Qoraqalpoq eliga tabarruk hadya
Islom dini qadriyatlarini keng yoyish, diniy ehtiyojlarni qondirish va jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish yo‘lida muhtaram Prezidentimiz rahnamoliklarida juda katta ishlar qilinmoqda. Shunday ulug‘vor ishlarning davomi sifatida O‘zbekiston musulmonlari idorasi rahbarligida “Qur’oni karim ma’nolarining tarjimasi va tafsiri” kitobi qoraqalpoq tilida chop etildi.
Darhaqiqat, Qur’on mo‘min-musulmonlar uchun muqaddas kitobdir. Qur’oni karim ma’nolarini arabchadan boshqa tillarga tarjima qilish va o‘zga xalqlarni ham Alloh taolo So‘zining mazmunidan bahramand qilish ulug‘ savobli ishlardan hisoblanadi. Alloh taoloning fazlu marhamati ila Qoraqalpog‘iston musulmonlari qoziyoti qozisi Shamsiddin Bahouddinov tamonidan Qur’on ma’nolarini arabchadan qoraqalpoq tiliga tarjima qilish va unga izohlar yozishdek ulug‘ ish ado etildi.
Qur’oni karim o‘ta teran mazmunli kitob ekanini nazarda tutib, ushbu tarjimani imkon qadar o‘quvchiga tushunarli qilishga harakat qilindi. Buning uchun ilgari o‘tgan tafsirchi ulamolar izidan borib, ushbu Ulug‘ Kitobning har bir oyati ma’nosini tarjima qilishdan tashqari unga izoh ham qo‘shildi. Dastlab har bir sura oldida o‘sha suraning qisqacha mazmuni yozildi, so‘ng oyatlar tarjimasi orasida qavs ichida qisqacha izohlar ham berildi.
Qur’oni karimni arab tilida o‘qish va uning mazmunini anglash hammaning ham imkoniyat darajasida emas. Hatto arablarning o‘zlari ham Qur’on oyatlarini to‘liq tushunish uchun alohida e’tibor qiladi. Sahobai kiromlar ham ba’zi oyatlar mazmuni haqida Hazrati Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning o‘zlaridan so‘rab, ularning mazmun-mohiyatini aniqlab olganlari Islom tarixidan ma’lum.
“Qur’oni karim ma’nolarining qoraqalpoq tilidagi tarjimasi va tafsiri” kitobi Qur’oni karimning qoraqalpoq tilidagi ilk tarjimasi va birinchi nashri bo‘lib, qoraqalpoq xalqi uchun uzoq kutilgan tarixiy voqea bo‘ldi. Shu tariqa qoraqalpoq xalqi asrlar osha e’tiqod qilib kelgan Islom dinining birlamchi manbaini o‘z ona tilida o‘qishga, ma’nolarini tafakkur kilishga muyassar bo‘ldi. O‘zbekiston musulmonlari idorasida tuzilgan “Qur’oni karimni nashr etish bo‘yicha hay’at” tomonidan “Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri”ni qoraqalpoq tilidagi tarjimasi qo‘lyozmasi atroflicha o‘rganib chiqilib, ijobiy xulosa berilgan.
Qoraqalpog‘iston musulmonlari qoziyoti qozisi Shamsiddin Bahouddinov “Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri”ni qoraqalpoq tiliga tarjima qilish ustida yetti yil davomida mehnat qildi. Ushbu tarjima ishida diniy ulamo va ustozlarning tavsiyalari, fikr-mulohazalari muntazam ravishda inobatga olinji. Jumladan, har bir oyatning mazmuni va tafsirini yozishda Shayx Abdulaziz Mansur va boshqa ulamolar bilan maslahatlashib, ularning tavsiyalar va fikrlari qabul qilindi.
Tarjima arab tilidagi mo‘tabar tafsir kitoblariga ham qiyosan olib borildi. Jumladan, ikki ulug‘ mufassir Jaloliddin As-Suyutiy va Jaloliddin al-Mahalliyning “Tafsiri Jalolayn”, Abu Ja’far Muhammad ibn Jarir at-Tobariyning “Tafsiri Tabariy”, Abu Lays Samarqandiyning “Bahrul-ulum”, Abu Mansur al-Moturidiyning “Ta’vilotu ahli sunna”, Abu Barokat an-Nasafiyning “Madorikut-tanzil va hakoiqut-ta’vil”, Abdulloh ibn Ahmad an-Nafasiyning “Tafsirun Nasafiy”, Ismoil Haqqiy ibn Mustafo al-Hanafiyning “Ruhul-bayon” asarlaridan keng foydalanildi.
Shuningdek, Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti professor-o‘qituvchilari tomonidan tarjimani qoraqalpoq tili nuqtayi nazaridan ham ko‘rib chiqildi.
Qur’oni karimni tarjima qilish mobaynida qoraqalpoq tilida har bir gap, so‘zlarning tarkib topishi va so‘zlarni o‘z o‘rnida ishlatilishiga ham katta e’tibor berildi. Shuningdek, qoraqalpoq tilining o‘ziga hos fonetik, grammatik, leksik qoidalariga ham amal qilgan holda har bir so‘zning to‘g‘ri tarjima qilinishiga va o‘rinli qo‘llanilishiga alohida ahamiyat qaratildi.
Qoraqalpoq davlat universiteti professori, filologiya fanlari doktori Sh.Abdinazimov, “Yerkin Qaraqalpakstan” gazetasi bosh muharriri K.Reymov va O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi gumanitar fanlar ilmiy-tadqiqot instituti direktori, filologiya fanlari nomzodi A.Alniyazov kabilardan iborat ekspertlar guruhi ushbu kitob bo‘yicha ijobiy fikr-mulohaza bildirdilar.
Hozirgi paytda aholini Qur’oni karim ma’nolari bilan yaqindan tanishtirish va unga bag‘ishlangan asarlarni yanada ko‘proq targ‘ib qilish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Qur’oni karim insonlarni mustahkam e’tiqod egasi bo‘lishga, yaxshilik qilishga, tinch-totuv yashashga, halol va haromni ajratishga hamda odamlar bilan mehr-oqibatli bo‘lishga chorlaydi.
Alloh taolo Qur’oni karimning ushbu tarjima va tafsirini Qoraqalpoq eliga muborak qilsin!
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
