Fitnalardan ogoh bo‘laylik!
Hozirgi axborot globallashuv davrida kechayotgan jarayonlar bizni doim ogoh bo‘lishga, sof dinimiz, milliy qadriyatlarimizni saqlashga, ularni sohta talqinlardan farqlashga va sof dinimizni buzg‘unchi va mutanosib kimsalarni fitnalaridan ximoya qilishga undaydi.
Ba’zi mutanosib, buzg‘unchi kimsalar din nomidan gapirib sof e’tiqodimiz va qadriyatimizni qoralashga zo‘r bermoqda. Shu bois ba’zi bir kimsalar ularning aldovlariga ishonib, din to‘g‘risida noto‘g‘ri fikrga borib, ularga ergashib ketayotganlar ham uchrab turibdi.
Har bir imom xatib, har bir ziyoli inson g‘alamis kimsalarni bunday xatti-harakatlariga befarq qarab turmasligi kerak. Islom dini insonlarni faqat yaxshilikka chaqiradi. Birovga ozor berishdan, zulmdan qaytaradi. Nafaqat inson xatto atrofimizdagi olam va unda yashab turgan maxluqotlarga xam yaxshi munosabatda bo‘lishga chaqiradi. Qalbida iymoni bor inson xech kimga yomonlik istamaydi. Payg‘ambarimiz (sallollohu alayhi vasallam): — “Birovlar uning qo‘lidan va tilidan ozor topmaydigan kishi chin musulmondir” — deganlar. Bugun atrofimizda bo‘layotgan har bir voqea xodisani aql bilan baholab, so‘ng hulosa chiqarmog‘imiz darkor. Oqni qoradan, yahshini yomondan ajrata bilishimiz kerak. Alloh ta’olo fitna haqida shunday amr qilgan — “Sizlardan faqat zulm qilganlarning o‘zigagina yetmaydigan fitnadan saqlaningiz va bilib qo‘yingizki Alloh jazosi qattiqdir” (Anfol 25). “Fitna esa qottillikdan ham ashaddiyroqdir” (Baqara 191).
Ali Saburiy: “Musulmonni dinida fitnaga solish tinchini buzish Alloh nazdida qotillikdan qattiqroqdir“ deganlar. (Tavsir al-vazih al-muyassar). Demak fitnalar to‘zg‘ib turgan paytda musulmon kishi amal kilishi lozim bo‘lgan islom odoblari quyidagilar:
— Qur’on va sunnatga ergashish, ikkisini mahkam ushlash;
— Alloh ta’olodan fitna va unga yaqinlashtiradigan har bir narsadan uzoqlashtirishni, firqachilik, ixtilof, yengiltaklik, din aqidasiga xilof ish yoki buzuq ta’limotlardan saqlanmoqlikni so‘rab duo qilish;
— ulamolar etagini ushlab, ularning ilmlaridan manfaat olib, o‘tgan solih kishilarni yo‘llarini tutish;
— yumshoqlik, shoshmaslik, kamtarin va halim bo‘lish, g‘azab va shoshqaloqlikdan uzoqlashish;
— zero Alloh taolo bunday marhamat qilgan “(Ey inson) O‘zing (aniq) bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko‘z, dilning har biri to‘g‘risida (har bir inson) ma’sul bo‘lur” (Isro 36).
Abu Hurayra rahimahulloh rivoyat qilgan hadisda:
— “Kelajakda fitnalar bo‘ladi. U fitnalar kelganda o‘tirgan kishi turgandan, turgan kishi yurgandan, yurgan kishi unga qarab yugirgandan yaxshidir. Kim fitnaga qiziqib unga intilsa (fitna) uni o‘ziga tortib halok qiladi. Kim undan qochib qutiladigan joy topsa, o‘sha yerda panox topsin. (fitnaga aralashmasin)”
(Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati).
Andijon viloyati Buloqboshi tumani
Shirmonbulok jo’me masjidi imomi D. Mirzakarimov
Jannatning misoli
“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
