Havvo onamiz qanday yaralgan?
Havvo – bashariyat onasi, Odam alayhissalomning jufti haloli, yer yuzidagi birinchi ayol. Alloh taolo Havvoni Odam alayhissalomni uzoq vaqt uxlatib qo‘yib unga hamroh bo‘lishi uchun yaratdi. Alloh taolo u ikkisini jannatda yaratdi va ular u yerda muayyan vaqt yashaganlaridan so‘ng rizqlarini o‘z mehnatlari bilan topib yashashlari uchun yerga tushirdi.
Alloh taolo Havvoni Odam alayhissalomning qovurg‘asidan, u uxlayotgan vaqtda paydo qildi. Buning sababi, agar Odam alayhissalom uyg‘oq bo‘lganida, Havvoni yaratilish vaqtida u ozor chekkan bo‘lar edi va natijada Havvoni yaxshi ko‘rish o‘rniga, uni yomon ko‘rib qolishi mumkin edi. Ayol kishi esa, aksincha, ozor cheksa yaxshi ko‘radi. Shuning uchun, ayol kishi to‘lg‘oq vaqtida ko‘z o‘ngiga o‘lim kelib tursa-da, og‘riq kuchaygan sari o‘zi dunyoga keltirayotgan farzandiga nisbatan mehru muhabbati jo‘shib boradi. Og‘riq bilan dunyoga keltirgan farzandiga jonini ham fido qilishga doim tayyor turadi. Vaholanki, u erkak kishi ko‘tara olmaydigan og‘riq azobini tortgan bo‘ladi. Shuning uchun Alloh taolo ayol kishini eng yuqori darajadagi og‘riqlarni ham ko‘tara olishga qodir qilib yaratdi. Ayol og‘riqqa erkakka qaraganda uch barobar ortiqroq bardoshli ekan. Chunki u hayoti davomida uch turli og‘riqni boshidan o‘tkazishi bor. Ular: hayz, to‘lg‘oq va nifos vaqtidir.
Havvo onamiz Odam alayhissalomning qovurg‘asidan yaralgan. Ma’lumki, qovurg‘a insonning yuragini tashqi ta’sirdan muhofaza qilib turuvchi muhim a’zodir. Shuning uchun ham u qiyshiq qilib yaratilgan. Agar o‘sha qiyshiq qovurg‘a bo‘lmaganida edi, insonning yuragiga berilgan ozgina zarba yoki turtinish uning hayotiga katta xavf tug‘dirgan bo‘lar edi. Hozirgi zamonaviy texnologiyalarga asoslangan ilm buni tasdiqlab turibdi.
Alloh taolo Odam alayhissalom va Havvo onamizning har birini hayotlari davomida bevosita unga muhtoj bo‘lgan narsalardan yaratdi. Masalan, Odamni tuproqdan yaratdi. Shuning uchun u dehqon bo‘ladimi, temirchi bo‘ladimi, quruvchi bo‘ladimi, duradgor bo‘ladimi – yer bilan muomala qiladi. Havvoni esa yurakni muhofaza qilib turuvchi qiyshiq qovurg‘adan yaratgani uchun u hayoti davomida qalbdan hosil bo‘ladigan mehr-muhabbat bilan muomalada bo‘ladi. Natijada u mehribon ona, sevikli yor, duogo‘y opa-singil va kuyunchak qiz bo‘lib o‘z mehridan bahramand etadi.
Shuning uchun har bir ayol Odamning qiyshiq qovurg‘asidan yaratilgan Havvoning zurriyoti ekanidan faxrlanishi va har bir erkak qiyshiq qovurg‘ani tekislashga behuda urinmasligi, aks holda uni sindirib qo‘yishi mumkinligini anglamog‘i lozim. Zero, undagi qiyshiqlik erkakdagi mehrga nisbatan bir necha barobar ortiq bo‘lgan mehru muhabbat manbaidir.
H.ISHMATBЕKOV,
O‘MI Fatvo bo‘limi mudiri
Farzandning otaga imom bo‘lishi
Savol: Men bir hadis o‘qib qoldim. Unda otaga imomlik qilib bo‘lmaydi, deyilgan. Otaga imomlik qilib bo‘lmaydimi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Bu Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytgan hadis emas, balki tobeinlarning ulug‘ olimlaridan bo‘lgan Ato ibn Abu Raboh rahimahullohga mansub gapdir. U zot o‘z so‘zlarini otaga ehtirom ko‘rsatish, uning oldida odob bilan turishga targ‘ib ma’nosida aytganlar. Fiqhiy qoidalarga ko‘ra har bir masjidda unga tayinlangan doimiy imomi eng haqli bo‘ladi. Hatto otasi yoki undan ko‘ra faqih yoki taqvodorroq odam turganda ham u imomlikka o‘tishga haqli bo‘laveradi.
Shuningdek, namoz qoidalari va qiroatni namozni ado etadigan darajada biladigan inson o‘z uyida imomlikka o‘tishda boshqalardan ko‘ra haqli hisoblanadi. Bu holatda ota va boshqalar teng bo‘ladi. Faqatgina sulton yoki uning noibi uy egasi va masjid imomidan ko‘ra haqli sanaladi. Inson yoki doimiy imom o‘zi haqli bo‘lsa-da, o‘sha yerda undan afzalroq odam bo‘lsa, unga imomlikka o‘tishni taklif qilishi mustahab sanaladi.
Demak, farzand o‘z uyida yoki o‘zi imom bo‘lgan masjidda imomlikka o‘tishi otadan ko‘ra haqli bo‘lsa-da, unga taklif qilish yoki uning ruxsati bilan o‘zi o‘tishi afzal va odob hisoblanadi. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi