Sayt test holatida ishlamoqda!
24 Dekabr, 2024   |   23 Jumadul soni, 1446

Toshkent shahri
Tong
06:21
Quyosh
07:47
Peshin
12:28
Asr
15:18
Shom
17:02
Xufton
18:22
Bismillah
24 Dekabr, 2024, 23 Jumadul soni, 1446

Duoyim qabul bo‘lsin desangiz

25.06.2018   4220   2 min.
Duoyim qabul bo‘lsin desangiz

Alloh taolo Qur’oni karimda shunday marhamat qiladi:

“Ey Muhammad, ayting agar duo, iltijo qilmas ekansizlar Parvardigor sizlarga parvo qilmas” (Furqon surasi, 77-oyat).

Basra ahli Ibrohim ibn Adham bilan uchrashishganda: “Bizga nima bo‘lganki, duo qilamizu ijobat etilmaydi, deb so‘rashdi. Shayx shunday javob qildilar: Duolaringiz qabul bo‘lmasligining sababi, qalblaringiz o‘nta narsadan o‘lgandir:

– Allohni taniysizu, biroq uning haqqini ado etmaysiz.

– Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamni sevaman deysizu, ammo sunnatlarini tark etasiz.

– Qur’on o‘qiysizu, lekin unga amal qilmaysiz.

– Alloh ne’matlarini yeysizu, biroq ularni shukrini ado etmaysiz.

– Shaytonni dushmaningiz deysizu, ammo u bilan murosa qilib kelishasiz.

– Jannatni haq bilasizu, ammo unga kirish yo‘lida solih amal qilmaysiz.

– Do‘zaxni haq bilasizu, biroq undan qochmaysiz.

– O‘limni haq bilasizu, biroq unga tayyorgarlik ko‘rmaysiz.

– Odamlarning aybi bilan mashg‘ul bo‘lasizu, ammo o‘z aybingizni unitasiz.

  • O‘lganlarni dafn etasizu, lekin bundan ibrat olmaysiz.

Alloh taoloni tanimagan, g‘aflat uyqusida yotgan qalb egalarining duosi qabul bo‘lmaydi.

Ibn Umar (roziyalohu anhu)dan rivoyat qilindi: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Kim duosini qabul bo‘lishini va g‘amlaridan forig‘ bo‘lishni istasa, muhtoj kimsalarga yordam bersin”, dedilar.

Sa’d ibn abu Vaqqos (roziyallohu anhu) duolarim nimaga ijobat bo‘lmayotganligi xususida savol qildi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar: “Ey, Sa’d haromdan saqlan, chunki qorningga bir luqma harom kirsa ham bandaning duosi qirq kungacha qabul bo‘lmaydi”, deb javob berdilar.

Ibn Abbos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Uchta kishining namozi bir qarich ham boshidan tepaga ko‘tarilmaydi:

  • Qavmi uni yomon ko‘rgani holda imomlikka o‘tgan kishi;
  • Eri undan g‘azablangan holda tunni o‘tkazgan ayol;
  • Arazlashgan ikki birodarning”, dedilar.

Alloh taolo barchamizni duolarimiz ijobat bo‘lishligini nasib qilsin!

 

Oybek MA’RUPOV

 “Ko‘kaldosh” o‘rta maxsus islom bilim yurti talabasi

Maqolalar
Boshqa maqolalar

"O‘rganadigan ilm" nima degani?

23.12.2024   2137   4 min.

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.

Faqihlar fiqhga shunday ta’rif berishadi: «Fiqh mukallaflarning amallarini halol va haromlik, fasod va sahihlik jihatidan o‘rganadigan ilmdir». Bu ta’rifni ham kengroq tahlil qilib ko‘raylik. «O‘rganadigan ilm» nima degani? Hozirgina «Ilm bir narsaning voqelikka muvofiq kelishidir», dedik.

Fiqhning mavzusiga bir misol keltiraylik. Masalan, men mukallafman. Xotinimga «Sen taloqsan», dedim. Buning hukmi nima bo‘lishini fiqh o‘rganadi. Demak, fiqh men kabi mukallaflarning mana shu kabi holatlarini o‘rganadi. Masalan, men sherikchilik aqdini tuzishim mumkin, biron narsani sotishim, ijaraga olishim mumkin. Fiqh ana shunday holatlarni, men qilgan ishning halol yoki harom, sahih yoki fasodligini o‘rganadi. Demak, fiqhning mavzusi mukallaflar qiladigan amallarning holatini o‘rganishdir.

Faqihlarning fiqhga bergan ta’riflarida «dalil» degan so‘z bormi? Yo‘q. Ular faqat mukallaflarning amallari haqida gapirishdi, hukmlarning mukallaflarga nisbatan joriy bo‘lish holatlariga e’tibor qaratishdi. Demak, umumiy qilib aytadigan bo‘lsak, fiqhga ikki xil ta’rif berildi. Biri usuliy ulamolarning ta’rifi, ya’ni «Qur’on va Sunnatdan hukmlarni qay tarzda chiqarib olish haqidagi ilm» degan ta’rif. Ikkinchisi fuqaholar bergan ta’rif bo‘lib, unda hosil bo‘lgan hukmlarning mukallaflarga qanday joriy qilinishi asosiy o‘ringa qo‘yildi. Bu hukmlar mutlaq mujtahidlar tarafidan chiqariladi. Hukmni faqat mutlaq mujtahid chiqara oladi. Ana shu mujtahid muayyan bir hukmni Qur’on va Sunnatdan qanday chiqarganini o‘rganish usul ilmining mavzusidir. Chiqarilgan hukmni o‘zimizga va jamiyatga tatbiq qilish esa muftiy va faqihlarning ishidir.

Demak, fiqhga ikki xil qarash mumkin ekan: hukmni chiqarib olish va uni tatbiq qilish. Bizning xatoimiz shuki, hukmni ishlab chiqish bilan uni tatbiq qilish orasidagi farqni tushunmayapmiz. Tushunmaganimiz uchun keraksiz gaplarni gapiryapmiz. Biz yuqorida aytib o‘tgan ikki yo‘nalish – tahallul, ya’ni dinga yengil qarash va tashaddud, ya’ni dinda g‘uluvga ketish yo‘nalishlari yo ikkinchi ta’rifdan bexabar qolishdi, yoki unga e’tiborsiz qarashdi. Ular faqat birinchi ta’rifni, ya’ni hukmni qay tarzda ishlab chiqishni izohlashdi.

Masalan, siz birinchi yil ilm olayotgan bo‘lsangiz, ular sizga: «Sen aytgan hukmni faqat dalil keltirsang, qabul qilamiz», deyishadi. Axir siz hali dalillarni bilmaysiz-ku! Birorta jumlani oyat deb o‘ylashingiz mumkin, lekin aslida u oyat bo‘lmasligi mumkin. Bir hadisni Buxoriyda kelgan, deb aytishingiz mumkin, lekin u Buxoriydan rivoyat qilinmagan, to‘qima hadis bo‘lib chiqishi mumkin, chunki siz hali dalillarni o‘rganmagansiz. Ular mana shu darajadagi odamlardan dalil so‘rashdi, ochiq-oydin dalili bo‘lmagan hukmni esa botilga chiqarishdi. Bunga biroz kengroq yondashish kerak...

Yuqorida aytganimdek, asosiy maqsadim ta’riflarga doir qo‘shimcha ma’lumotlarni aytib o‘tish edi. Keling, shu masalani ko‘raylik. Ana o‘sha yo‘nalish egalari har bir hukmga dalil talab qilishyapti. Avvalo ayting-chi, dalil nima o‘zi? Ular: «Dalil – bu Qur’on va Sunnat», deyishadi. Ularning «Dalil Qur’on va Sunnatdir», deyishi ilmiy ma’noda xatodir, chunki dalilni faqat Qur’on va Sunnatgagina cheklab qo‘ysak, dinni zoye qilib qo‘yamiz, chunki bulardan boshqa dalillar ham bor. Dalil to‘g‘ri yondashish orqali talab qilingan ma’lumotga yetkazadigan manbadir. Demak, Qur’on va Sunnat dalillarning asosiy qismidir, lekin dalillarning barchasi emas, chunki ijmo’ ham dalil, qiyos ham dalildir. To‘g‘ri yondashish orqali talab qilingan ma’lumotga yetkazadigan har qanday manba dalil bo‘ladi. Lekin bu gapni ular tushunmaydi. Ular dalilni faqat Qur’on va Sunnat, deb tushunishadi.

«Hanafiy mazhabiga teran nigoh» kitobidan