Islomning adolati
Andalus davlatida bir rohib bor edi. U o‘zi xizmat qiladigan cherkov tomida noyob bir gul o‘stirayotgan edi. Rohibning bir echkisi ham bor edi. Echkisi har-har zamon cherkov tomiga chiqar edi.
Rohib bir kuni gulga qarash uchun tomga chiqqanida gulning uzilganini ko‘rdi. Bundan nihoyatda darg‘azab bo‘ldi. Shu vaqtda cherkov tomida echki ko‘rinib qoldi. Gulni shu echki yegan deb o‘yladi. Jahl ustida echkini tutib olib tomdan pastga uloqtirdi. Bechora echki tap etib yerga tushdi-yu til tortmay o‘lib qoldi.
Bu holni ko‘rgan qo‘shnilar hayvonga nisbatan shafqatsizlik qilganlikda ayblab, rohibni qoziga olib bordilar. Qozi:
– Hayvonlar qilgan ishlari uchun javobgar emasliklarini bilmaysanmi? O‘zi u gulni echki yeganinini qayerdan bilding? Ko‘zing bilan ko‘rdingmi yoki senga echkining yeganini biror kishi aytdimi? – deb so‘radi.
Pohib:
– Yo‘q, ko‘rmadim, ko‘rgan kishi ham yo‘q. Biroq u tomga mendan boshqa hech kim chiqmaydi. Echkini u yerda ko‘rganim zahoti u yegan deb o‘yladim. Unga g‘azab qildim, jazo berishimda haqsizlik yo‘q, – deb o‘zini himoya qildi.
Qozi esa:
– Islomda baroati zimmat asosdir. Bir kishining jinoyat qilganiga guvoh bo‘lmasa, uni jinoyatda ayblab bo‘lmaydi. Boz ustiga hayvonlar qilgan ishlariga mas’ul ham emasdir, Unga bunday jazo berishing zulmdir, – dedi. So‘ngra rohibga hayvonga nisbatan shafqatsizlik qilgani uchun ta’zir jazosini berdi.
Rohib qozining bu hukmini haqsizlik deb o‘ylab norozi bo‘lib yurdi. Uning tushunchasiga ko‘ra, echkisi aybdor edi va uni o‘zi istaganidek jazolashga haqli edi.
Oradan qanchadir vaqt o‘tdi. Bir kuni rohib kimsasiz yo‘lakdan yolg‘iz kelayotgan edi, qarshisidan gandiraklab kelayotgan odamning yiqilib tushganini ko‘rdi. Unga yordam qilaman deb yugurib bordi va u odamning orqasiga xanjar sanchilganiga ko‘zi tushdi. Xanjarni tortib chiqarmoqchi bo‘layotgan choqda shahar muhofizlari kelib qoldi va uni odamni o‘ldirganlikda gumon qilib, tutib oldilar.
Mahkamaga chiqardilar va:
– Taqsir, u yerda rohibdan boshqa hech kim yo‘q edi, shuning uchun u o‘ldirgan deb o‘ylayapmiz, – dedilar.
Rohib bo‘lgan voqeani qanday bo‘lsa, o‘shanday qilib gapirib berdi va o‘zining aybdor emasligini aytdi.
– Voqea sodir bo‘lgan joyda sendan boshqa kimsa bo‘lmasa-da, u odamni sen o‘ldirganingni ko‘rgan birorta guvoh yo‘q. Shu sababli Islom ta’limotiga ko‘ra, seni ayblashga haqqimiz yo‘q, – dedi. So‘ng qozi unga o‘tmishda ko‘rgan bir da’voni xotirlatib:
– O‘shanda sen echkining gulni yeganini ko‘rmasdan turib, unga jazo bergan eding. Agar hozir men ham sen kabi xulosa qilsam, seni qotillikda ayblagan bo‘lar edim. Ammo Islomda aybi isbot etilgunga qadar har qanday inson aybsiz sanaladi. Endi Islom adolatining to‘g‘ri ekanini tushundingmi? – dedi.
Rohib bir g‘ayrimuslim bo‘lishiga qaramasdan, uni ayblashdan ko‘ra oqlashga moyil bo‘lib turgan musulmon qoziga:
– Siz haqsiz, sizning adolatingiz ustundir, – demoqdan boshqa chora topa olmadi.
Damin JUMAQUL tarjima qildi.
“The Diplomatic insight”: O‘zbekiston o‘tmishining boy merosini zamonaviy taraqqiyot va milliy yuksalish bilan uyg‘unlashtirayotgan davlat
Pokistonning “The Diplomatic insight” portalida Pokiston tinchlik va diplomatik tadqiqotlar instituti ijrochi direktori Muhammad Asif Nur qalamiga mansub O‘zbekistonning ma’rifatparvar merosi sarlavhali maqolasi e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
“O‘zbekistonning eng katta boyligi faqat Samarqand, Buxoro va Xivaning mahobatida emas. Bu qadim yurtning eng katta boyligi insoniyatga hisoblashni, davolashni, osmon jismlarini kuzatishni, e’tiqodni anglashni, adolat bilan boshqarishni va tilga tamadduniy ohang bag‘ishlashni o‘rgatgan buyuk tafakkur sohiblarining vorisligidadir”, –deb yozgan muallif.
Muhammad Asif Nurning ta’kidlashicha, Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida bugun O‘zbekistonda muzeylar, ilmiy markazlar, ixtisoslashtirilgan maktablar, kitobxonlik dasturlari va madaniy diplomatiya orqali Uchinchi Renessansning poydevoriga tamal toshi qo‘yilyapti.
“Bu maqsad 2026 yil 17 mart kuni Toshkentda Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi bilan yanada aniq ifoda topdi. 1 iyunga qadar markazga yarim million kishi, jumladan, 150 dan ortiq xorijiy delegatsiya tashrif buyurdi. Qariyb 2 000 nafar olim 810 ta tegishli loyihada ishtirok etdi, 1 000 dan ortiq madaniy ashyo esa xorijdan O‘zbekistonga qaytarildi. Rasmiy ma’lumotlar mamlakat xotirani ta’lim va milliy ishonchga aylantirayotganini ko‘rsatadi”, – deya qayd etilgan nashrda.
Shuningdek, maqolada 2026 yilda Samarqand yaqinidagi Imom Buxoriy majmuasi qayta qurilib, ziyoratchilar uchun ochilgani e’tiroq etilgan. Unda 10 ming kishilik masjid, muzey va ilmiy-tadqiqot muassasalari barpo etildi. Majmuaning kunlik tashrif buyuruvchilarni qabul qilish imkoniyati 65 ming kishiga yetdi va birinchi oyning o‘zida majmuaga bir milliondan ortiq odam tashrif buyurdi. Bu maskan ziyoratni bilim, tadqiqot va ma’naviy tarbiya bilan uyg‘unlashtiradi.
Muallif o‘z maqolasida Amir Temur va Temuriylar merosining O‘zbekiston tarixi va taraqqiyotida tutgan o‘rniga alohida e’tibor qaratgan.
“Temuriylar davri nafaqat O‘zbekiston, balki jahon tamaddunida ham muhim palla hisoblanadi. Amir Temur Samarqandni qudratli davlat markaziga aylantirdi va me’morchilik, ilm-fan hamda madaniyat taraqqiyotini qo‘llab-quvvatladi. 2026 yilda O‘zbekistonda Amir Temur tavalludining 690 yilligi keng nishonlanmoqda, Temuriylar tarixi davlat muzeyi qayta rekonstruksiya qilindi va aprel – Amir Temur oyi deb e’lon qilindi”, – deyiladi manbada.
Asif Nurning e’tirof etishicha, O‘zbekistonda ma’rifatparvarlik g‘oyalari hech qachon faqat qo‘lyozmalar bilan cheklanib qolmagan. U mahallada, ustoz va keksalarga hurmatda, ustoz-shogird an’analarida va mehmondo‘stlikda yashaydi. U Shashmaqom ohanglarida yangraydi, Lazgi raqsida namoyon bo‘ladi, Askiya san’atida tilga kiradi, baxshilar ijrosida hikoya qilinadi, atlas va adras matolarida o‘z ifodasini topadi. YUNЕSKO tomonidan tan olinishi bu an’analarning jahon miqyosidagi ahamiyatini tasdiqlaydi.
Muallif o‘z maqolasini “O‘zbekistonning ma’rifatparvar merosining ildizlari qadimiy – ammo uning haqiqiy manzili – kelajakdir”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
