Internetdagi tahdidlardan ogoh bo‘laylik
Ma’lumki, hozirgi vaqtda yirik ijtimoiy tarmoqlarda foydalanuvchilar soni millionlab, milliardlab kishiga yetgan. Ular o‘zaro muloqot qiladilar, saytlarga o‘zlarining, yaqinlarining fotosuratlari, videolarini qo‘yadilar, u yoki bu mavzuda fikr almashadilar. Kimlardir bu saytlarda o‘zlarining unutilib ketgan tanishlarini va bolalikdagi do‘stlarini topadilar.
Har yaxshining bir kamchiligi bo‘lganidek, tarmoqlarning ham bir qancha yomon tomonlari bor. Avvalo, ijtimoiy tarmoqlar – psixologik qaramlik hisoblanadi. Ko‘pgina foydalanuvchilar bunday saytlarga bir kirgach, kun bo‘yi qolib ketadilar. Natijada ularning ongida haqiqiy hayot bilan virtual olam aralishib ketadi. Inson virtual olam bu xayolot ekanigi, real hayotga doim ham to‘g‘ri kelavermasligini unutib qo‘yadi. Buning oqibatida ayanchli hodisalar yuz beradi.
Endilikda ijobiy yoki salbiy mazmundagi fikrlarning global tarmoqqa chiqishi uchun bir soniya kifoya. Xabaringiz bor, bundan bir qancha muddat muqaddam Yangi Zelandiyada fojiali terakt yuz berdi.
Yangi Zelandiyadagi ikkita masjidda otishma sodir etildi.
Yangi Zelandiyaning Kraystcherch shahridagi ikkita masjidda juma namozidan keyin sodir etilgan otishma oqibatida kamida 27 kishi halok bo‘ldi. Shifoxonalarga 30 ga yaqin yarador yotqizildi. Dastlab otishma bir masjidda sodir etilgani va 6 kishi yaralangani ma’lum qilingan edi. Ma’lumotlarga ko‘ra ushbu otishmani qurollangan kishilar mahalliy vaqt bilan soat 13:45 da yonma-yon joylashgan “Al-Nur” va “Linvud” masjidiga bostirib kirib, chiqish eshiklarini yopgan holda, namozxonlarni o‘qqa tuta boshlagan. Otishma sodir bo‘lgan vaqtda masjidda 300 ga yaqin kishi bo‘lgan.
Nyu Zealand Herald xabariga ko‘ra, Kraystcherch shahridagi masjidlarga hujum qilganlardan biri Avstraliyalik 28 yoshli Brenton Tarrantdir.
Ta’kidlanishicha, Tarrant “Al-Nur” masjidiga hujumni ijtimoiy tarmoqlarda jonli translyatsiya qilgan, u 17 daqiqa davom etgan.
Nashrdan qo‘shimcha qilinishicha, hujumdan biroz oldin Tarrant ijtimoiy tarmoqlarda Germaniya kansleri Angela Merkel va Turkiya prezidenti Redjeb Tayib Erdog‘anni o‘ldirishga chaqirgan.
Avvalroq, ommaviy axborot vositalari manbalarga tayangan holda hujum oqibatida 27 kishi qurbon bo‘lganini xabar bergan edi. Keyinchalik jinoyatchilardan biri “Al-Nur” masjidiga hujumni onlayn translyatsiya qilgani aniqlandi.
Translyatsiya ijtimoiy tarmoqlarda ham olib borilgani ma’lum bo‘ldi. Shu jumladan, Facebook ijtimoiy tarmog‘ida ham ushbu qatliom onlayn olib berilgani haqida internet saytlarida xabar berildi.
Bundan tashqari, bu fojiada ham musulmonlarni aybdor deganlar topildi. “Euronews” bergan xabarga ko‘ra, Yangi Zelandiyaning Kraystcherch shahrida juma namozi paytida ikki masjidda yuz bergan teraktlardan keyin avstraliyalik senator Frayzer En o‘z bayonotida hujumlarning sababi musulmon aholi sonining ortishi va immigrantlar ekanini aytdi. Uning fikricha, Yangi Zelandiyadagi hujumlar jamiyatda musulmonlarga nisbatan ortgan qo‘rquvning belgisidir[1].
“Bugun Yangi Zelandiya ko‘chalarida qon to‘kilishining asl sababi mutaassib musulmonlarning Yangi Zelandiyaga ko‘chishiga imkon bergan immigratsiya siyosatidir”, - deydi senator. So‘zining oxirida u: “Ochiq gapiraylik, bugungi hujumning qurbonlari musulmonlar bo‘lsa-da, umuman olganda asl jinoyatchilar ular bo‘ladi va musulmonlar dunyo bo‘ylab o‘z dinlari nomidan odamlarni o‘ldiryapti”, - dedi. Shuningdek, islomofob senator islom dini zo‘ravonlik mafkurasiga tayanganini iddao qildi.
Keyinroq Avstraliya bosh vaziri Skott Morrison uning so‘zlarini “jirkanch”, uning nuqtayi nazarini esa mamlakat parlamenti uchun nomunosib deb atagan.
Shu o‘rinda e’tibordan chetda qolgan bir jihat. O‘zi bu terakt kim tomonidan uyushtirildi? Teraktni amalga oshirganlar aslida qaysi din vakillari va qanday g‘oyalarga ega insonlar?
Muhim bir nuqta yana islom olamining e’tiboridan chetda qolmoqda!
Yangi Zelandiyadagi mazkur terrorist mash’um hodisadan biroz oldin o‘zining virtual sahifasida 70 sahifalik bayonot bergan. Bayonotda, eng asosiy dushman sifatida besh narsa haqida so‘z boradi.
- Istanbul
- Ayasofiya (Istanbul fathining ramzi)
- Usmoniylar
- Turklar
- Erdo‘g‘an
Ijtimoiy tarmoqlarda oldinroq tarqalgan suratlarda terroristning qo‘lidagi qurollarda usmoniylar davlatiga qarshi jang qilgan g‘ayridin qo‘mondonlar, qo‘zg‘olonchilar va musulmonlar qotili bo‘lgan ba’zi jallodlarning ismlari yozilgani ma’lum bo‘ldi.
Xulosa qilib aytganda, o‘z xohishlari bilan yovuzlikning eng tubiga tushgan insonlargina bunday jinoyatni katta ehtiros bilan bajaradilar. Ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar bergan imkoniyatlar esa bu istakni kuchaytiradi. Shuning uchun har bir shaxs turli xil terroristik harakatlarga targ‘ib qiluvchi virtual olamning zararlaridan o‘zini asrab-avaylashi lozim.
MANSUR JAMBILOV
Mir Arab oliy madrasasi o‘qituvchisi
[1] http://kun.uz/uz/986532457 Islomofob senator: “Baribir musulmonlar aybdor”
Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi
Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz
