Sayt test holatida ishlamoqda!
09 Iyun, 2026   |   22 Zulhijja, 1447

Toshkent shahri
Tong
03:06
Quyosh
04:50
Peshin
12:27
Asr
17:37
Shom
19:59
Xufton
21:35
Bismillah
09 Iyun, 2026, 22 Zulhijja, 1447

Savda binti Zam’a (roziyallohu anho)

27.11.2018   25391   4 min.
Savda binti Zam’a (roziyallohu anho)

Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) hazrati Xadicha (roziyallohu anho) onamiz vafotidan so‘ng hazrati Savda binti Zam’a ona­mizga uylanganlar.

Savda onamizning otalari Zam’a ibn Qays ibn Abdush Shams ibn Abd Vudd ibn Amir ibn Luay ibn G‘olib, onalari esa ash-Shamus binti Qays ibn Amr ibn Zayd ibn Labid ibn Xidash ibn Amira banu Adi ibn an-Najjar qabilasidan edi.

Savda onamiz dastlab amakilari­ning o‘g‘li Sakron ibn Amrga turmush­ga chiqqan. Ikkovlari islomni qabul qilib, Habashistonga hijrat qilganlar va sakkiz muhojirning safidan joy olgan. Savda onamizning birinchi er­lari Sakron ibn Amr kasal bo‘lib vafot etgan.

Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) Xadicha onamizning vafot­laridan bir necha yil keyin, Toifdan nihoyatda mahzun bo‘lib qaytgan edilar. Savda onamizga uylanishlari ana shun­day vaqtga to‘g‘ri kelgan.

Mo‘mina ayollar orasida Xavla binti Hakim (roziyallohu anho), Nabiy (sollallohu alayhi va sallam)ning nom­laridan Savda onamizga sovchi bo‘lib borganlar. Savda onamiz otalarining roziliklari bilan Payg‘ambarimizga turmushga chiqib, 400 dirham mahr ol­gan. Shu vaqtda Ramazon oyi bo‘lib, payg‘ambarlikning o‘ninchi yili edi. Bu nikoh makkaliklarni taajjublantirgan. Chunki Savda onamiz yosh ham emas, uncha­lik chiroyli ham emasdi.

Lekin Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) qiyinchilikda qolgan kimsasiz ayolni himoya etganlar. Savda (roziyallohu anho) mo‘minlarning ona­si, zimmalaridagi mas’uliyatni ado etishga sidqidildan kirishib, yetim qolgan farzandlarining tarbiyasi bi­lan shug‘ullangan. Savda onamiz itoatli, sevimli va hazilkash ayol edi.

Bir kuni Savda (roziyallohu anho) Payg‘ambarimiz (alayhissalom)ga: «Ey Allohning Rasuli, kecha ortingizdan namoz o‘qidim. Juda uzoq vaqt ruku qildingizki, qon oqib ketmasin deb burnimni ushlab turdim», dedilar. Rasululloh (sollallohu alayhi va sal­lam) kuldilar. Shu tariqa oradan uch yil o‘tdi.

Savda binti Zam’a Oisha onamiz ke­lin bo‘lib tushganidan keyin ham hazil-mutoyibani tark etmadi. Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) xonadon­lariga boshqa ayollari birin-ketin ki­rib kela boshladi. Biroq bu hol ularni o‘z o‘rnilarini yo‘qotishga olib kelmadi. Suyukli payg‘ambarimiz har qaysisiga yarasha muomala qildilar.

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Savdadan boshqa tu­timi va siyratida o‘zimga yoqadigan, unga o‘xshash ayolni ko‘rmadim. U yoshi katta bo‘lganda: «Ey Allohning Rasuli (sollallohu alayhi va sallam), sizdagi haqim bor kunimni Oishaga berdim», dedi. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) Oishaga ikki kun – o‘z kuni­ni va Savdaning kunini taqsim qilar edilar».

Alloh taoloning izni ila Nabiy (sollallohu alayhi va sallam) hijrat qilganlarida, Savda binti Zam’a onamiz ham u zotning ortlaridan qizlarini olib hijrat qilgan. U yerda ham Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) xonadon­larini boshqarib turgan.

Badr jangida qarindoshlari Suhayl ibn Amr asir tushganida, soddadil­lik bilan Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ga qilgan ishorala­ri tufayli asirlarga yaxshilik qilish bo‘yicha shar’iy qoidalarga yana biri qo‘shilgan.

Savda binti Zam’a onamiz «Batahqiq, sizlarga hojatlaringiz uchun chiqishga izn berildi» oyati nozil etilishiga sa­babchi bo‘lgan. Savda onamiz betakror xislatlari, taqvo, saxiyligi bilan aj­ralib turardi.

Umar (roziyallohu anhu) ularga bir xurjun dirham yuborganlarida, ular­ning hammasini tarqatib yuborgan. G‘azotda ishtirok etib, Xaybarni fath qilinishiga guvoh bo‘lgan.

Hazrat Savda Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan keyin, hazrati Umar(roziyallohu anhu)ning xalifalik davrida vafot etgan. Bu paytda u chamasi sakson yoshda bo‘lgan.

Savda onamiz Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan beshta hadis rivoyat qilgan. Ulardan birini Imom Buxoriy rivoyat qilgan.

 

Maryam ABDULLAYEVA,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi

Xotin-qizlar masalalari bo‘yicha

bo‘lim mutaxassisi

Boshqa maqolalar
Maqolalar

Oyatlar tilovati qanday shifo bo‘lishi mumkin?

09.06.2026   650   9 min.
Oyatlar tilovati qanday shifo bo‘lishi mumkin?

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Ba’zilar Qur’oni karim oyatlari tilovati bilan muolaja qilish mumkinligi va bu Kitobda Alloh taolo va’da qilgan shifo xususiyatlari borligi haqida shubhalanib, quyidagi savollarni beradi.

Oyatlar tilovati qanday shifo bo‘lishi mumkin? Qur’oni karim tilovat qilingandagi ovoz boshqa ovozlardan qanday farq qiladi?

Albatta, bu savollar egalarini faqat ilmiy yo‘l bilan berilgan javobgina qoniqtiradi.

Qur’oni karim oyatlarining Alloh taoloning izni bilan shifo bo‘lishda va ta’sir etish quvvatida barcha narsalardan ajralib turuvchi bir necha sabablari bor. Quyida ayrimlarini sanab o‘tamiz:

1. Qur’oni karimda insonlar yozgan kitoblarda umuman topilmaydigan o‘ta nozik hamohanglik borligi.

Darhaqiqat, undagi har bir kalima va harflar aniq va mustahkam tarzda tartib topgandir. Alloh taolo aytadi:

﴿الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آَيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ

"Alif, Lom, Ro. (Bu) oyatlari mustahkam (qat’iy) qilingan, so‘ngra hikmat egasi va (hamma narsadan) xabardor bo‘lmish Zot tomonidan batafsil bayon etilgan Kitobdir" (Hud surasi, 1-oyat).

Tadqiqotlardan ma’lum bo‘lishicha, ushbu tartib yetti va uning takrorlanishi ustiga qurilgan. Alloh taolo shunday marhamat qiladi:

﴿وَلَقَدْ آَتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآَنَ الْعَظِيمَ﴾

"Darhaqiqat, Biz Sizga yetti takrorlanuvchi (yetti oyatli «Fotiha» surasi)ni va ulug‘ Qur’onni ato etdik" (Hijr surasi, 87-oyat).

Jismimizdagi har bir zarrani o‘rganadigan bo‘lsak, u yetti (tabaqa) qatlamdan iborat (ilmiy isbotlangan). Bu ham Allohning izni bilan oyatlarning jismimizga shifo bo‘lib ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. Shuning uchun ham, kishi o‘ziga yoki boshqa kishiga dam solmoqchi va duolarni o‘qimoqchi bo‘lsa yetti marta takrorlaydi.

Fotiha surasining ajablanarli jihati, اللَّه lafzidagi ا, ل va ه harflari ushbu surada 49 marta takrorlanadi. Bu son 7 ni 7 ga ko‘paytmasidan kelib chiqishi ma’lum. Yuqorida ushbu surani yetti takrorlanuvchi deb nomlanishini aytib o‘tdik. Go‘yoki, Alloh taolo 7 raqamiga ishora qilib, ushbu surani shifo quvvati yanada ziyoda bo‘lishi uchun yetti marta takrorlashga ko‘rsatma bergandek. Vallohu a’lam.

2. Qur’on oyatlari tilovati tovushlarining o‘zaro ravon va mutanosibligi.

Qur’on oyatlarini tinglaganda uning oyatlari inson so‘zi bo‘lgan har qanday she’r yoki nasrdan butkul farq qiluvchi ekanini his etiladi. Alloh taolo aytadi:

﴿وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا﴾

"va uni tartili[1] bilan (ravon) o‘qib berdik" (Furqon surasi, 32-oyat).

Ushbu ravon va mutanosiblik inson bosh miyasi faoliyatiga juda muvofiq keladi. Chunki Alloh taolo borliqdagi har bir narsalarni o‘ziga xos, tebranuvchi qilib yaratgan. Qur’oni karim tilovati inson bosh miyasi hujayralarining harakatini mo‘tadillashtiradi. Alloh taolo aytadi:

﴿فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

"Insonlarni o‘sha asosda yaratgan Allohning yaratuvchiligini (anglangiz!) Allohning yaratishiga o‘zgartirish yo‘q. Eng to‘g‘ri din shudir, lekin ko‘p odamlar (buni) bilmaslar" (Rum surasi, 30-oyat).

Fitrat so‘zi iymon ya’ni, Alloh taolo bandalarini iymon uzra yaratgan. Boshqa bir lug‘atda fitrat - “tug‘ma xususiyat” ma’nosida ham keladi. Agar inson ruhan tushkunlikka tushsa, yoki kasal bo‘lsa, mana shu “tug‘ma xususiyat” ya’ni uning tabiatida o‘zgarish sodir bo‘lgan hisoblanadi. Uni asl holatiga qaytarish va muvozanatini tiklashda bosh miya hujayralarini “sog‘lom” tovush to‘lqinlari bilan oziqlantirish lozim bo‘ladi. Bu borada Qur’oni karim eng afzal vasiladir. Qur’onni tilovat qilinganda tovush tebranishlari bosh miya hujayralari o‘rtasidagi muvozanatni tiklaydi. Chunki, Qur’oniy tovush to‘lqinlari tebranishida o‘ziga xos mutanosiblik bor. Alloh taolo aytadi:

﴿أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآَنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا

"Qur’on (oyatlarining ma’nolari) haqida (chuqurroq) fikr yuritmaydilarmi?! Agar (u) Allohdan o‘zganing huzuridan (kelgan) bo‘lsa edi, unda ko‘pgina qarama-qarshi gaplarni topgan bo‘lur edilar" (Niso surasi, 82-oyat).

Mana, o‘n to‘rt asr o‘tayotgan bo‘lsada, ilohiy mo‘jiza – Qur’oni karim oyatlarida keltirilgan ma’lumotlarda birorta xato jumla topilgani yo‘q, topilmaydi ham. Falakiyot, koinot, hayvonot, nabotot, ilohiyot va tabiiyotga doir oyatlarning naqadar to‘g‘ri ifoda etilgani kun sayin o‘z tasdig‘ini topib kelmoqda.

Xususan, Qur’on oyatlarida, hattoki, harflarida ham bir-biriga zidlik, o‘zgaruvchanlik yo‘q. Undagi muvozanat kasalliklarga shifodir. Oddiy bir inson bemorga xushxabar aytsa, uni quvontirib, kasalligini unittiradimi? Demak, albatta, Qur’on tilovati zaif hujayralarni tetiklashtirib, bemorning immunitetini oshiradi.

3. Har bir oyatlar cheksiz ma’nolarga egaligi. Qur’on cheksiz ma’nolarga ega. Unda turli ma’nolar ichida barcha kasalliklarga muolaja bo‘luvchi ma’nolarni ham topamiz. Qur’on oyatlari insonning faqat ruhi va nafsi bilan bog‘liq kasalliklarni muolaja qilibgina qolmay, uning jismoniy kasalliklarini ham davolaydi.

Alloh taolo marhamat qiladi:

﴿لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآَنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

"Agar Biz ushbu Qur’onni biror tog‘ uzra nozil qilganimizda edi, albatta, u (tog‘)ni Allohning qo‘rquvidan o‘zini xor tutgan va yorilib ketgan holida ko‘rgan bo‘lur edingiz. Biz bu misollarni odamlarga zora ular tafakkur qilsalar, deb keltirmoqdamiz" (Hashr surasi, 21-oyat).

Ya’ni Qur’oni karimning qanchalik og‘ir mas’uliyat va ibrat manbai ekani, undagi ilohiy ta’limot shunchalik ta’sir kuchiga egaki, oyatdagi “tamsil”, ya’ni tasviriy misolga ko‘ra, agar biror tog‘ga ong ato etilib, unga shu Kitob tushirilganida hatto, tog‘ ham toqat qila olmay, uning mas’uliyatidan qo‘rqib yorilib ketadigan bo‘lsa, biz aqlli insonlar nega bu muqaddas kitob va ilohiy xitobga beparvolik qilamiz, deb tafakkur qilsinlar, demoqchi vallohu a’lam.

Agar هَذَا الْقُرْآَنَ iborasidan maqsad undagi biz bilgan har bir oyat, kalima va harflar biror tog‘ga nozil qilinganda edi, u Allohning Kalomi og‘irligidan, qo‘rquvdan parchalanib mayda-mayda bo‘lib ketgan bo‘lardi. Shuning uchun, biz Qur’on nafaqat nafsiy illatlarni yo‘qotadi, balki jismoniy kasalliklarga ham shifo bo‘ladi deymiz.

4. Amaliy tajribalar. Qur’on o‘n to‘rt asrdan ziyod vaqt mobaynida bugungi kunimizgacha millionlab insonlarga shifo bo‘layotgani Allohning Kalomi barcha kasalliklarga muolaja qilishda ta’sirga ega ekaniga eng katta dalil bo‘ladi.

Qancha-qancha tuzalmas kasallikka uchrab tibbiy muolaja kor qilmay, Qur’oni karim bilan shifo topganlar bor. Bunda albatta, mo‘min kishi uning shifo ekaniga ishonishi lozim. Chunki, shifo topishda ishonch katta ahamiyatga ega. “Tabibga ishonch - yarim shifodir” deyiladi. Barcha dardlarga shifo beruvchi Alloh bo‘lsa, Unga qanday ishonmaslik mumkin?

Alloh taolo insonni yaratib, uning yashashi va harakatlanishi uchun a’zolarini go‘zal tarzda tartiblagan. Agar ushbu tartibga nuqson yetsa, inson ruhan va jismonan charchab, bosh miya hujayralarida o‘zgarish sodir bo‘ladi. Yana tabiiy holatni qaytarish uchun esa, unga Qur’on tilovati bilan ta’sir qilish lozim.

Har bir go‘dak sog‘lom fitrat uzra dunyoga keladi. Uning tanasidagi barcha hujayralar mo‘tadil muvozanatda tebranib turadi. Vaqt o‘tishi bilan atrofdagi voqealar, tanasi kirlanishi va turli kasalliklarga chalinishi uning hujayralari tartibi o‘zgarishiga salbiy ta’sir qiladi. Qur’oni karim uning tartibini asl holatiga qaytaradi.

"Islomda salomatlik" kitobidan
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘li


[1] Tartil – bu Qur’onni dona-donalab, aniq va ravon o‘qish. Bu yerda Jabroil alayhissalomning o‘qib berishi ko‘zda tutilgan.

Maqolalar