Loqaydlik - taraqqiyotga to‘siq
Loqaydlik bu – burch va mas’uliyatni his qilmaslik, atrofdagilarning, o‘zining taqdiri va kelajagiga daxldor voqeliklarga e’tiborsizlikdir. Barcha davrlarda ziyolilar bunday illatga qarshi kurashganlar, xalqni ogohlantirib kelganlar.
Hukumatimiz tomonidan olib borilayotgan siyosatning maqsadi kuchli davlatdan kuchli fuqarolik jamiyatiga o‘tish konsepsiyasidir. Bunda fuqarolardan davlat va jamiyatning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotida faol ishtirok etishlari talab etiladi. Buning uchun xalqni bir maqsad yo‘lida, ezguliklar sari safarbar etish, insonlardagi loqaydlik va beparvolikka barham berish lozim bo‘ladi. Mustaqillikka erishganimizdan so‘ng, bunday illatga qarshi kurash alohida ahamiyat kasb eta boshladi. Prezidentimiz ham doimo fuqarolarimizni ogohlikka va e’tiborli bo‘lishga chaqiradi. Bu shuning uchun kerakki, loqaydlikning ma’no mazmuni na muqaddas dinimiz mohiyatiga, na boshqa taraqqiyot qonunlariga to‘g‘ri keladi. Uni yana dangasalik, tanballik, boqimandalik, boqibeg‘amlik va beparvolik kabi salbiy illatlar bilan bog‘lash mumkin. Bular jamiyatni tubanlashtiradigan omillardandir. Hozirgi davrning talabi – aniqlik va yangiliklardan tezkorlik bilan xabardor bo‘lish. Loqaydlik esa bunga tamomila ziddir. Bu illatning jamiyat uchun qanchalik zararli ekanini inobatga olib mashhur shaxslarning quyidagi fikrlarini keltiramiz:
Shayx Sa’diy aytadi: “Magar sen o‘zgalarning qayg‘usig‘a loqaydlik ila qarasang, sen inson degan nomg‘a noloyiqsen”.
Sohibqiron Amir Temur esa o‘zining tuzuklarida: “Ishbilarmon, mardlik va shijoat sohibi, azmi qat’iy tadbirkor va hushyor bir kishi minglab tadbirsiz loqayd kishilardan yaxshidir”, - deb ta’kidlaydi.
Nemis yozuvchisi Georg Lixtenberg aytadi: “Qayerdaki loqaydlik – u yerda xato, qayerdaki sovuqqonlik – u yerda jinoyat”.
Yusuf Xos Hojibning quyidagi misralari ham kishini xushyor bo‘lishga chorlaydi: “Har bir ishda ham g‘ofillik qilma, hushyor bo‘l, g‘ofillarning ishlari hech qachon ko‘ngildagidek bo‘lmaydi”.
Bahouddin Naqshband esa adashayotgan kishilarga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatishga chorlaydi:
Ko‘r ketar ekan bilmay istiqbolda choh,
Uni ogoh etmasang sendadir ulug‘ gunoh.
Hozirgi kunda xalqimiz orasida ham loqaydlik va beparvolik illatlari uchraydi. Ammo hech kim o‘z shaxsiy manfaatlari uchun loqayd emas.
Xulosa shuki, yangi davrda yangi jamiyat qurayotgan ekanmiz, noto‘g‘ri aqida va g‘oyalardan, zararli illatlardan voz kechishimiz biz uchun suv va havodek zarur. Abdulla Avloniy aytganidek, “Ma’rifat sohibi bo‘lmak uchun ahvoli olamdan xabardor bo‘lmak kerak”.
Mavzuga doir mutafakkirlarning so‘zlari:
G‘ofil odam ko‘z yumib g‘aflat uyqusiga botadi, ey irodali mard, g‘ofil bo‘lma, hushyor bo‘l.
YUSUF XOS HOJIB
Kimdir boshqalarga tilar omonlik,
Kimdir sog‘inadi faqat yomonlik.
Bir qarasang o‘xshash rangu ro‘ylari,
Biroq tamom boshqa fikru o‘ylari.
Sirtdagisin ko‘rib turibsan har on,
Ichdagi olamdan ogoh bo‘l, inson!
ABDULLA ORIPOV
Eligning[1] hushyorligi elga foyda keltirdi, shular tufayli elda tinchlik va totuvlik qaror topdi.
YUSUF XOS HOJIB
G‘ofillik davlatni qo‘ldan ketkazar.
NIZOMULMULK
Har kishi nokas bilan hamkosadir,
Ming sharofatni kasofat bosadir.
MASHRAB
Amirning g‘ofilligi, vazirning xiyonati podshohlikni yo‘q qilar.
NIZOMULMULK
Agar biror qayg‘u-alam yuz bergani yoki taziyali joyni eshitsang, darhol u yerga bor, agar ziyofatu mehmondorchilikka chaqirilsang, unda o‘zing o‘ylab ish tut (o‘zing bilasan).
MAHMUD ZAMAXSHARIY
Erursen shoh – agar ogohsen sen,
Agar ogohsen – shohsen sen.
ALISHЕR NAVOIY
Inson ibrat nazari ila boqub, dunyo kitobidan o‘z qadr-hissasini bilib olmagi lozimdur. Shuning uchun aql sohiblari, fatonat egalari o‘zlariga foydasi bo‘lsa-bo‘lmasa, sinchiklab qarag‘on narsalaridan bir hissa olmay qo‘ymaslar.
ABDULLA AVLONIY
G‘aflat aro xush ko‘ribon xush dema,
Vaqif[2] o‘lib, so‘ngra pushaymon yema.
ALISHЕR NAVOIY
Belni bog‘la, davringni sur,
Do‘stu, dushmanni sinab yur,
Yomon so‘zdan quloqni bur,
Sen g‘aflatda qolma, bolam.
Molim yo‘q deb, qiynama jon,
Davlat topilur har qachon,
Dushmaningga berma omon,
Har choq hushyor bo‘lgin, bolam.
BЕRDAQ
Ogoh kishini ehtiyotkorlikning oqibati bilan tanishtirgin. Hidoyatga boshlovchilarni eslatish orqali uni mulohaza yuritishga ko‘ndirib, olijanob ishlarni qilishga chaqir.
MAHMUD ZAMAXSHARIY
G‘olib dushmandin hardam g‘ofil qolma,
O‘chirolmas isyon o‘tin o‘z haramingga solma.
ALISHЕR NAVOIY
Hushyor va zakovatli odam uldurki, uning fikr doirasi keng, uzoqni yaqindek ko‘ra oladigan g‘aflat uyqusidan yiroq, balki hamisha fikru zikri bilan uyg‘oq, maxfiy ishoratdan ham o‘ziga xulosa chiqara ola biladigan, so‘qir ko‘zdan ham yosh oqiza oladigan bo‘lur.
MAHMUD ZAMAXSHARIY
Hushyorliksiz biror nafas ham olmagan,
Nazari qadamidan o‘zga yerda bo‘lmagan.
ABDULXOLIQ G‘IJDUVONIY
Xudo ko‘rsatmasin, agar seni qayg‘u-hasratlarning kuchli yellari o‘rab olsa, unda dod-faryodu fig‘onlaring foyda bermas.
MAHMUD ZAMAXSHARIY
Do‘stlar fikridin va dushmanlar makridin beparvolig‘ joiz ermas va shu ish nadomatdin o‘zga natija bermas.
ALISHЕR NAVOIY
Ogoh bo‘lingizki, karim va hurmatli, vafodor odamni yo‘qotish er kishiga vafotdan ko‘ra ham og‘irroqdir.
MAHMUD ZAMAXSHARIY
Odamni g‘aflat uyqusiga botiruvchi g‘ofillikdir, g‘aflat uyqusiga g‘arq bo‘lgan odam jami ishlarini tashlab qo‘yadi.
YUSUF XOS HOJIB
G‘ofil bo‘lmaginki, g‘ofillik zulmatning moyasidir,
Do‘st yori bilan bo‘l, qalbingni nurli qiladi.
ABDULXOLIQ G‘IJDUVONIY
G‘ofil odamning hayoti – uyqu birla xomxayol,
Xayfdir johil bilan suhbatda o‘tgan damlaring.
ZЕBUNNISO
Qashshoqliq, tengsizlik, odamning qadr-qimmatini yerga uradigan boshqa hamma narsa ham o‘tadi: uysiz uylik bo‘ladi, och to‘yadi, gap bunda emas, hamma gap shundaki, mana shu odamlarda odamlik g‘ururi karaxt bo‘lgan, bu odamlarda shunday hayotga qarshi isyon ruhi yo‘q, aksincha, bular shu hayotni qarilikday tabiiy, o‘limdek haq deb bilishar ekan.
ABDULLA QAHHOR
Manbalar asosida “Ko‘kaldosh” o‘rta maxsu islom bilim yurti 3-kurs talabasi Haydarov Ibrohim tayyorladi.
[1] Xalq
[2] Voqif
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
