Agar it tashlanib qolsa...
O‘tmishda ustozlardan biri ko‘p yillar xizmatida bo‘lib dars olgan shogirdlaridan biriga:
– Sen ancha ilm o‘rganding, endi senga ruxsat bersammikan, deb o‘ylayapman-da, ammo turli vaziyatlarda tezkor choralar ko‘rish, uchragan muammolar yuzasidan foydali xulosalar chiqarish kabi masalalarda seni bir sinab olish uchun bittagina savol berib ko‘rsammikan, – debdi.
Shogird:
– Shunday qiling, ustoz, so‘ragan savolingizga to‘g‘ri javob bersam, menga izn bera qoling, – debdi.
– Senga izn bersam, ishonchim komilki, silai rahm qilib, qarindosh-urug‘laringni ziyorat qilasan. Qishlog‘ingga ketayotganingda, yo‘l ustida cho‘ponlarga duch kelasan. Aytaylik, o‘sha cho‘ponlardan birining beshta iti bor. Ana o‘sha itlar senga tashlanib qolsa nima qilasan?
– Qo‘limdagi kaltagim bilan urib haydayman.
– Beshta itga bitta kaltak bilan bas kelib bo‘larkanmi?
– Unda ularni toshlayman.
– Tosh bilan itdan qutulolmaysan.
– Qurolimni chiqarib, o‘ldiraman.
– U holda itlarning egalari seni u yerdan sog‘-salomat qo‘yib yubormaslar. O‘ldirmasalar ham po‘stagingni qoqib, mayib qilib, keyin o‘lgan itlari uchun xun ham talab qiladi.
Shogird boshqa gap topa olmay qoldi:
– Ustoz, savolingizning javobini topa olmadim, yana ozroq vaqt qolib tahsilni davom ettirishim kerak ekan. Ammo ayting-chi, o‘sha itlardan qutulish uchun nima qilishim kerak o‘zi?
Ustoz:
– Tog‘da, adirda, yaylovda – qayerda bo‘lsang ham senga it tashlanib qolgudek bo‘lsa, birinchi qilgan ishing, itning egasini xabardor qilish bo‘lsin. Chunki itlar har doim egalariga yaqin yerda bo‘ladi va egasining bitta so‘zi bilan ortiga qaytib ketadi.
"Kim o‘zini tanisa..."
Hayotda ko‘pincha to‘g‘ri yo‘nalish emas, balki tezlashish o‘rgatiladi. Tezroq yurish, tezroq yetib borish, hamma narsani tezroq bajarish... Lekin hech kim to‘xtab: “Bunchalik shoshilishdan maqsad nima?” deb so‘ramaydi. Inson tinimsiz harakatda bo‘lishni erishish, tabiiy hayot tarzi deb o‘ylab, sarflanayotgan umri evaziga aslida nimaga erishayotgani haqida o‘ylamay qo‘yadi.
Ba’zan yo‘lni yo‘qotdik, deb o‘ylaymiz. Holbuki, yo‘qoladigan narsa yo‘l emas, balki to‘g‘ri yo‘nalishdir. Bu yo‘nalish xaritadagi chiziqlar yoki telefondagi yo‘l ko‘rsatkich emas, balki Alloh taolo borlig‘imizga jo qilgan ichki yo‘naltirgich, ya’ni fitratimizdir.
Bu ichki yo‘naltirgich ba’zan to‘g‘ri tomonni ko‘rsatmayotgandek tuyuladi. Dunyo tashvishlari, nafs istaklari ko‘payib ketganida, u sarson bo‘ladi yo qotib qoladi. Shunda biz uni buzildi deb o‘ylaymiz. Lekin fitrat buzilmaydi, shunchaki biz unga ahamiyat bermay qo‘ygan bo‘lamiz. Ba’zilar bu yo‘naltirgichni boshqalarning qo‘liga berib qo‘yadi...
Yo‘nalishini yo‘qotgan odam to‘g‘ri yo‘lga qaytishi kerak. Bu qaytish shunchaki bir manzilga qaytib borishmas, balki ichki dunyomizdagi tarqoqlikni jamlash, fitratimizga qaytishdir. Shunda inson dunyoning “hammasiga erishish” vasvasasidan xalos bo‘ladi. O‘tmishdagi xato va sinovlardan ibrat oladi, ammo ularni o‘ziga og‘ir yuk qilib olmaydi. Boshqalardan va hayotdan juda ko‘p narsa kutishni to‘xtatadi...
Haqiqiy xotirjamlik – hamma narsa mukammal bo‘lishi deganimas. Inson o‘z harakat doirasi chegarasiga yetganida Allohning qazo va qadariga rozi bo‘lsa xotirjamlik topadi. Bu loqaydlik emas.
Musulmon kishi ham xursand bo‘ladi, qayg‘uradi, boshqalar kabi yashaydi. Lekin u o‘tkinchi tuyg‘ular, orzu-havaslar aro sarson bo‘lib qolmaydi. Chunki dunyodagi har bir holat vaqtinchalik sinov ekanini yaxshi anglaydi.
Inson o‘zligiga qaytganida boshqalarning yukini yelkasiga olishga urinmaydi. Yordam beradi, lekin har kim o‘z qismati va qilmishi uchun o‘zi mas’ul ekanini tushunadi. Boshqalarning aybiga qaramay, o‘z xatolarini tuzatish bilan band bo‘ladi. Muhimi, har ishida shoshqaloqlik qilmaydi. Chunki oxiratga va ma’naviy kamolotga eltuvchi yo‘lni shoshib bosib o‘tib bo‘lmasligini biladi.
Aytilganidek: “Kim o‘zini tanisa, Rabbini taniydi”. Bu martabaga erishgan qalb esa hech qachon adashmaydi.
Abdulatif ABDULLOH
