Muso va solih banda qissasi
Qur’oni karimda ko‘p qissa, bitik,
Hikmatga limmo-lim, ummatga yutuq.
Bir ibrat kelmishdir Kahf surasida,
Bani isroillik Muso haqida.
So‘ylab bergaydurman solsangiz quloq,
Hikoya tarzida boshdan to oyoq.
Muso payg‘ambardan xutba chog‘inda
So‘rdilar: «Kim erur bilimli banda?»
O‘ylamay «men» deya berdilar javob,
Buning-chun Allohdan eshitdi itob:
«Ikki dengiz tutash bo‘lgan makonda,
Uchragay sendan-da bilimli banda».
Dedi: «Ey Allohim, qaydan topaman?
Axir bu borada ojiz bandaman».
Dedi: «Bir savatga baliq solasan,
Yo‘qotgan chog‘ingda uni topasan».
Xizmatkor Yusha’ga berdi-yu farmon,
Ikkovlon yo‘l oldi dengizga tomon.
Turdilar, yurdilar, qushdek yeldilar,
Oxiri manzilga yetib keldilar.
Unutib qo‘ydilar savatni aniq,
Dengizga tushdi-yu, yo‘qoldi baliq.
Sal yurgach, och qoldi, holdan ham toldi,
Yonboshlab ozgina mizg‘ib ham oldi.
Xodimga buyurdi: «Tushlikni keltir,
Rosa charchadik-ku, o‘zing ham o‘tir».
Yigit uzrin aytdi: «Kechiring, esiz,
Bunday bo‘lishini bilmabman hargiz.
Unutibman, xarsang uzra qolibdi,
Ajabo, dengizda yo‘l ham solibdi».
Baliq yo‘qolmog‘i Allohdan edi,
Muso ul yigitga jilmayib dedi:
«Qo‘yaver, bo‘lmagin hadeb pushaymon,
Biz istagan narsa shu edi, inon».
Qaytib borib darhol ko‘rdilar anda,
Yashilga burkangan solih bir banda.
Yuzida oy balqir, ko‘zida quyosh,
Tik boqishga yurak berolmas bardosh.
«Senga o‘rgatilgan rushddan o‘rgatgin»,
Deya o‘tirdilar yoniga sekin.
Dedi: «Sening sabring yetmaydi bunga,
Ulamoq kerakdir kunlarni tunga.
G‘ayb ilmi go‘yoki tubi yo‘q ummon,
Undan inju termoq aniq dargumon».
Dedi: «Inshoalloh, sabr etgaymen,
Bu ila murodga aniq yetgaymen».
Dedi: «Unda bitta shartim bor senga,
Neki ko‘rsang, savol bermaysan menga».
Shartga rozi bo‘lib, yurdilar ravon,
Kemaga chiqishdi to‘lamay tovon.
Yarim yo‘lga yetgach, o‘rnidan turdi,
Boltani oldi-yu, burchakka yurdi.
Katta bir taxtani o‘yib tashladi,
Bu amal Musoning ko‘nglin g‘ashladi.
So‘rdiki: «Yo tavba, bu nima odat?
Cho‘kib ketamiz-ku, bu ishing g‘alat!»
Dedi: «Axir menga va’da qilganding,
Sabring yo‘qligini boshdan bilgandim».
Dedi: «Unutibman, kechirgin bir bor,
Do‘stingni jazoga tortmagin zinhor».
Hamroh etmoqlikka zo‘rg‘a ko‘ndirdi,
Ammo bir amali qalbin sindirdi.
Chunki yosh bolani o‘ldirib qo‘ydi,
Muso qotillikni gunohga yo‘ydi.
Dedi: «O‘ldirding-ku, begunoh jonni!
So‘rog‘i qattiqdir to‘kilgan qonning».
Dedi: «Ikkinchi bor va’dangni buzding,
Bu bilan hamrohlik rishtasin uzding».
Dedi: «Bundan keyin bersam gar savol,
Ne chora ko‘rsang ham olmayman malol.
Oxirgi marta ham kechirgin meni,
Va’damda turmasdan qiynadim seni».
Ikkovlon safarda etdilar davom,
Bir shahar ahlidan so‘rdilar taom.
Ularni ziyofat qilmadi hech kim,
Mehmonning hurmatin bilmadi hech kim.
Yurib ketar ekan noumid bo‘lib,
Qorin och, tinka yo‘q, ko‘zga chang to‘lib,
Yiqilay deb turgan devorni ko‘rdi,
Bilakni shimarib, turg‘izib qo‘ydi.
Dedi: «Zolimlarning g‘amini yeding,
Xohlasang, buning-chun haq olar eding».
Dedi: «Ajrashmasak bo‘lmaydi endi,
Senda toqatsizlik uchquni yondi.
Endi aytib beray, eshit birma-bir,
O‘rtamizda boshqa qolmasin hech sir.
Miskinga tegishli kema erdi ul,
Teshmasam bo‘lmasdi, boisidir bul:
Daryoning ortida bir podshoh bo‘lib,
Barcha kemalarni olardi tortib.
Nuqsonli kemani kim ham olardi?
Miskinning kemasi omon qolardi.
Bolani o‘ldirdim, sababi ayon:
Ota-onasiga qilardi tug‘yon.
Chunki alar mo‘min-musulmon erdi,
Bu ishim ularga omonlik berdi.
Uning badaliga solih, mehribon
Farzandlar bermoqni xohladi Rahmon.
Ikki yetimniki edi ul devor,
Alarning otasi o‘tgan taqvodor.
Tagiga xazina joylangan edi,
Birov ko‘rmasin deb loylangan edi.
Yana qanchadir vaqt shunday turar deb,
Voyaga yetishgach, shoyad ko‘rar deb,
Rabbing u devorni tiklatdi menga,
Bu ishning boisi hikmatdir senga.
Bularning barchasi xayrli yo‘ldir,
Neki ko‘rgan bo‘lsang, ta’vili shuldir».
Hadisi sharifda berilgan darak,
O‘sha solih banda Xizrdir beshak.
Iloho, ko‘paysin bilimli banda,
Olimlar izzatda, nodon – sharmanda.
Qur’on qissalari hikmatga bisyor,
Alloh barchamizga bo‘lsin madadkor!
Erkin QUDRATOV,
Mir Arab o‘rta maxsus islom bilim yurti Hadisi sharif fani mudarrisi
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati