Voqea qanday sodir bo‘ldi?
Bir guruh dinsiz va islomofob terrorchilar Yangi Zelandiyaning Kraystcherch shahridagi ikkita – “al-Nur” va “Linvud” masjidlariga bugun juma namozidan so‘ng bostirib kirib, namozxonlarni o‘qqa tuta boshlagan. Terrorchilik sodir bo‘lgan vaqtda masjidlarda mos ravishda 200 va 300 nafarga yaqin namozxon bo‘lgan.
Juma namozidan keyin sodir etilgan ushbu terrorchilik hujumi oqibatida 40 dan ziyod kishi halok bo‘ldi, 49 nafar kishi yaralandi.
Bu holat musulmonlar uchun ulkan musibat. Bunday paytda nima qilish kerakligini Alloh taolo shunday ta’lim bergan: “Ular musibat yetganda: “Albatta, biz Allohnikimiz va, albatta, biz Unga qaytuvchimiz”, derlar” (Baqara, 156).
Qabih rejali terror
Manfur niyatdagi terorchilar bu hujumga astoydil tayyorgarlik ko‘rgani ma’lum bo‘ldi. Hatto terrorchilardan biri hujum oldidan internetda 37 sahifali terrorga oid xabarni ham e’lon qilgan. Vahshiy hujum aks etgan videolavhada terrorchi o‘zi sodir etayotgan xunrezlikni tasvirga olayotgani, o‘qdoni tugagan avtomatni uloqtirib, boshqasini olayotgani hamda terrorchi avtomashinasida qurollar tayyorlab qo‘yilgani, shuningdek, sheriklari qurollar bilan ta’minlangani ushbu jinoyat manfur reja asosida amalga oshirilganini ko‘rsatdi.
Terrorchilarning shafqatsizligi
Jinoyatni sodir etayotgan kimsalar aslida o‘ta shafqatsizlik qilayotgan bo‘lsada, lekin o‘z qilmishidan rohatlanib, zarracha ham afsuslanmasdan, qo‘rquvga berilmagan holda vahshiylarcha musulmonlarni o‘ldirayotganini videotasvirda ko‘rish mumkin.
Ushbu mash’um terrorchilik oqibatida o‘nlab begunoh odamlar qurbon bo‘ldi. Dinimizda aybi bo‘lmagan odamning hayotiga zomin bo‘lish buzg‘unchilikning eng ulkan ko‘rinishi ekani ta’kidlangan.
Alloh taolo bunday ogohlantiradi: “Kimki biron jonni o‘ldirmagan va yerda buzg‘unchilik qilib yurmagan odamni o‘ldirsa, demak go‘yo barcha odamlarni o‘ldiribdi va kimki unga hayot ato etsa (ya’ni o‘ldirishdan bosh tortsa), demak, go‘yo barcha odamlarga hayot beribdi" (Moida, 32).
Ayrim nashrlarining terrorga munosabati
Musulmonlarning qonini to‘kkan terrorchilarni ayrim nashrlar “bosqinchilar” deb atamoqda. Nega? Chunki, qotillar musulmonlar emas, balki dinsiz va islomofoblardir, jabrlanganlar esa musulmonlardir. Agar shu ishni qilganlar Islom dini niqobidagi shaxslar bo‘lganida edi, ba’zi nashrlar ularni “terrorchilar” deb atagan bo‘lardi.
Mazkur vaziyatga haqqoniy yondoshgan xolis davlat rahbarlari va nashrlar ushbu xatti-harakatlarni terrorchilik, deb baholamoqda.
Musulmonlar munosabati
Ibodat chog‘ida shahid bo‘lgan dindoshlarimizning haqqiga istig‘for aytamiz va oxiratda shahidlar qatorida bo‘lishlarini Alloh taolodan duo qilib so‘raymiz. Mazkur ayanchli holat dunyodagi barcha musulmonlarni chuqur qayg‘uga soldi, nafratini qo‘zg‘atdi!
Aslida bu ommaviy qotillikni amalga oshirgan razil kimsalar haqiqiy terrorchilardir. Terrorchi bo‘lganda ham ashaddiy, qilgan jinoyatidan huzurlanadigan, bu ham yetmaganidek, o‘z qotilliklari bilan maqtanishdan ham tap tortmaydigan yovuzlardir. Bular Alloh taoloning, Rasuli Akramning, Islom dinining va ikki milliardga yaqin mo‘min-musulmonlarning ashaddiy dushmanlaridir. Yana ham umumiy qilib aytsak, insoniyat dushmanlaridir.
Bu qotilliklar ayrim manfur kimsalarning o‘sha yerda istiqomat qiluvchi musulmonlarga nisbatan mantiqsiz nafrati oqibatidir. Bu nafrat islomofob nashrlar natijasida paydo bo‘lgan. Bu mash’um voqea Islom dushmanlari buyurtmasi asosida amalga oshirilgan navbatdagi terrordir. Bu nafaqat mo‘min-musulmonlarga, balki butun insoniyatga qaratilgan mudhish jinoyatdir.
So‘nggi yillarda ayrim mamlakatlarda islomofobik kayfiyat avj olgan bir paytda Avstraliya va Yangi Zelandiyada musulmonlar tinch va osuda hayot kechirayotgan edi. Ko‘plab musulmon mamlakatlardan borib, u yerda yashab kelayotgan dindoshlarimiz moddiy tomondan anchagina rivojlanib borayotgan edi. Bu holat qora kuchlarning manfaatiga zid keldi. Ular vaqt o‘tgani sari Islom an’analarining mahalliy aholiga ham ta’sir etishidan cho‘chidi. Natijada ular shunday dahshatli terrorni uyushtirishgacha borib yetdi.
Xulosa
Shu va shunga o‘xshash holatlar so‘nggi yigirma yillikda ayrim ommaviy axborot vositalarida islomofobik tashviqotlarga zo‘r berishning ochiq-oydin natijasidir!
Ushbu ishlarni ko‘rib, Alloh taoloning Kalomidagi mana bu oyat yodga keladi:
«Ularga kishilar: «Odamlar sizga qarshi birlashdilar (ustingizga bostirib kelyaptilar), ulardan qo‘rqinglar», deganda, ularning iymonlari ziyoda bo‘ldi va: «Hasbunallohu va ne’mal vakiyl» (ya’ni «Bizga Allohning O‘zi yetarli va U qanday ham yaxshi vakil»), dedilar.)» (Oli Imron, 173).
Shunday ekan qiyinchilik va og‘ir paytlarda mo‘min-musulmonlarga Allohning O‘zi yetarlidir. Juma kunida o‘nlab mo‘min-musulmonlarning umriga zomin bo‘lgan buzg‘unchilar inson qiyofasini yo‘qotgan vahshiylardir.
Butun dunyo mo‘min-musulmonlari, ulamolar, din va davlat arboblari uyushtirilgan terrorchilik oqibatida halok bo‘lganlarning oila a’zolariga chuqur hamdardliklar bildirmoqdalar.
Alloh taolo shahid bo‘lganlarni rahmatiga olsin, ularning yaqinlariga sabru jamiyl bersin, jarohat olganlarning tez fursatlarda shifo topishlarini nasib aylasin!
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
Jonajon vatanimiz O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan taraqqiyot tobora yangidan yangi bosqichlarga qadam qo‘yishda davom etmoqda. Bu, shubhasiz, jamiyat hayotining har bir jabhasida “Inson manfaatlari hamma narsadan ustun” tamoyiliga asoslangan o‘ziga xos bir qator islohotlarni amalga oshirishda ham o‘z ifodasini topmoqda.
Mamlakatimizda turli dinlarga e’tiqod qiluvchi millat vakillari o‘rtasida o‘zaro diniy bag‘rikenglikni targ‘ib etish, millatlararo totuvlik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan islohotlar ham shular jumlasidandir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 21 aprel kuni e’lon qilingan “Fuqarolarning vijdon erkinligi huquqi kafolatlarini yanada mustahkamlash hamda diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonida ham ayni shu masalalar nazarda tutilgan.
Mazkur farmonda ta’kidlanishicha, jahon tamaddunida alohida o‘rin tutgan, umumbashariy taraqqiyot omili bo‘lgan ilm-fan va madaniyat rivojiga katta hissa qo‘shgan buyuk alloma va mutafakkirlarimiz qoldirgan ulkan ilmiy-ma’naviy merosini chuqur o‘rganish, yosh avlod qalbida Vatanga sadoqat, milliy-diniy qadriyatlarga hurmat tuyg‘ularini tarbiyalashda ulardan unumli foydalanish bu islohotlarning asosiy negizini tashkil etadi.
Farmon asosida Din ishlari bo‘yicha qo‘mita va O‘zbekiston musulmonlari idorasi hamda Buxoro viloyati hokimligining Bahouddin Naqshband yodgorlik majmuasi markazi muassisligida Bahouddin Naqshband ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etish takliflari ma’qullangan va uning asosiy vazifalari belgilab berilgan. Jumladan, unda “...buyuk ajdodimiz Bahouddin Naqshband va naqshbandiylik tariqati allomalarining yuksak insonparvarlik g‘oyalarini ilmiy asosda o‘rganish, yosh avlodni bag‘rikenglik hamda o‘zaro hurmat ruhida tarbiyalash maqsadida targ‘ibot ishlarini olib borish” ham qayd etib o‘tilgan.
Albatta, bu vazifani bajarish nafaqat olimlar, balki bugun diniy sohada xalqqa xizmat qilayotgan barcha xodimlar zimmasiga ham ulkan mas’uliyat yuklaydi. Zero, sohaning har bir xodimi tasavvuf ta’limoti tarixi va uning bugungi kundagi ahamiyatini teran anglashi, yurtimizda yashab, ijod qilgan ulug‘ allomalarning boy ilmiy-ma’naviy merosini xalqqa yetkazishi, keng targ‘ib qilishi zamon talabidir.
Bahouddin Naqshband va naqshbandiylik tariqati haqida so‘z ketganda, eng avvalo, turli manbalarda bu ulug‘ alloma haqida aytilgan fikr-mulohazalarga to‘xtalib o‘tish o‘rinlidir.
Ana shunday manbalardan biri, so‘zsiz, ulug‘ mutafakkir Alisher Navoiy bobomizning qator asarlaridir. Shoir ijodida naqshbandiylik tariqati asosiy o‘rin tutadi. Har bir asarining g‘oyaviy mazmuni, ularda ilgari surilgan tasavvufiy qarashlar bevosita uning Bahouddin Naqshband va naqshbandiylik tariqatiga katta e’tibor berganligidan darak beradi. “Lison ut-tayr” dostoni ham bundan mustasno emas.
Asarning “Xoja Bahouddin Naqshband so‘zi fanoyi komil maqomida” bobida shoir ulug‘ allomaga shunday ta’rif beradi:
Xojai oliy sifoti arjmand,
Shah Baho ul Haq vad-din Naqshband.
Chun bu iqlim uza bo‘ldi taxtgir,
Tuzdi yo‘qluk kishvari uzra sarir.
Navoiy ta’kidlashicha, Shoh Bahouddin Naqshband oliy axloqiy sifatlarga ega zotdir. Chunonchi, u zot bu iqlim taxtiga o‘tirgach, ya’ni dunyoga kelgan kunidan boshlab, o‘zini yo‘qlik taxtida ko‘rdi. Demak, Shoh Bahouddin Naqshband hazratlarining eng ulug‘ insoniy fazilatlaridan o‘zligini anglab, xudbinlikdan kechishdir. Shoir fikrini davom ettirar ekan yozadi:
O‘z vujudin pok sayri haqshunos,
Har ne birlakim qilur erdi qiyos.
Ondin o‘zni kam topar erdi base,
Sarvu guldin o‘ylakim xoru xase.
Haqshunos – Allohni tanigan alloma o‘zini nimaga qiyos qilsa, undan past ko‘rar, ya’ni oddiy xas sarv bilan gulning nazdida qanchalik ko‘rimsiz bo‘lsa, u zot ham o‘z vujudini hech qachon biror narsadan ortiq ko‘rmas va butun hayoti davomida shunday kamtarlikka amal qilib yashagan. Agar insonlar o‘z hayotlarini insonparvarlik va bag‘rikenglik asosida qursalar, dunyoda ro‘y berayotgan o‘zaro nizolar, qirg‘inbarot urushlar, o‘tkinchi mol-dunyo uchun qilinayotgan pastkashliklarga barham berilgan, insonlar bir-biri bilan tinch-totuv hayot kechirgan, ona zamin bag‘rida begunoh go‘daklarning qonlari daryo bo‘lib oqmagan bo‘lar edi. Ammo afsuski, bugun dunyoning turli mamlakatlarida bunday mislsiz fojialarning guvohi bo‘lib turibmiz.
Tasavvuf ahli orasida Bahouddin Naqshbandiy hazratlarining: “Musibatlar juda ko‘pdir. Faqat eng buyuk musibat esa vaqtning foydasiz, bekorga ketishidir”, – degan pandu nasihati mashhurdir. Shunga ko‘ra hikoyatda naqshbandiylikning yana bir tamoyili bozgashtga ham to‘xtalib o‘tiladi. Unga ko‘ra o‘zining har bir nafasini nazorat qilgan orif uning biror lahzasi, hattoki, nafas olish va chiqarishning orasidagi onlardan biri ham, g‘aflat bilan behuda o‘tgan bo‘lsa bozgasht qilishi, ya’ni g‘aflatda kechgan har bir ishini qaytadan bajarishi lozimligini ta’kidlaydi.
Zero, ahli Haq – Allohning oshiqlari shu tariqa o‘z vujudini inkor etib, shu sabab bilan budini – borligini nabud – yo‘qlikka almashtiradiki, shoir bu o‘rinda kitobxonlarni naqshbandiylikning yana bir rashhasi “vuqufi qalbiy” – “qalbdan ogoh bo‘lish”ga qaratadi. Bu rahshaga ko‘ra solik hamisha o‘z qalbidan ogoh bo‘lishi, unda kechayotgan har bir o‘y-fikrlarni tartibga solib, hatto xayolan bo‘lsa-da, kibru havoga, manmanlikka yo‘l qo‘ymasligi kerak.
Alisher Navoiy Bahouddin Naqshband hazratlari umrlarining oxirigacha o‘zlarida mujassam bo‘lgan fazilatlarni tark etmaganligi va shu tariqa fano bo‘lganliklarini aytib, shunday yakunlaydi:
Bo‘yla oshom ettilar jomi fano,
Qolmog‘ondin so‘ng asar o‘zdin yano.
Haq vujudidin baqoye topmayin,
Jomi vahdatda liqoye topmayin,
Chun fano xayliga doxil bo‘ldilar,
Boqiyi mutlaqqa vosil bo‘ldilar.
Shoir ta’kidlashicha, Bahouddin Naqshband hazratlari o‘zligidan, ya’ni “men”likning kibru havolaridan kechgan holatda vafot etdilar. U kishining nazarida Haq vujudidan boshqa boqiy bo‘lmadi, o‘zining Haq nazdida hechligini anglab yetdi va fano xayli – ahliga qo‘shilib, boqiyi mutlaq – Alloh visoliga erishdi.
Alisher Navoiyning “Lison ut-tayr” dostonidan olingan hikoyatlar garchi hajman kichik bo‘lsa ham, Bahouddin Naqshband hazratlari ta’limotining eng asosiy tamoyillarini o‘zida aks ettirganligi bilan qadrlidir. O‘ylaymizki, mushtariylar bu asar tahlilini Prezidentimiz farmonlarida aytilgan “tasavvuf ta’limoti tarixi va uning bugungi kundagi ahamiyatini ilmiy tadqiq etish, “Yetti pir” allomalari va aziz avliyolarning boy ilmiy-ma’naviy merosini xalqaro maydonda keng targ‘ib qilish” yo‘lidagi arzimas urinishlarimizdan biri sifatida qabul qiladilar va yo‘l qo‘ygan nuqson-xatolarimizni kechiradilar. Albatta, umid qilamizki, bu borada yanada teranroq qarashlar bilan boyitilgan maqolalar bilan bizni xursand etadilar.
Alisher domla Naimov,
Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi o‘rinbosari