Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning ishlari davom ettirilmoqda
2019 yilning 9 fevral kuni «Hilol-nashr» nashriyot-matbaa uyida fazilatli ShayxMuhammad Sodiq Muhammad Yusuf rohimahullohning rus tilidagi navbatdagi kitoblarining taqdimoti bo‘lib o‘tdi.
Taqdimotda MDH mamlakatlari, turli xil tashkilotlar, korxonalardan faxriy mehmonlar, diniy o‘quv muassasalariing o‘qituvchilari va talablari, O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi vakillari, mahalliy va xorijiy OAV vakillari ishtirok etishdi.
Taqdimotda ta’kidlanishicha, hozirgi kungacha chop etilib kelinayotgan va ulardan millionlab o‘quvchilar, shu jumladan elektron resurslarning foydalanuvchilari foydalanib kelayotgan, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning qalamiga mansub ko‘plab fundamental va qomusiy ilmiy kitoblar ularning Islom dini va Vatani oldidagi ulkan xizmati hisoblanadi.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning kitoblarini qisqa tarzda mana bunday ta’riflasa bo‘ladi:
Birinchidan, ular islom dinini uning haqiqiy ko‘rinishida taqdim etishga yo‘naltirilgan; ularda ma’lumotlar din haqidagi bilimlarni berishdagi omonatga rioya qilgan holda, haqqoniy keltirilgan.
Ikkinchidan, ular Islomdagi mo‘tadillik tamoyili – vasatiylik ruhida yozilgan.
Uchinchidan, ularning kitoblarida islomiy tushunchalar obyektiv tushuntirishlar, kitobxonlarning eng keng doirasiga mo‘ljallangan, unchalik murakkab bo‘lmagan tushunarli va sodda sharhlar bilan bayon qilinadi. Bu esa, ularning kitoblari qarama-qarshiliklar va kelishmovchiliklarga olib kelishi mumkin bo‘lgan shart-sharoitlar va nuqtayi nazarlardan xoli ekanligidan dalolat beradi.
To‘rtinchidan, muallifning kitoblari ularning ahli sunna val jamoa mazhabiga muvofiq ruhda yozilganidir.
Beshinchidan, Shayxning kitoblarida ta’rif qilinayotgan boshqa dinlarga Islomning munosabati musulmon dunyosining haqiqiy yuzini aks ettiradi – ushbu kitoblar diniy bag‘rikenglik va dinlararo totuvlik ruhi bilan singdirilgan.
Tadbir chog‘ida ta’kidlandiki, bizning mintaqamizni MDH mamlakatlarining ulkan hududi o‘rab turibdi, ulardagi deyarli barcha musulmonlar rus tilida so‘zlashishadi, ushbu tilni tushunishadi, erkin tarzda rus adabiyotini mutolaa qilishadi. Ushbu ulkan hududning musulmonlari yagona islom maktabining tarafdorlari hisoblanishadi.
Taqdimotda nutq so‘zlaganlarning fikriga ko‘ra, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf ushbu hudud musulmonlarining yetakchilaridan biri sifatida, musulmonlarda haqiqiy bilimlarni olish imkoni bo‘lishi uchun odamlarga Islomning asoslarini tushuntirib berish, ularga islom ta’limotning to‘g‘ri talqinini yetkazishni o‘zlarining burchlari, deb hisoblardilar.
Shayx shu yerda, MDH mamlakatlari hududida o‘sib, ulg‘ayganlari uchun bu muhitda yashar, turmushning barcha o‘ziga xos xususiyatlari, mentaliteti, mahalliy musulmonlarning urf-odatdarini yaxshi bilar va shuning uchun bizning muammolarimizning mohiyatini yaxshi anglar edilar. Boz ustiga, boshqa tarjimalarning mualliflaridan farqli ravishda, Shayx chinakam islom olimi, ya’ni diniy ulamo edi.
Shayxning kitoblari bizning katta mintaqamiz va davrimizning shart-sharoitlari va talablaridan kelib chiqib yozilgan edi.
Shuning uchun ushbu ilmiy meroslarni rus tiliga tarjima qilish talab qilinardi.
Bunday obyektiv zaruratdan tashqari, bir qator subyektiv sabablar ham bor edi. O‘sha to‘qsoninchi yillarda Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf kitoblarini rus tiliga tarjima qilish to‘g‘risidagi iltimoslar bilan ularga obro‘li ulamolar, dinshunoslar, shuningdek ma’naviyat masalalari bo‘yicha mutaxassislar murojaat qilishardi. Tarjima to‘g‘risidagi asosli iltimoslar MDH mamlakatlarining siyosatchilari, diplomatlari, turli sohalarning mutaxassislaridan kelib tushar edi.
O‘z vaqtida ko‘pchilikning qayd etishicha, Rossiya va boshqa mamlakatlarda asosan mo‘tadil Islomga zid keladigan turli xil islomiy oqimlar tarafdorlarining kitoblari tarjima qilinib, keng tarqatilar edi. Ushbu kitoblarni o‘qiyotganlar orasida tushunmovchiliklar yuzaga kelardi, qarama-qarshiliklar paydo bo‘lardi. Shu sababli vaziyatni o‘nglash uchun Shayx kitoblarining tarjimalarini chop etish zarur edi.
Shuni ta’kidlash lozimki, ularning o‘zbek tilida chop etilgan birinchi kitoblaridan keyinoq Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf asarlarini tarjima qilishga ehtiyoj paydo bo‘ldi.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf va ularning safdoshlari ilk bor o‘tgan asrning 90-yillarida rus tiliga muqaddas Qur’onning ma’nolarini tarjima qilishga kirishishdi. O‘rta Osiyo musulmonlari diniy idorasining rus tili bo‘yicha mutaxassislari guruhi «Tafsiri Hilol»ning 29- va 30- poralarini tarjima qilishdi. Ushbu ikki jild chop etildi, ularni ko‘pchilik o‘qib chiqdi va bu ishni ma’qullashdi.
O‘sha paytlarda hali mamlakatimizdan tashqaridagi katta hududning ehtiyojlarini qondirish va boshqa tillarda kitoblarni chop etish uchun hali imkoniyatlar yo‘q edi. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning o‘zbek tilidagi kitoblarning chop etilishi va keng tarqatilishi yo‘lga qo‘yilganidan keyin boshqa tillarga kitoblarni tarjima qilishga e’tibor qaratish uchun ham imkoniyat paydo bo‘ldi. Joylarda Shayxning ayrim asarlari mustaqil ravishda ozarbayjon, qozoq, qirg‘iz, qo‘miq, tojik, turkman, tatar va rus tillariga tarjima qilinayotganligi to‘g‘risida xabarlar kelib tusha boshladi. Ko‘pchilik avvaldan Shayxning shaxsan ruxsatlarini olishar edi.
Sekin-asta Shayx boshchiliklarida tarjimon va muharrirlar guruhi tuzildi, ularning kitoblari rus tilida chop etila boshlandi.
Rossiya va MDH mamlakatlari hududida bilim darajasini oshirish va ziddiyatlarni bartaraf etishga qaratilgan chinakam islomiy kitoblarning tarqatilishi, umuman olganda Islom dinining mustahkamlanishi, uning tarafdorlari soni ko‘payishi, ushbu tarafdorlarning birligi va birdamligiga xizmat qilishi, shuningdek o‘z bilimlarining yetarlicha bo‘lmagani oqibatida Islomning vasatiylik yo‘lidan og‘ganlarni to‘g‘ri yo‘lga turib olishiga yordam berishi kerak edi.
Amaliyotning ko‘rsatishicha, birinchi rus nashrlarining o‘ziyoq Shayx ezgu ishlarining samarasini ko‘rsatib bera oldi. Buni ko‘pchilik tan oladi.
– Alloh taologa beadad shukrlar bo‘lsinki, bugungi kunda davlat miqyosida buyuk olim va arbob Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning xotiralariga ehtirom bildirilmoqda, – ta’kidladi Shayxning o‘g‘illari Ismoil Muhammad Sodiq. – O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning tashabbuslariga ko‘ra Toshkentda, bu yerda, bizning yonimizda, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf nomi bilan ataladigan, ma’rifat markazi bilan birgalikdagi masjid majmuasi jadal sur’atlarda bunyod etilmoqda.
Bizning shayximiz o‘z hayotlarini Alloh taoloning haqiqiy diniga chaqirish, payg‘ambarimiz Muhammad Mustafo sallollohu alayhi vasallamning yo‘llariga ergashish, musulmonlarning ma’rifatli bo‘lishi, bilimlarning tarqatilishi, yoshlarning tarbiyasi, jamiyatning mustahkamlanishiga baxshida etdilar.
Shayxning ishlari davom etmoqda.
Tantanali tadbirda mehmonlarning e’tiboriga rus tilidagi «Tafsiri Hilol» kitobining o‘n jildi va bugungi kunda dolzarblik kasb etayotgan «Baxtiyor oila» kitobining nashr etilgan nusxalari taqdim etildi.
Islom.uz portali tahririyati
Shayboniylar daxmasi ziyoratgohga aylantiriladi
Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.
Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.
“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.
Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.
Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.
Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.
Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.
“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.
Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.
Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
