Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning ishlari davom ettirilmoqda
2019 yilning 9 fevral kuni «Hilol-nashr» nashriyot-matbaa uyida fazilatli ShayxMuhammad Sodiq Muhammad Yusuf rohimahullohning rus tilidagi navbatdagi kitoblarining taqdimoti bo‘lib o‘tdi.
Taqdimotda MDH mamlakatlari, turli xil tashkilotlar, korxonalardan faxriy mehmonlar, diniy o‘quv muassasalariing o‘qituvchilari va talablari, O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi vakillari, mahalliy va xorijiy OAV vakillari ishtirok etishdi.
Taqdimotda ta’kidlanishicha, hozirgi kungacha chop etilib kelinayotgan va ulardan millionlab o‘quvchilar, shu jumladan elektron resurslarning foydalanuvchilari foydalanib kelayotgan, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning qalamiga mansub ko‘plab fundamental va qomusiy ilmiy kitoblar ularning Islom dini va Vatani oldidagi ulkan xizmati hisoblanadi.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning kitoblarini qisqa tarzda mana bunday ta’riflasa bo‘ladi:
Birinchidan, ular islom dinini uning haqiqiy ko‘rinishida taqdim etishga yo‘naltirilgan; ularda ma’lumotlar din haqidagi bilimlarni berishdagi omonatga rioya qilgan holda, haqqoniy keltirilgan.
Ikkinchidan, ular Islomdagi mo‘tadillik tamoyili – vasatiylik ruhida yozilgan.
Uchinchidan, ularning kitoblarida islomiy tushunchalar obyektiv tushuntirishlar, kitobxonlarning eng keng doirasiga mo‘ljallangan, unchalik murakkab bo‘lmagan tushunarli va sodda sharhlar bilan bayon qilinadi. Bu esa, ularning kitoblari qarama-qarshiliklar va kelishmovchiliklarga olib kelishi mumkin bo‘lgan shart-sharoitlar va nuqtayi nazarlardan xoli ekanligidan dalolat beradi.
To‘rtinchidan, muallifning kitoblari ularning ahli sunna val jamoa mazhabiga muvofiq ruhda yozilganidir.
Beshinchidan, Shayxning kitoblarida ta’rif qilinayotgan boshqa dinlarga Islomning munosabati musulmon dunyosining haqiqiy yuzini aks ettiradi – ushbu kitoblar diniy bag‘rikenglik va dinlararo totuvlik ruhi bilan singdirilgan.
Tadbir chog‘ida ta’kidlandiki, bizning mintaqamizni MDH mamlakatlarining ulkan hududi o‘rab turibdi, ulardagi deyarli barcha musulmonlar rus tilida so‘zlashishadi, ushbu tilni tushunishadi, erkin tarzda rus adabiyotini mutolaa qilishadi. Ushbu ulkan hududning musulmonlari yagona islom maktabining tarafdorlari hisoblanishadi.
Taqdimotda nutq so‘zlaganlarning fikriga ko‘ra, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf ushbu hudud musulmonlarining yetakchilaridan biri sifatida, musulmonlarda haqiqiy bilimlarni olish imkoni bo‘lishi uchun odamlarga Islomning asoslarini tushuntirib berish, ularga islom ta’limotning to‘g‘ri talqinini yetkazishni o‘zlarining burchlari, deb hisoblardilar.
Shayx shu yerda, MDH mamlakatlari hududida o‘sib, ulg‘ayganlari uchun bu muhitda yashar, turmushning barcha o‘ziga xos xususiyatlari, mentaliteti, mahalliy musulmonlarning urf-odatdarini yaxshi bilar va shuning uchun bizning muammolarimizning mohiyatini yaxshi anglar edilar. Boz ustiga, boshqa tarjimalarning mualliflaridan farqli ravishda, Shayx chinakam islom olimi, ya’ni diniy ulamo edi.
Shayxning kitoblari bizning katta mintaqamiz va davrimizning shart-sharoitlari va talablaridan kelib chiqib yozilgan edi.
Shuning uchun ushbu ilmiy meroslarni rus tiliga tarjima qilish talab qilinardi.
Bunday obyektiv zaruratdan tashqari, bir qator subyektiv sabablar ham bor edi. O‘sha to‘qsoninchi yillarda Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf kitoblarini rus tiliga tarjima qilish to‘g‘risidagi iltimoslar bilan ularga obro‘li ulamolar, dinshunoslar, shuningdek ma’naviyat masalalari bo‘yicha mutaxassislar murojaat qilishardi. Tarjima to‘g‘risidagi asosli iltimoslar MDH mamlakatlarining siyosatchilari, diplomatlari, turli sohalarning mutaxassislaridan kelib tushar edi.
O‘z vaqtida ko‘pchilikning qayd etishicha, Rossiya va boshqa mamlakatlarda asosan mo‘tadil Islomga zid keladigan turli xil islomiy oqimlar tarafdorlarining kitoblari tarjima qilinib, keng tarqatilar edi. Ushbu kitoblarni o‘qiyotganlar orasida tushunmovchiliklar yuzaga kelardi, qarama-qarshiliklar paydo bo‘lardi. Shu sababli vaziyatni o‘nglash uchun Shayx kitoblarining tarjimalarini chop etish zarur edi.
Shuni ta’kidlash lozimki, ularning o‘zbek tilida chop etilgan birinchi kitoblaridan keyinoq Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf asarlarini tarjima qilishga ehtiyoj paydo bo‘ldi.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf va ularning safdoshlari ilk bor o‘tgan asrning 90-yillarida rus tiliga muqaddas Qur’onning ma’nolarini tarjima qilishga kirishishdi. O‘rta Osiyo musulmonlari diniy idorasining rus tili bo‘yicha mutaxassislari guruhi «Tafsiri Hilol»ning 29- va 30- poralarini tarjima qilishdi. Ushbu ikki jild chop etildi, ularni ko‘pchilik o‘qib chiqdi va bu ishni ma’qullashdi.
O‘sha paytlarda hali mamlakatimizdan tashqaridagi katta hududning ehtiyojlarini qondirish va boshqa tillarda kitoblarni chop etish uchun hali imkoniyatlar yo‘q edi. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning o‘zbek tilidagi kitoblarning chop etilishi va keng tarqatilishi yo‘lga qo‘yilganidan keyin boshqa tillarga kitoblarni tarjima qilishga e’tibor qaratish uchun ham imkoniyat paydo bo‘ldi. Joylarda Shayxning ayrim asarlari mustaqil ravishda ozarbayjon, qozoq, qirg‘iz, qo‘miq, tojik, turkman, tatar va rus tillariga tarjima qilinayotganligi to‘g‘risida xabarlar kelib tusha boshladi. Ko‘pchilik avvaldan Shayxning shaxsan ruxsatlarini olishar edi.
Sekin-asta Shayx boshchiliklarida tarjimon va muharrirlar guruhi tuzildi, ularning kitoblari rus tilida chop etila boshlandi.
Rossiya va MDH mamlakatlari hududida bilim darajasini oshirish va ziddiyatlarni bartaraf etishga qaratilgan chinakam islomiy kitoblarning tarqatilishi, umuman olganda Islom dinining mustahkamlanishi, uning tarafdorlari soni ko‘payishi, ushbu tarafdorlarning birligi va birdamligiga xizmat qilishi, shuningdek o‘z bilimlarining yetarlicha bo‘lmagani oqibatida Islomning vasatiylik yo‘lidan og‘ganlarni to‘g‘ri yo‘lga turib olishiga yordam berishi kerak edi.
Amaliyotning ko‘rsatishicha, birinchi rus nashrlarining o‘ziyoq Shayx ezgu ishlarining samarasini ko‘rsatib bera oldi. Buni ko‘pchilik tan oladi.
– Alloh taologa beadad shukrlar bo‘lsinki, bugungi kunda davlat miqyosida buyuk olim va arbob Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning xotiralariga ehtirom bildirilmoqda, – ta’kidladi Shayxning o‘g‘illari Ismoil Muhammad Sodiq. – O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning tashabbuslariga ko‘ra Toshkentda, bu yerda, bizning yonimizda, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf nomi bilan ataladigan, ma’rifat markazi bilan birgalikdagi masjid majmuasi jadal sur’atlarda bunyod etilmoqda.
Bizning shayximiz o‘z hayotlarini Alloh taoloning haqiqiy diniga chaqirish, payg‘ambarimiz Muhammad Mustafo sallollohu alayhi vasallamning yo‘llariga ergashish, musulmonlarning ma’rifatli bo‘lishi, bilimlarning tarqatilishi, yoshlarning tarbiyasi, jamiyatning mustahkamlanishiga baxshida etdilar.
Shayxning ishlari davom etmoqda.
Tantanali tadbirda mehmonlarning e’tiboriga rus tilidagi «Tafsiri Hilol» kitobining o‘n jildi va bugungi kunda dolzarblik kasb etayotgan «Baxtiyor oila» kitobining nashr etilgan nusxalari taqdim etildi.
Islom.uz portali tahririyati
18 avgust — Usmon Mus'hafi Toshkentga qaytgan kun
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
