatganidek, vahiylar faqatgina kitob shaklidagi (tilovat qilinadigan) matnlardan iborat bo‘lmay, ko‘p hollarda payg‘ambarlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri bildirilgan (tilovat qilinmaydigan) ilohiy xitoblar ko‘rinishida kelgan. Shu sababli insoniyatga haqiqatni yetkazish va ularga qarshi ilohiy hujjatni qoyim qilish uchun faqatgina vahiyning o‘zi yetarli bo‘lgan, kitob esa Alloh taolo O‘zi xohlagan elchilarigagina ato etgan maxsus vahiydir.
Nurmuhammad Matkarimov,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Hadis ilmi maktabi o‘qituvchisi,
Imom Buxoriy xalqaro ilmiy tadqiqot
markazi ilmiy xodimi
Mazkur maqolaga
.Din ishlari bo‘yicha qo‘mitaning 2026 yil 7 iyuldagi 02/2 -sonli xulosasi olingan
