Ramazonni kutib olishga tayyormisiz?
Islom ummati Allohning buyuk ne’matini kutib olish taraddudida turibdi. Bu shunday ne’matki, har yili xayru barakot, rahmatu mag‘firat ila to‘la bu ummat ustida soyabon bo‘ladi. Bu shunday ne’matki, u bilan faqat Islom ummatigina xoslangan. Bu muborak Ramazon oyidir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ramazon oyi kelganda sahobalariga ushbu muborak oyni shunday tasvirlab berar edilar.
أتاكُم رَمضانُ شَهرٌ مبارَك، فرَضَ اللَّهُ عزَّ وجَلَّ عليكُم صيامَه، تُفَتَّحُ فيهِ أبوابُ السَّماءِ، وتغَلَّقُ فيهِ أبوابُ الجحيمِ، وتُغَلُّ فيهِ مَرَدَةُ الشَّياطينِ، للَّهِ فيهِ ليلةٌ خيرٌ من ألفِ شَهرٍ، مَن حُرِمَ خيرَها فقد حُرِمَ
Abu Hurayra roziyallohu anhu dedilar: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: «Sizlarga Ramazon oyi muborak oy keldi. Alloh uning ro‘zasini sizlarga farz qildi. Bu oyda jannat darvozalari ochilib, jahannam darvozalari yopilib, shaytonlar zanjirband qilinadi. Bu oyda bir kecha borki, u ming oydan ko‘ra yaxshiroqdir. Kim u kechaning xayrlaridan mahrum qolsa, (ko‘p narsadan) mahrum bo‘libdi» (Imom Ahmad va Imom Nasoiy rivoyatlari).
Ramazon oyi Islom ummati ta’biriga ko‘ra uchta asosiy vazifani bajaradi:
1) Bu muborak oy sabab qalblar gunohlardan poklanadi.
2) Masjidlarda musulmonlarning birligi namoyon bo‘ladi.
3) Haddidan oshgan nafslar jilovlanadi va tarbiyalanadi.
Musulmon kishi Ramazon oyini qanday kutib oladi?
1) Xolis niyat qilish. Allohning huzuridagi ajr savobga erishish va gunohlarini mag‘firat qilinishi uchun imon va ishonch ila ruza tutishni niyat qilmoqlik.
2) Alloh taolodan muborak Ramazon oyiga sog‘-salomatlik, tinchlik-ofiyatlikda yetishni va bu oyda ibodatlarni ado etishga quvvat va himmat so‘ramoqlik.
3) Ramazon ro‘zasi va bu fazilatli oyga taalluqli bo‘lgan barcha shar’iy xukmlarni puxta o‘rganmoqlik.
4) Bu fazilatli oy boshlanishidan oldin insonlarni avf etish va barchaga birdek marhamatli bo‘lmoqlik.
5) Har qanday talashib-tortishishlarni tark etish. Urush-janjallardan o‘zini olib qochmoqlik.
6) Alloh taologa tavbai-nasuh, istig‘for ila, shuningdek, umrini haq yo‘ldan yiroq bo‘lib, gunoh-ma’siyatda o‘tkazgan vaqtlariga nadomat bilan yuzlanmoqlik.
7) Ramazon oyi inson o‘zini yaxshi tarafga o‘zgartirishi uchun ayni farsat ekanligini anglab yetishi. O‘zini isloh qilish, xatolarini tuzatishga azmu qaror qilmoqlik. Ramazon oyidan keyin ham shu yo‘sinda bardavom bo‘lmoqlik.
8) Bu muborak oyda solih amallarni ko‘paytirish. Qur’on tilovati, kundalik zikrlar, sadaqa va e’tikof kabi ezgu amallar bilan ziynatlanmoqlik.
9) Ota-onaga yaxshilik qilish. Ularning huzurida yo‘l qo‘ygan kamchiliklari uchun afv etishlarini so‘rash. Shuningdek, qarindosh-urug‘lar bilan silai rahm qilmoqlik.
10) Qarz va omonat kabi haqlar bo‘lsa, egalariga qaytarish.
11) Ezgu amallarga chorlaydigan va namuna bo‘ladigan solih insonlar bilan hamroh bo‘lish.
12) Ramazon oyi hilolini (yangi chiqqan oy) kuzatish.
13) Hilolni ko‘rsa, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam duo qilganlari kabi duo qilish.
كانَ رسولُ اللهِ إذا رأى الهلالَ قالَ: اللهُ أكبرُ، اللَّهمَّ أَهِلَّهُ علينا بالأمنِ والإيمانِ ، والسَّلامةِ والإسلامِ ، والتَّوفيقِ لما تحبُّ، وَترضَى ، ربُّنا وربُّكَ اللهُ
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam yangi chiqqan oyni ko‘rsalar: «Alloh ulug‘dir, ey Rabbim, bizga bu oyni omonlik, iymon, salomatlik, islom, tavfiq, O‘zing yaxshi ko‘radigan va rozi bo‘ladigan oy qil. (Ey hilol!) Mening rabbim ham, seni rabbing ham Allohdir» (Imom Dorimiy rivoyati).
14) Ramazon oyining ahamiyatini his qilish. Shuningdek, Alloh taoloning bu fazilatli oyda kunduzlari ro‘zador, kechalari tungi namozlarni ado etuvchi mo‘minga berajak ulug‘ ajr-savoblari, rahmat va mag‘firatlarini mulohaza qilish.
15) Ramazon oyida vaqtdan unumli foydalanish uchun o‘ziga kun tartibini tuzib olish. Muhim amallarni belgilab olish. Do‘stlar bilan uzundan-uzoq suhbatlar, televizor ko‘rish kabi ruhsat berilgan ishlarda ham isrofga yo‘l qo‘ymaslik.
16) Sahobalar kabi bu duolar mustajob bo‘ladigan muborak oyning kirib kelayotganiga xursandchiligini izhor qilishi. Unda hasrat, shikoyat va noroziligini izhor qilmaslik. Ayniqsa, Ramazon oyi yoz fasliga to‘g‘ri kelib qolsa…
Alloh barcha mo‘minlarni o‘zi suygan va o‘zi rozi bo‘ladigan amallarga muvaffaq aylasin!
Avazxo‘ja BAXROMOV
Toshkent tumani “Xolmuhammad ota” jome masjidi
imom-xatibi
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
