Jurayj ismli zot haqidagi hikoya
Imom Buxoriy, imom Muslim va imom Ahmadlar bu voqeani Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilishgan. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bu voqeani sahobalarga so‘zlab berganlar. Uning qisqacha mazmuni quyidagilardan iborat:
«Banu Isroilda Jurayj degan bir avliyo, obid, taqvodor zot bo‘lgan ekan. U o‘ziga paxsa devordan bir ibodatxona qurib olgan ekan. Tafsir kitoblarida o‘zi avval tojir bo‘lgan, deyilgan. Ammo bir kuni tijoratdan voz kechib, o‘zini batamom toat-ibodatga bag‘ishlabdi. Jurayj onasiga ko‘p xizmat qilgan, onasining roziligini olgan odam edi. Ibodatda ham mustahkam, o‘ta parhezkor edi. Bir kuni ona kelib, tashqaridan o‘g‘lini chaqirdi. O‘g‘il ibodatxonaning ichida nafl namoz o‘qiyotgan edi. Onasining ovozini eshitib, «Yo Robbim, qay biri muhim? Onammi, namozimmi?» deb o‘yladi. Ammo namozini muhimroq sanab, onasiga javob bermay, namozini o‘qiyverdi. Ona har safar chaqirganda uch marta chaqirar, so‘ng qaytib ketaverardi. Ona uch kun davomida uch marta keldi. Uch marta kelganida ham Jurayj namoz o‘qiyotgan vaqtga to‘g‘ri kelib qoldi. Jurayj har safar «Ey Robbim, onammi, namozimmi?» der va namozida davom etaverardi. Jurayj onasini nihoyatda yaxshi ko‘radigan, nihoyatda hurmat-ehtirom qiladigan, xizmatini qilib, onasining roziligini olgan odam edi. Lekin namozda turib, hatto onaga ham javob berib bo‘lmaydi deb tushunardi. Holbuki, nafl namoz bo‘lsa, uni tezlatib o‘qib, tezlatib salom berib, faqat ona emas, boshqa odamga ham javob bersa bo‘ladi. Onaga javob berish esa bundan ham avloroq edi. Xullas, Jurayj onaga javob bermadi. Uchinchi kun uchinchi marta ham chaqirib bo‘lganidan keyin ona ranjib, «Buzuq ayolning tuhmatiga qolmaguningcha Alloh seni o‘ldirmasin» deb yomon duo qilib yubordi va Allohning izni bilan bu duo ijobat bo‘ldi. El-yurtda Jurayjning obro‘si baland edi. Tabiiyki, Jurayjning bu obro‘sini ko‘ra olmaydiganlar ham bor edi. Ana shu ko‘ra olmaydiganlar davrasida «Qanday qilsak, Jurayjni sharmanda qilamiz?» degan maslahatlar tez-tez bo‘lib turar edi. Bir fohisha ayol bor edi. Chiroyli, kelishgan bu ayol «Men uni yo‘ldan uraman», deb, garov o‘ynadi. U Jurayjning oldiga borib, uni o‘ziga qarataman deb rosa urinib ko‘rdi, lekin Jurayj unga qarab ham qo‘ymadi. Shunda fohisha unga boshqa yo‘l bilan zarar yetkazish maqsadida tog‘larga chiqib ketdi, bir cho‘ponni topti-da, u bilan qo‘shilib, undan homilador bo‘ldi. U davrning qoidasida ham zinodan bola orttirgan odamlar o‘limga mahkum qilinar ekan. Odamlar «Bu bolaning otasi kim?» deyishgan edi, fohisha: «Jurayj», dedi. Odamlar g‘azab otiga minib, hech narsani surishtirmasdan, Jurayjning ibodatxonasini vayron qilishdi. O‘zini esa urib-so‘kib, haqoratlashib, «Biz seni halol, ibodatli odam deb yursak, sen haromxo‘r ekansan» deb, uni o‘ldirishga shaylanishdi. Shunda Jurayj ikki rak’at namoz o‘qidi. Barchamizga ma’lumki, Payg‘ambarimi sollallohu alayhi vasallam ham bir mushkul vaziyatga tushganlarida namoz o‘qir edilar. Bu narsa barcha musulmonlarga, butun ummatga sunnatdir. Alloh asrasin, boshimizga biror mushkul ish tushsa, namoz o‘qishimiz kerak, yordam so‘rab, Allohga yuzlanishimiz kerak. Jurayj namozini o‘qib bo‘lgach, «Menga bolani ko‘rsatinglar», dedi. Bola beshikda yotar edi. Jurayj bordi-da, bolaning qorniga barmog‘i bilan niqtab, «Ey bola, sening otang kim?» dedi. Shu payt mo‘jiza yuz berib, beshikdagi bola tilga kirdi-da, aniq qilib, «Otam Falonchi cho‘pon», deb javob berdi. Odamlar hayratdan sarosimaga tushib qolishdi. Qanday katta xato qilib qo‘yishganini tushunishdi. Hammalari kelib, Jurayjga «Ibodatxonangni oltindan qurib beraylikmi?» deyishdi. «Yo‘q, avvalgidek, paxsa devordan qurib beringlar», dedi Jurayj. Ibodatxonasini paxsa devordan qaytadan qurib berishdi».
Payg‘ambar alayhissalom sahobalarga mana shu voqeani hikoya qilib berganlar. Bu voqeada onaning fazli naqadar yuksakligi bilinadi. Bu hikoyadan birinchi o‘rinda olinadigan foyda shuki, ota-onaning fazli, ayniqsa onaning darajasi nihoyatda yuksakdir. Shuning uchun mashoyixlarimiz shunday deydilar: «Onang seni bir ishga buyurayotgan bo‘lsa, bilginki, Robbing seni ibodatga chorlayotgan bo‘ladi». Onalarimiz bizga ish buyurayotgan bo‘lsa, Robbimiz bizni ibodatga chorlayotgan bo‘lar ekan. Jurayjning voqeasidan yana ko‘plab foydalar olishimiz mumkin. Jumladan, bilishimiz kerakki, Alloh taolo O‘zining valiy bandalarini ham ba’zan ana shunday ishlar bilan sinab, yana himoyalab ham qo‘yar ekan. Alloh subhanahu va taolo beshikdagi bolani tilga kiritib, Jurayjni himoya qilib qo‘ydi.
Ulamolarimiz tarixda go‘dakligida so‘zlagan to‘rtta chaqaloq bor, shulardan biri Jurayjga gapirgan chaqaloqdir, deyishgan. Tarix kitoblarida o‘sha bolaning ismi ham, aytilgan otasi kim bo‘lganligi ham aytilgan. Ammo bugungi mavzu uchun shu yergacha aytilgani kifoya, birodarlar.
Ustoz Sayyid Rahmatulloh Termiziy hafizahulloh
O‘MI matbuot xizmati
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
