Noyob hayvon – okapi
Okapi – Markaziy Afrikaning tropik o‘rmonlarida, xususan, Kongo demokratik respublikasida yashaydi. Tanasining uzunligi 2 yarim metr, balandligi 1 yarim metr, vazni 230 kg atrofida.
Bu hayvon ko‘rinishidan otni eslatadi, oyoqlari va orqa tomonlarida zebranikiga o‘xshash chiziqlar, tanasining o‘rta qismi yovvoyi eshakka, boshi jirafanikiga o‘xshaydi. O‘zi jirafasimonlar oilasiga mansub. Bo‘yni jirafanikidan qisqaroq. Tanasining chiziqsiz joyidagi rangi to‘q jigarrang. Jirafaga o‘xshaydigan yana bir tomoni tilining uzunligidir. U uzun tili orqali yuzini yuvishi va daraxt barglarini yulib olib yeyishi mumkin.
Quloqlari katta bo‘lib, dushman xavfini uzoqdan sezishiga yordam beradi. Inson uchun zaharli bo‘lgan barglarni okapi yeya oladi.
Homiladorlik davri 440 kun atrofida bo‘lib, bolasi 14-30 kg oralig‘ida tug‘iladi va ona suti bilan oziqlanadi. Odatda bolasi 6 oy emadi. Ba’zan bu muddat 1 yilgacha cho‘zilishi mumkin.
Urg‘ochisining tanasi erkagining tanasidan kattaroq. Tutqunlikda 30 yilgacha yashashi mumkin. Ammo tabiat qo‘ynida qancha yashashi ma’lum emas.
Bu hayvon fanga 1901 yilda ma’lum bo‘ldi. Britaniyalik Garri Jonston ismli tadqiqotchi, tabiatshunos Afrika qit’asida izlanish olib borgan paytda ushbu hayvonni kashf etgan. U bundan tashqari qushlarning 100 dan ortiq turini, sut emizuvchi va umurtqasiz jonzotlarni kashf etgan.
Hozirgi kunda dunyoning ko‘pgina davlatlaridagi hayvonot bog‘larida ushbu hayvonni uchratish mumkin.
Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday deb marhamat qilgan:
وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِن مَّاء فَمِنْهُم مَّن يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُم مَّن يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُم مَّن يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
“Alloh hamma jonivorni suvdan yaratdi. Bas, ulardan ba’zilari qorni bilan yuradir, ba’zilari ikki oyoq bilan yuradir va ba’zilari to‘rt (oyoq) bilan. Alloh O‘zi xohlagan narsani yaratur. Albatta, Alloh har bir narsaga qodirdir” (Nur surasi, 45-oyat).
Internet materiallari asosida
Nozimjon IMINJONOV
tayyorladi.
Surrogat onalikning sog‘liq uchun zararlari va xavfi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Jahon tibbiyot jurnallarida (Annals of Internal Medicine, The British Medical Journal) chop etilgan yirik ilmiy tadqiqotlarda surrogat onalikning sog‘liq uchun bir qancha salbiy tomonlari isbotlangan.
Ilmiy kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, surrogat onalarda homiladorlik va tug‘ruq asoratlari oddiy ayollarga nisbatan 3 baravar yuqori bo‘ladi. Qolaversa, tug‘ruqdan keyin bachadondan kuchli qon ketishi va infeksiya tushish xavfi sezilarli darajada ortadi.
Surrogat onaning organizmi o‘ziga mutlaqo begona bo‘lgan (genetik aloqasi yo‘q) embrionni qabul qilgani sababli, immun tizimi reaksiya beradi. Buning natijasida qon bosimining xavfli darajada ko‘tarilishi ko‘p kuzatiladi.
Surrogat homiladorlikda jarrohlik amaliyoti orqali tug‘ruq ko‘p hollarda oldindan rejalashtiriladi, bu esa ichki a’zolarning chandiqlanishiga va bachadon yirtilishi xavfiga olib keladi.
Embrion bachadonga o‘rnashishi uchun surrogat onaga juda ko‘p miqdorda sun’iy gormonlar yuboriladi. Bu jigar, buyrak faoliyatiga zarar yetkazadi.
Surrogat onalikda bolalar ko‘pincha 37-haftaga yetmay, vaqtidan oldin tug‘iladi. Chala tug‘ilish oqibatida go‘daklarning vazni normadan past bo‘ladi va ularning o‘pka hamda boshqa a’zolari to‘liq rivojlanmaydi.
Ilmiy jihatdan bola surrogat onaning genini olmasa ham, homiladorlik davrida surrogat onaning turmush tarzi, stresslari va sog‘lig‘i bolaga bevosita ta’sir qiladi.
Bola tug‘ilgan zahoti uni 9 oy davomida ko‘tarib yurgan, yurak urishini eshitib o‘sgan onasidan (surrogat onadan) ajratib olinadi. Bu chaqaloq uchun ham, tuqqan ayol uchun ham kuchli ruhiy stress (psixologik jarohat, trauma) keltirib chiqaradi.
Germaniya, Fransiya, Italiya, Shvetsiya, Norvegiya, Avstriya, Shveysariya, Finlyandiya, Estoniya, Slovakiya, Xitoy, Yaponiya kabi davlatlarda bu amaliyot qonunan taqiqlangan. Ispaniyada hatto xorijga borib surrogat ona xizmatidan foydalanish ham jinoyat sanaladi.
Islom shariatida surrogat onalik (xoh u pul evaziga bo‘lsin, xoh bepul) qat’iyan taqiqlangan va harom sanaladi. Bu bo‘yicha Butunjahon Islom Fiqhi Akademiyasi va O‘zbekiston musulmonlari idorasining fatvolari mavjud.
Davron NURMUHAMMAD
