Ro‘zaga oid savol-javoblar
1-savol: Mahallamizdagi o‘ziga to‘q kishilar xayr-ehson qilishadi, yetimlarga va kam ta’minlangan oilalarga yordam qilishadi. Ko‘plab xayrli ishlarda homiylik qiladilar. Ammo o‘zlari namozini o‘qimaydi, ro‘zalarini tutishmaydi. Ularning oxirati qanday bo‘ladi?
Javob: Musulmon kishi qanday solih amal qilmasin, Allohning rizosini topish, savobga erishishni niyat etsa, Alloh taolo uning niyatiga qarab savob beraveradi. Masalan, bir kishi namoz o‘qimasada, ammo xayru ehson, sadaqa qilish bilan Allohdan savob umid etsa, namoz o‘qimagani uchun gunohkor bo‘ladi, lekin xayru sadaqasi uchun savob oladi. Biroq shuni yaxshi bilish kerakki, xayru ehsonlar tufayli erishilgan savoblar tark qilingan namoz evaziga orttirilgan gunohga kafforat bo‘lmaydi. Balki o‘qilmagan namozlar uchun Allohdan istig‘for so‘rab, tavba qilishi va bundan keyin biror vaqt ham namozni tark qilmasdan o‘qishi shart. Dunyo hayoti insonga berilgan imtihon muddati bo‘lib, hech kim umri qanday holatda nihoyasiga yetishini oldindan bilmaydi. Shunday ekan, inson doimo tavba va istig‘forda bardavom bo‘lib, avvalo, o‘zi uchun, qolaversa, boshqalar uchun ham Allohdan solih amallarga muvaffaq qilishini, hayoti dunyoda farz amallarni ado etishga muyassar aylashini duo qilib so‘ramog‘i lozim.
2-savol: Ramazon ro‘zasini tutishni boshlashda va uni tugatishda taqvimga e’tibor berish kifoyami yoki, albatta, oyni ko‘rish shartmi?
Javob: Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam): “Oyni ko‘rib ro‘za tutishni boshlanglar, oyni ko‘rib ro‘za tutishni tugatinglar!” deganlar.
Demak, shariat ko‘rsatmasiga binoan Ramazon ro‘zasi Ramazon oyi ko‘rinishi bilan boshlanib, shavvol oyi ko‘rinishi bilan tugaydi. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) boshqa bir hadislarida: “Bir oy gohida o‘ttiz kunlik, gohida yigirma to‘qqiz kunlik bo‘ladi”, deganlar.
Hadisning mazmuniga qaraganda, oy har doim ham o‘ttiz kunlik bo‘lavermas ekan. Shuning uchun ham Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) Ramazonning boshlanishida va tugashida, albatta, oyni ko‘rishni shart qilganlar. Ammo bu degani har bir kishi o‘zi oyni ko‘rmaguncha ro‘zani boshlamasin yoki tugatmasin, degani emas.
Ma’lumki, havoda gaz va chang-g‘uborlar bo‘lgani sababli ko‘pincha yangi oyni birinchi kunida ko‘rish imkoni bo‘lmaydi. Agarda har bir kishi o‘zicha oyni ko‘rib, keyin ro‘za tutsin, deyilsa, u holda birinchi kun oyni ko‘ra olmagan kishilar ro‘zani bir kun keyin tutadi va natijada bir kunlik ro‘zasi qazo bo‘ladi. Bu esa musulmonlar o‘rtasida ixtilof chiqishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun ham oyni ko‘rish bo‘yicha maxsus idoralarda shu sohaning mutaxassislari ish olib boradilar. Ular yil davomida oyning harakatini kuzatib, shu asosda yillik taqvimlarni ishlab chiqadilar. Ramazon ro‘zasi taqvimi ham ularning xulosasiga ko‘ra tayyorlanadi. Ammo shu bilan kifoyalanib qolmay, O‘zbekiston musulmonlari idorasi xodimlaridan bir guruhi musulmonlarning ibodatlarini mukammal bo‘lishi uchun Toshkentdagi astronomiya institutiga borib, oyning holatini aniq o‘rganadilar va Ramazon oyining kirishi oldidan radio va televideniye orqali e’lon qilishadi.
3-savol: O‘tmishda qoldirgan ro‘zalarim uchun fidya bersam bo‘ladimi?
Javob: Yo‘q. Qari kishilar, ya’ni kundan-kun madori ketayotgan chol yoki kampir Ramazon ro‘zasining har bir kuni uchun fidya (bir miskinga ikki kilo bug‘doy yo uning bahosini) beradi (“Hidoya”, “Fatovoyi Hindiya”).
Siz o‘tmishda qoldirgan ro‘zalaringizning har bir kuni uchun qazosini tutib berasiz.
4-savol: Bu yil Ramazon oyi yozning eng issiq kunlariga to‘g‘ri kelmoqda. Men ish taqozosi yuzasidan ba’zan kun bo‘yi ko‘chada yurishimga to‘g‘ri keladi. Ro‘zani yilning salqin kunlarida tutib bersam bo‘ladimi?
Javob: Qudsiy hadisda bunday deyiladi: “Odam bolasining barcha amali ko‘paytiriladi. Bir yaxshilik o‘n barobardan yetti yuz barobargacha ko‘paytiriladi”. Alloh taolo aytadi: “Faqat ro‘za unday emas, u Men uchun, uning mukofotini O‘zim beraman...” (Imom Buxoriy rivoyati).
Shunday bo‘lgach, eng uzun yozning jazirama kunlarida ham sabr bilan nafsini tiyib ro‘za tutgan bandalar Alloh taoloning rahmatiga erishadi.
5-savol: Sha’bon oyining oxirida ro‘za tutib Ramazon oyiga qo‘shib ketsa bo‘ladimi?
Javob: Sha’bonning oxirida ro‘za tutib Ramazonga ulab ketishdan Nabiy (sollallohu alayhi va sallam) qaytarganlar. Bu xususda bir qancha hadislar kelgan.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: “Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) bunday dedilar: “Qachonki Sha’bonning yarmi qolsa, ro‘za tutmanglar” (Termiziy rivoyati).
Yana Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: “Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Hech kim ehtiyot yuzasidan Ramazondan bir yoki ikki kun ilgari ro‘za tutmasin, ro‘zani Ramazon oyi chiqqanini ko‘rib, so‘ng tutsin, ammo haftaning ma’lum kunlari doimo nafl ro‘za tutib yurgan odam ro‘zasi shak kuniga to‘g‘ri kelib qolsa, u holda tutaversin”, deb aytganlar” (Muttafaqun alayh).
Ulamolarimiz yuqoridagi hadislarni dalil qilib, Sha’bonning yarmidan keyin ro‘za tutishni makruh deyishadi. Lekin bir kishi dushanba va payshanba kunlarida ro‘za tutishni odat qilgan bo‘lsa yoki nazr ro‘za niyat qilgan bo‘lib, u Sha’bonning oxirgi kunlariga to‘g‘ri kelib tutsa, makruh emas.
6-savol: Ro‘zador kishining tobi qochsa, unga ukol qilish mumkinmi?
Javob: Alloh taolo bandalari zimmasiga toqatidan ortiq narsalarni yuklamaydi.
Imomi A’zam (rahmatullohi alayh) hazratlari tanaga bir narsa kirishi bilan ro‘za buziladi, deganlar. Shuning uchun ro‘zador ukol olsa ro‘zasi buziladi.
Agar o‘ta zarurat bo‘lmasa, ukolni iftorlikdan keyin yoki saharlikdan oldin qildirib olgani ma’qul. Lekin ro‘za tutganida sog‘ligi yomonlashgani tufayli ukol olmasa, hayoti xavf ostida bo‘lsa, ukol olib, ro‘zasining qazosini Ramazon tugaganidan keyin tutib beradi.
7-savol: Ro‘za paytida xotin-qizlar atir-upadan foydalanishlari mumkinmi? Undan foydalanganida ro‘za ochilib ketmaydimi?
Javob: Ro‘za ochilmaydi, chunki bu ro‘zani buzuvchi amallar sirasiga kirmaydi.
O‘MI Matbuot xizmati
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari
Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!
Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shavkat MIRZIYOЕV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi
Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.
Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiyalar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.
Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.
Son emas, sifat muhim
Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.
Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy madrasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.
Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.
Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom institutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.
Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.
Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.
Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.
Tarix takrorlanib turadi
O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh “Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk merosni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.
Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Salohiddin ShЕRXONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i
"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan
