Ma’lumki ajdodlarimiz e’tiqod qilib kelayotgan diniy va ma’naviy merosni asrab-avaylash- mustahkam e’tiqod va irodalilikdan dalolat beradi. Bugungi kunda hayotimizda uchrab turayotgan  turli oqim-harakatlarga ko‘ra ayrim kishilar u dindan  bu dinga va boshqasiga o‘tib yurishi aslida e’tiqodsizlik emas, balki e’tiqodining sustligi, ilmsizlik, g‘oyaviy bo‘shliq xamda  irodasizlikdir.   

Ilk aqidaparast oqimlar ya’ni “Xavorij” firqasi o‘z faoliyatini boshlagan davrning o‘zidayoq, Hazrati Ali roziyallohu anhu boshliq musulmonlar tomonidan ularga qarshi g‘oyaviy va harbiy kurash olib borilgan. Hazrati Ali roziyallohu anhu xarvorij firqasi vakillari bilan aqidaviy masalalarda soatlab suhbatlashgan. Ahli sunna val jamoaning tutgan yo‘lining haqligini va “Xavorij” firqasining nohaqligini aqliy va naqliy dalillar bilan isbotlab bergan. Natijada ko‘plab adashganlarning hidoyat topishiga erishilgan. “Moturidiya” ta’limoti asoschisi Abu mansur Moturidiy rahmatullohi alayhi, mazhabboshimiz Abu Hanifa rahmatullohi alayhi o‘zlarining asarlarida adashgan diniy oqimlarning soxta da’volariga asosli raddiyalar berganlar. Adashgan oqimlarga qarshi g‘oyaviy kurash boshqa mazhabboshilar, buyuk imomlar va olimlar tomonidan har doim uzluksiz ravishda olib borilgan va bu g‘oyaviy kurash o‘z samarasini berib, ko‘plab insonlarning adashishining oldi olingan. Hozirgi vaqtda ham bu kabi g‘oyaviy kurashni va ogohlikni bir bir lahza qo‘ldan boy berishimiz mumkin emas.

Adashgan diniy oqimlarga qarshi kurashning barcha davrlarda olib borilganining ahamiyatli tomoni shundaki, bu oqimlar turli davrda turli sabablarga ko‘ra kelib chiqqan. Va albatta, bu oqimlarning da’vat, chorlovlari hamisha insoniyatni halokatga yetaklab, zalolat sari yetaklagan.

Diniy oqimlarning shakllanishida ba’zan diniy savodsizlik zamin yaratgan bo‘lsa, ba’zi hollarda iqtisodiy maqsadlar yotgan. Ba’zan ijtimoiy sabab oqimlar shakllangan bo‘lsa, ba’zida boshqa din vakillarining ta’siri ostida diniy oqimlar shakllangan.

Ayni paytda shuni anglashimiz lozimki, diniy oqimlar deganda biz faqat Islom dinini niqob qilib faoliyat olib borayotgan ekstremistik va terroristik oqimlarni emas, boshqa dinlardan ajralib chiqqan va faol missionerlik faoliyati bilan shug‘ullanayotgan sektalarni ham tushunamiz. Chunki ushbu sektalarning ham chorlovlari insoniyat boshiga katta kulfatlar solmoqda. Ya’ni, oilada ota onaga qarshi chiqish, ularga itoatsizlik, hatto o‘z ota onasining joniga qasd qilish, bor budini sotib oqim rivoji uchun sarf qilish, siyosiy tuzumga qarshi chiqish, o‘z yaqinlari va vatanidan voz kechish, boshqalar fikrini umuman qabul qilmaslik va boshqa holatlar ekstremistik va terroristik oqimlar ta’siriga tushganlar bilan bir qatorda missioner sekta tarafdorlarida ham ko‘rinadi.

Agar biz diniy oqimlar haqida mukammal tushuncha hosil qilmasak, ularga qarshi kurashni bir lahza to‘xtatib, ogohlikni qo‘ldan bersak, nimalarni va kimlarni yo‘qotishimizni tasavvur qila olmaymiz.

I.Jumaniyazov

Urganch tuman “Qorri bobo”  masjidi imom-xatibi