Yunus alayhissalomning duolari
Ko‘pchiligimiz ertayu kech duo qilishimizga qaramay, nega Alloh taolo duolarimizni ijobat qilmayapti? Vaholanki, sayyidimiz Yunus alayhissalom hutning qornida turib duo qilganlarida, Alloh taolo u kishining duolarini tezda ijobat qilgan-ku!
Quyida duo ijobat bo‘lishi uchun lozim bo‘lgan shartlarni keltirib o‘tamiz.
Og‘irligi 100 tonnadan og‘irroq bo‘lgan ulkan hut sizni yutib yuborishini va siz zulmat ichida qolishingizni hech o‘ylab ko‘rganmisiz?
Agar shunday vaziyat boshingizga tushsa, nima qilardingiz?
Kimga nido qilardingiz?
Siz nido qilayotganingiz Zot ijobatga qodirligini tasavvur qilasizmi?
Yunus alayhissalomning qissalari haqida o‘ylab ko‘rganimda, uni bugungi kunimizga solishtirganimda ushbu savollar xayolimga keldi.
Muammolarimizni hal etishning eng muhim yo‘li – duodir. Ko‘p duo qilamiz. Lekin tez ijobat bo‘lmaydi. Bunga sabab ixlosning yo‘qolganidir.
Azizlar! Duoning ikkita muhim sharti bor: ixlos, amal.
Ixlos – duo qilayotgan paytimizda butun qalbimiz va aqlimiz bilan Alloh taologa yuzlanishimizdir. Bu martabaga yetishimiz uchun amallarimiz, tasarrufotlarimiz, gaplarimizga qarashimiz kerak. Xo‘sh, ular Alloh buyurganidekmi? Alloh rozi bo‘ladigan tarzdami? Amalimiz bilan Allohning roziligini ko‘zlayapmizmi?
Amalga kelsak, biz Xoliq taoloning nidosiga "labbay" deb ijobat qilamiz. O‘qiymiz, borliq, tabiat va nafs sirlarini o‘rganamiz. Ana shunda ilmiy yo‘l haqida o‘ylaymiz. O‘sha ilmiy yo‘l orqali o‘z nafsimizni rivojlantiramiz, o‘stiramiz. Natijada, amallarimiz Alloh uchun, Alloh buyurgani uchun bo‘ladi. Ana o‘shanda, Alloh xohlasa, duo ijobat bo‘ladi.
Lekin bugungi kundagi muammo shuki, ko‘plab musulmonlar ixlos va amalni yo‘qotdilar. Ularda duo qabul bo‘lishining tashqi shartlari qoldi. Lekin asosiysi qalbdir! Alloh taolo bizning shakllarimizga, suratlarimizga qaramaydi, balki, qalblarimizga nazar soladi.
Qalblarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning qalblaridek pokmi?!
Biz ikki olam sarvari sollallohu alayhi vasallamdek tavoze’limizmi?!
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdek faqirlarga, miskinlarga yaqinlashyapmizmi?!
Voqealardan ta’sirlanishimiz qay darajada? Allohning g‘azabi keladigan ishlarga bizning ham g‘azabimiz kelib, Alloh rozi bo‘ladigan ishlardan biz ham rozi bo‘lyapmizmi?!
Iymondosh birodarlarimizning qiynalayotganini ko‘rganda biz ham qiynalamizmi? Yoki bu mashaqqatni his qilmaymizmi?
Allohga qasamki, agar musulmonlar Nabiy sollallohu alayhi vasallamning hadislaridan bittasini hayotlariga tatbiq etganlarida edi, insonlarning eng baxtlisi, eng kuch-quvvatlisi bo‘lardilar.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam “Sizlardan biringiz to o‘zi uchun yaxshi ko‘rgan narsani birodari uchun ham yaxshi ko‘rmaguncha komil mo‘min bo‘lolmaydi” deganlar.
Aytingchi, chindan ham o‘zingizga ravo ko‘rgan narsani birodaringiz uchun ham ravo ko‘rasizmi? Afsuski, unday bo‘lmay qolyapti. Bugungi kunda g‘arb olamidagilar bu qoidaga amal qilishyapti. Ular dunyoviy foydani qo‘lga kiritish ilinjida bir-birlari bilan hamkorlik qiladilar. Biz Alloh taoloning rozili uchun bir-birimiz bilan hamkorlik qila olmaymizmi?!
Yunus alayhissalomning boshlaridan o‘tgan voqeani o‘qiganimda mana shu narsalar mening esimga keladi.
U kishini kechqurun dengizga tashlanganida, bir hut yutib yubordi. U zot bir muddat bir nechta zulmat ichida yashadilar. Bular – kechaning zulmati, dengizning zulmati, hut qornining zulmati. Lekin shunday ahvolda ham Alloh taoloni unutmadilar. U kishi hutning ichida Allohga tasbeh aytar va ixlos bilan nido qilar edilar. Alloh taolo Qur’oni Karimda bu haqida shunday degan:
وَذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِباً فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
“Zunnunni esla. O‘shanda u g‘azablangan holda chiqib ketgan edi. Bas, u Bizni o‘ziga (yer yuzini) tor etmaydi, deb gumon qildi. Zulmatlarda turib, Sendan o‘zga Iloh yo‘q, Sen poksan, albatta, men zolimlardan bo‘ldim, deb nido qildi”. (Zunnundan murod Yunus alayhissalomdir. «Nun» baliq degani, Zunnun esa, baliq egasi degani. Yunus alayhissalomni dengizda baliq yutib yuborgan, keyin qirg‘oqqa kelib, Allohning amri bilan chiqarib tashlangan. Shuning uchun Zunnun–baliq egasi, laqabini olganlar. U zotning qissalari As-Saffot surasida keladi. Ammo bu surada siyoqqa mos ravishda qisqacha bayon qilinmoqda. Yunus alayhissalom qavmlarining qilmishlaridan g‘azablanib, yurtlarini tashlab chiqib ketdilar. Ulamolarimiz aytishlaricha, aslida u kishi boshqa Payg‘ambarlarga o‘xshab sabr qilishlari, Allohning amrini kutishlari kerak edi. Ammo bunday qilmadilar. Qavmlariga zarda qilib, yurtlaridan chiqib ketdilar. So‘ngra Alloh taolo, u kishini baliqqa yuttirib, sinovga uchratdi. Ana o‘shanda, «zulmatlarda turib», ya’ni kecha zulmati, dengiz osti zulmati va baliq qorni zulmatida turib, Alloh taologa yolborib: «Sendan o‘zga Iloh yo‘q, Sen poksan, men zolimlardan bo‘ldim, deb nido qildi».) (Anbiyo surasi, 87-oyat).
Ushbu oyatda kelgan duo – mashaqqatga uchragan, g‘amga botgan paytda aytiladigan duodir!
Azizlarim! Bugungi kunda barchamiz ushbu duoni ko‘p esga olishimiz, ko‘p aytishimiz kerak. Shoyadki Alloh taolo bizdan turli muammolarni, zararlarni, g‘amlarni aritib, har bir insonga so‘ragan narsasini bersa!
Alloh taolo mazkur duoning ortidanoq uni ijobat qildi va Yunus alayhissalomni g‘amdan qutqardi. Nega? Chunki, u kishi Allohga haqiqiy ma’noda iymon keltirgan, ixlosli mo‘min edilar. Alloh taolo yuqoridigi oyatning davomida shunday degan:
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ
“Bas, Biz uning (duosini) ijobat qildik. Unga g‘amdan najot berdik. Mo‘minlarga shunday najot berurmiz” (Anbiyo surasi, 88-oyat).
Yuqoridagi surat National Geographic saytida e’lon qilingan bo‘lib, unda insonning yonida turgan hutni haqiqiy kattalikda ko‘rishimiz mumkin. Shu o‘rinda yana Yunus alayhissalomning qissalarini eslagim keldi. Bu rasmdagi hutga, uning og‘zi qanchalik kattaligiga qarang. Bu hut yonida turgan insonni osonlik bilan yutib yuborishi mumkin. Lekin sayyidimiz Yunus alayhissalom “Sendan o‘zga Iloh yo‘q, Sen poksan, men zolimlardan bo‘ldim” deb tasbeh aytuvchilardan edilar. Mana shu tasbehlari u kishining g‘amdan qutulishlariga sabab bo‘ldi. Alloh taolo darhol u bandasiga najot berdi va hutning og‘zidan tashqariga chiqardi.
“Bas, Biz uning (duosini) ijobat qildik. Unga g‘amdan najot berdik. Mo‘minlarga shunday najot berurmiz”.
Do‘stlarim! Siz o‘z muammolaringiz va g‘amlaringizni hutning qornidagi Yunus alayhissalomning g‘amlaridan kattaroq deb o‘ylaysizmi?! Albatta, ushbu solih bandasiga duosining barakasi bilan muammodan najot bergan Zot bizga ham har qanday muammodan najot berishga qodirdir! Lekin bir sharti bor:
لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
“Laa ilaaha illaa anta. Subhaanaka. Inniy kuntu minaz zoolimiyn”
(«Sendan o‘zga Iloh yo‘q, Sen poksan, men zolimlardan bo‘ldim») duosini ko‘p qilishimiz kerak.
Alloh taologa barcha musulmonlarni g‘amdan qutqarishini so‘rab duo qilamiz. Albatta, U barcha narsaga qodirdir!
Abduddoim Kahelning maqolasini
Nozimjon Iminjonov tarjima qildi
Halol bo‘ling, rost so‘zlang, iymon va insoniylikni asrang!
Halollik va rostgo‘ylik insonning shaxsiy fazilatlari bo‘lish bilan birga, oila mustahkamligi, jamiyat taraqqiyoti va ijtimoiy munosabatlarning barqarorligini ta’minlaydigan muhim milliy, diniy, ma’naviy-axloqiy qadriyatlardir.
Islom dinida halollik va rostgo‘ylikka inson hayotining barcha sohalarini qamrab oluvchi muhim tamoyillar sifatida qaraladi. Halol va haromni farqlash, shubhali ishlardan saqlanish, o‘zgalarning haq-huquqini poymol qilmaslik, rostgo‘y va adolatli bo‘lish insonning nafaqat shaxsiy kamoloti, balki jamiyat oldidagi mas’uliyatini ham belgilaydi.
Qur’oni karim oyatlari va Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning ko‘plab hadisi shariflarida insonlarni halollik va rostgo‘ylikka da’vat qilish, har doim halol bo‘lishga undash, aldov va yolg‘on guvohlik berishdan qaytarishga alohida e’tibor qaratilgan. Zero, halollik va rostgo‘ylik insonning ma’naviy kamolotini, imoni mustahkam va axloqi go‘zalligini namoyon etuvchi eng muhim fazilatlardir. Harom va yolg‘on esa nafaqat shaxsning obro‘si va unga ishonchini yemiradi, balki jamiyatda o‘zaro ishonchsizlik, adovat va nizolar kelib chiqishiga ham sabab bo‘ladi.
Alloh taolo "Nahl" surasining 105-oyatida bunday marhamat qilgan: “Yolg‘on so‘zlarni faqat Allohning oyatlariga imon keltirmaydiganlargina to‘qiydilar. Aynan o‘shalarning o‘zlari yolg‘onchilardir”.
Bu o‘rinda yolg‘onning qanchalik og‘ir ma’naviy illat ekani bayon qilinib, uning Allohning oyatlariga munosabat bilan bog‘liq jihati ko‘rsatib berilyapti. Oyatning nozil bo‘lish sababi Makka mushriklarining Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga nisbatan turli asossiz da’volarni ilgari surgani, jumladan, u zotni yolg‘onchilikda ayblaganidir. Ular Qur’oni karimni go‘yo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning o‘zlari to‘qib chiqargani to‘g‘risida asossiz da’volarni ilgari surgan. Qur’oni karim esa bunday iddaolarni ochiq-oydin rad etgan.
Aslida yolg‘onni faqat imonsiz kishilargina to‘qiydi. Chunki, mo‘min kishi yolg‘onni katta gunoh deb biladi. Yolg‘on sababli qiyomatda azobga qolishdan qo‘rqadi. Shuning uchun har qanday vaziyatda rostgo‘y bo‘lishga intiladi. Hatto o‘z manfaatiga zid bo‘lgan holatlarda ham haqiqatni aytishni afzal biladi. Zero, haqiqiy imon insonni faqat ibodatlarga emas, balki yuksak axloqiy fazilatlarga ham undaydi.
Islom ta’limotida halollik va to‘g‘riso‘zlik maqtalgan, yolg‘on gapirish va haqiqatni yashirish keskin qoralangan. Jumladan, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Nabiysollallohu alayhi vasallam:“Rostgo‘ylikni o‘zingizga lozim tutingiz (rostgo‘y bo‘lingiz)! Chunki, rostgo‘ylik yaxshilikka yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi. Kishi doim rost gapirsa, Allohning huzurida “siddiq” (o‘ta rostgo‘y) deb yozib qo‘yiladi. Yolg‘ondan saqlaning! Chunki, yolg‘on fojirlikka (gunoh va buzuqlikka) yetaklaydi, fojirlik esa do‘zaxga yetaklaydi. Kishi yolg‘on gapiraversa, Allohning huzurida “kazzob” (o‘ta yolg‘onchi) deb yozib qo‘yiladi”, dedilar”. (Imom Buxoriy rivoyati).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam rostgo‘ylik va yolg‘onchilikning inson axloqi, ma’naviy hayoti va oxiratiga qay darajada ta’sir qilishini ochiq tarzda bayon qilib beryaptilar. Hadis mazmunidan anglashiladiki, insonning jannatga yoki do‘zaxga tushishida uning tili, ya’ni rostgo‘yligi yo yolg‘onchiligi hal qiluvchi omillardan ekan.
Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam halol va harom o‘rtasidagi shubhali narsalardan saqlangan kishi dini va obro‘yini pok saqlashi borasida bunday marhamat qilganlar: No‘’mon ibn Bashir roziyallohu anhudan rivoyat qilinishicha,“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlarini eshitdim: “Halol ham aniq, harom ham aniq. Ularning o‘rtasida shubhali narsalar bor. Ko‘p odamlar buni bilmaydi. Kim shubhalardan saqlansa, dini va obro‘yini pok saqlaydi...” (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu o‘rinda Nabiy sollallohu alayhi vasallam insonlarni ehtiyotkorlik va poklikka da’vat etmoqdalar. Chunki, halollik tamoyillariga amal qilgan inson hayotning har bir jabhasida, jumladan, so‘zida, oilaviy munosabatlarida, ta’lim olishda, mehnat faoliyatida va jamiyatdagi o‘zaro munosabatlarida adolat, poklik va rostgo‘ylikka intiladi. O‘zgalarning haq-huquqlarini hurmat qiladi, birovning mol-mulki yoki mehnatining mahsuliga tajovuz qilmaydi, aldov, xiyonat va manfaatparastlikdan uzoq bo‘lishga harakat qiladi. Bunday fazilatlar insonning shaxsiy obro‘-e’tiborini yuksaltirish bilan birga jamiyat a’zolari o‘rtasida o‘zaro ishonch va hamkorlik muhitini mustahkamlaydi.
Muxtasar qilib aytganda, halollik va rostgo‘ylik ijtimoiy hayotning barqarorligini, insonlar o‘rtasidagi ishonch va jamiyat taraqqiyotini ta’minlovchi muhim ma’naviy-axloqiy asosdir. Islom ta’limotidagi halollik, rostgo‘ylik, adolat va omonatdorlikka oid ko‘rsatmalar bu qadriyatlarning inson va jamiyat hayotidagi o‘rni naqadar muhim ekanini ko‘rsatadi. Har bir inson o‘z hayoti va faoliyatida halollik, rostgo‘ylik, adolat va vijdonlilikni ustuvor tamoyilga aylantirsa, jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirish imkoniyati ortadi.
Yo‘ldoshxon Isayev, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
